Abu Zainuddin

Perkembangan teknologi di bidang pendidikan mendorong pemanfaatan asesmen sebagai alternatif evaluasi pembelajaran yang mampu mengukur keterampilan berpikir kritis peserta tes. Namun, penggunaan platform digital seperti Quizizz dan Google Form di sekolah masih didominasi sebagai media pelaksanaan tes dan belum didukung oleh instrumen asesmen yang memenuhi kriteria kualitas instrumen. Penelitian ini bertujuan mengembangkan instrumen asesmen digital keterampilan berpikir kritis pada materi Energi Terbarukan menggunakan Quizizz dan Google Form serta menganalisis kualitas instrumen dan kepraktisan penggunaannya. Penelitian ini merupakan penelitian pengembangan (Research and Development) dengan model ADDIE yang meliputi tahap Analyze, Design, Development, Implement, dan Evaluation. Subjek penelitian terdiri atas tiga validatorm yaitu dua dosen ahli dan satu guru fisika, serta 64 peserta tes kelas X-2 dan X-3 SMA Katolik Karitas III Surabaya. Data penelitian diperoleh melalui lembar validasi, tes keterampilan berpikir kritis, dan angket respons peserta tes. Analisis kualitas instrumen meliputi validitas teoritis, validitas empiris, reliabilitas, tingkat kesukaran, dan daya pembeda, sedangkan kepraktisan media dianalisis menggunakan persentase respons peserta tes. Hasil penelitian menunjukkan bahwa instrumen asesmen digital yang dikembangkan memenuhi kriteria sangat valid berdasarkan validasi ahli, memiliki tingkat kesepakatan antar validator yang tinggi, validitas empiris yang baik, reliabilitas tingggi, tingkat kesukaran proporsional, dan daya pembeda yang baik. Kepraktisan penggunaan media memperoleh kategori sangat praktis dengan rata-rata persentase peserta tes sebesar 94,98% pada Quizizz dan 94,95% pada Google Form. Berdasarkan hasil tersebut, instrumen asesmen digital yang dikembangkan dinyatakan layak digunakan sebagai alternatif asesmen untuk mengukur keterampilan berpikir kritis peserta tes pada materi Energi Terbarukan.

پیشرفت فناوری در حوزه آموزش، استفاده از ارزیابی را به‌عنوان جایگزینی برای ارزشیابی یادگیری که قادر به سنجش مهارت‌های تفکر انتقادی آزمون‌شوندگان است، تسهیل کرده‌است. با این حال، استفاده از پلتفرم‌های دیجیتال مانند Quizizz و Google Form در مدارس عمدتاً به‌عنوان رسانه اجرای آزمون غالب است و هنوز توسط ابزارهای ارزیابی که معیارهای کیفیت ابزار را دارا باشند، پشتیبانی نمی‌شود. هدف این پژوهش، توسعه ابزار ارزیابی دیجیتال مهارت‌های تفکر انتقادی در مبحث انرژی‌های تجدیدپذیر با استفاده از Quizizz و Google Form و همچنین تحلیل کیفیت ابزار و سهولت کاربرد آن است. این پژوهش از نوع پژوهش توسعه‌ای (Research and Development) با مدل ADDIE است که شامل مراحل تحلیل، طراحی، توسعه، اجرا و ارزیابی می‌باشد. شرکت‌کنندگان پژوهش شامل سه ارزیاب (دو استاد دانشگاه و یک معلم فیزیک) و ۶۴ آزمون‌شونده از کلاس‌های X-2 و X-3 دبیرستان کاتولیک کاری‌تاس III سورابایا هستند. داده‌های پژوهش از طریق فرم‌های اعتبارسنجی، آزمون مهارت تفکر انتقادی و پرسشنامه پاسخ آزمون‌شوندگان گردآوری شد. تحلیل کیفیت ابزار شامل روایی نظری، روایی تجربی، پایایی، سطح دشواری و قدرت تمایز است؛ در حالی که سهولت کاربرد رسانه با استفاده از درصد پاسخ آزمون‌شوندگان تحلیل گردید. نتایج پژوهش نشان داد که ابزار ارزیابی دیجیتال توسعه‌یافته بر اساس اعتبارسنجی خبرگان، معیار بسیار معتبر را دارا بوده، میزان توافق بین ارزیابان بالا است، روایی تجربی مطلوب، پایایی بالا، سطح دشواری متناسب و قدرت تمایز خوبی دارد. سهولت کاربرد رسانه در دسته بسیار عملی قرار گرفت و میانگین درصد آزمون‌شوندگان در Quizizz برابر با ۹۴٫۹۸٪ و در Google Form برابر با ۹۴٫۹۵٪ بود. بر اساس این نتایج، ابزار ارزیابی دیجیتال توسعه‌یافته به‌عنوان جایگزین ارزیابی برای سنجش مهارت‌های تفکر انتقادی آزمون‌شوندگان در مبحث انرژی‌های تجدیدپذیر، شایسته استفاده است.