BMC Medical Education

BACKGROUND: Educator leadership behaviors are widely recognized as an important component of the classroom environment and may be associated with student engagement and critical thinking disposition. In health sciences education, these competencies are fundamental to clinical reasoning and evidence-based decision-making. However, empirical evidence examining the associations among educator leadership styles, student engagement, and critical thinking disposition remains limited. METHODS: This explanatory sequential mixed-methods study was conducted at a Saudi health sciences university. Quantitative data were collected from a stratified random sample of 351 undergraduate students across four health sciences colleges using the Leadership Style Questionnaire, the Critical Thinking Disposition Scale, and the University Student Engagement Inventory. Data were analyzed using descriptive statistics, Pearson's correlations, multiple linear regression, and bootstrapped cross-sectional indirect-effect analysis. Qualitative data were subsequently collected from 58 unique participants through 40 semi-structured interviews and four focus group discussions (28 participants, including 10 who also participated in interviews) and analyzed using inductive reflexive thematic analysis. RESULTS: Students reported mean student engagement and critical thinking disposition scores above the scale midpoint. Democratic leadership demonstrated the strongest positive bivariate associations with student engagement (r = .363, p < .001) and critical thinking disposition (r = .402, p < .001), whereas laissez-faire leadership demonstrated comparatively weaker associations. In adjusted regression analyses, democratic leadership remained independently associated with student engagement (β = 0.39, p < .001) and critical thinking disposition (β = 0.15, p = .007), whereas laissez-faire leadership showed no statistically significant independent association with either outcome after adjustment for the remaining leadership styles. Bootstrapped indirect-effect analysis indicated that student engagement statistically accounted for part of the association between democratic leadership and critical thinking disposition. Qualitative findings converged with and expanded the quantitative results, with students describing participatory teaching behaviors, open dialogue, constructive questioning, collaborative learning, and clear instructional guidance as supporting engagement and reflective thinking. CONCLUSIONS: Democratic educator leadership demonstrated the strongest positive associations with student engagement and critical thinking disposition. These findings suggest that participatory teaching approaches may represent valuable components of faculty development and educational practice. Longitudinal and multi-institutional studies are warranted to further examine the temporal relationships among educator leadership, student engagement, and critical thinking disposition.

زمینه: رفتارهای رهبری اعضای هیئت علمی به طور گسترده‌ای به عنوان یکی از مؤلفه‌های مهم محیط کلاس درس شناخته می‌شوند و ممکن است با مشارکت دانشجویان و گرایش به تفکر انتقادی مرتبط باشند. در آموزش علوم سلامت، این شایستگی‌ها برای استدلال بالینی و تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد اساسی هستند. با این حال، شواهد تجربی درباره بررسی ارتباط میان سبک‌های رهبری اعضای هیئت علمی، مشارکت دانشجویان و گرایش به تفکر انتقادی همچنان محدود است. روش‌ها: این مطالعه آمیخته توضیحی-توالی در یک دانشگاه علوم سلامت عربستان انجام شد. داده‌های کمی از یک نمونه تصادفی طبقه‌بندی‌شده شامل ۳۵۱ دانشجوی کارشناسی از چهار دانشکده علوم سلامت با استفاده از پرسشنامه سبک رهبری، مقیاس گرایش به تفکر انتقادی و فهرست مشارکت دانشجویان دانشگاه جمع‌آوری شد. داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی، همبستگی پیرسون، رگرسیون خطی چندگانه و تحلیل اثر غیرمستقیم مقطعی با بوت‌استرپ تحلیل شدند. سپس داده‌های کیفی از ۵۸ شرکت‌کننده منحصر به فرد از طریق ۴۰ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و چهار بحث گروهی متمرکز (۲۸ شرکت‌کننده، شامل ۱۰ نفر که در مصاحبه‌ها نیز شرکت داشتند) جمع‌آوری و با استفاده از تحلیل تماتیک بازتابی استقرایی تحلیل شد. یافته‌ها: دانشجویان میانگین نمرات مشارکت دانشجویی و گرایش به تفکر انتقادی بالاتر از نقطه میانی مقیاس را گزارش کردند. رهبری دموکراتیک قوی‌ترین ارتباط مثبت دو متغیره را با مشارکت دانشجویان (r = 0.363, p < 0.001) و گرایش به تفکر انتقادی (r = 0.402, p < 0.001) نشان داد، در حالی که رهبری رهاشده (laissez-faire) ارتباطات ضعیف‌تری داشت. در تحلیل‌های رگرسیون تعدیل‌شده، رهبری دموکراتیک به طور مستقل با مشارکت دانشجویان (β = 0.39, p < 0.001) و گرایش به تفکر انتقادی (β = 0.15, p = 0.007) مرتبط باقی ماند، در حالی که رهبری رهاشده پس از تعدیل برای سایر سبک‌های رهبری، هیچ ارتباط مستقل معناداری با هیچ‌یک از پیامدها نشان نداد. تحلیل اثر غیرمستقیم با بوت‌استرپ نشان داد که مشارکت دانشجویان به طور آماری بخشی از ارتباط میان رهبری دموکراتیک و گرایش به تفکر انتقادی را تبیین می‌کند. یافته‌های کیفی با نتایج کمی همگرا و آن‌ها را گسترش داد؛ به طوری که دانشجویان رفتارهای تدریس مشارکتی، گفت‌وگوی باز، پرسشگری سازنده، یادگیری مشارکتی و راهنمایی آموزشی شفاف را به عنوان عوامل حمایت‌کننده از مشارکت و تفکر تأملی توصیف کردند. نتیجه‌گیری: رهبری دموکراتیک اعضای هیئت علمی قوی‌ترین ارتباط مثبت را با مشارکت دانشجویان و گرایش به تفکر انتقادی نشان داد. این یافته‌ها حاکی از آن است که رویکردهای تدریس مشارکتی می‌توانند اجزای ارزشمندی برای توسعه اعضای هیئت علمی و عمل آموزشی باشند. مطالعات طولی و چندمرکزی برای بررسی بیشتر روابط زمانی میان رهبری اعضای هیئت علمی، مشارکت دانشجویان و گرایش به تفکر انتقادی توصیه می‌شود.