Ahsan Hakim

Teacher student relationships are fundamental to education because they determine how authority, responsibility, participation, and decision-making are distributed within learning processes. Contemporary educational paradigms indicate a shift from teacher-dominated relationships toward more dialogic, participatory, and agency-oriented pedagogical relationships. This article aims to analyze the transformation of teacher–student relationships from the perspective of contemporary educational theories by examining teacher authority, student agency, autonomy support, student-centred learning, and shared pedagogical responsibility. This study employs a literature review method by analyzing relevant international journal articles, systematic reviews, and meta-analyses. The findings indicate that the shift toward student-centred learning does not require the elimination of teacher authority. Instead, teacher authority is transformed from control into pedagogical guidance through structure, direction, support, scaffolding, and feedback. Existing literature also indicates positive relationships between teacher autonomy support and motivation, engagement, self-regulated learning, and other learning outcomes. Meanwhile, research on student-centred learning shows that educational practices still emphasize student activation and engagement more strongly than student agency and autonomy. The main finding suggests that shared pedagogical responsibility can serve as a conceptual framework for bridging teacher authority and student agency. Teachers remain professionally responsible for the direction and quality of learning, while students gradually assume greater responsibility for making choices, managing learning, reflecting on processes, and evaluating learning outcomes.

روابط معلم و دانش‌آموز از ارکان اساسی آموزش هستند، زیرا نحوهٔ توزیع اقتدار، مسئولیت، مشارکت و تصمیم‌گیری را در فرایندهای یادگیری تعیین می‌کنند. پارادایم‌های معاصر تعلیم و تربیت نشان‌دهندهٔ گذار از روابط مبتنی بر سلطهٔ معلم به سوی روابط آموزشی گفت‌وگومحور، مشارکتی و مبتنی بر عاملیت هستند. هدف این مقاله تحلیل تحول روابط معلم–دانش‌آموز از منظر نظریه‌های معاصر تعلیم و تربیت از طریق بررسی اقتدار معلم، عاملیت دانش‌آموز، حمایت از خودمختاری، یادگیری دانش‌آموزمحور و مسئولیت مشترک آموزشی است. این مطالعه با روش مرور ادبیات و تحلیل مقالات مجلات بین‌المللی معتبر، مرورهای نظام‌مند و فراتحلیل‌ها انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که گذار به سوی یادگیری دانش‌آموزمحور مستلزم حذف اقتدار معلم نیست، بلکه اقتدار معلم از کنترل به راهنمایی آموزشی از طریق ساختاردهی، هدایت، حمایت، چینه‌بندی و بازخورد تبدیل می‌شود. همچنین، ادبیات موجود حاکی از روابط مثبت بین حمایت معلم از خودمختاری و انگیزش، مشارکت، یادگیری خودتنظیم‌شده و سایر پیامدهای یادگیری است. در عین حال، پژوهش‌ها دربارهٔ یادگیری دانش‌آموزمحور نشان می‌دهد که در عمل، فعال‌سازی و مشارکت دانش‌آموزان بیش از عاملیت و خودمختاری آنان مورد تأکید قرار می‌گیرد. یافتهٔ اصلی پژوهش حاکی از آن است که مسئولیت مشترک آموزشی می‌تواند به عنوان چارچوب مفهومی برای پیوند اقتدار معلم و عاملیت دانش‌آموز عمل کند. معلمان همچنان مسئولیت حرفه‌ای جهت‌دهی و کیفیت یادگیری را بر عهده دارند، در حالی که دانش‌آموزان به تدریج مسئولیت بیشتری در انتخاب، مدیریت یادگیری، تأمل بر فرایندها و ارزیابی پیامدهای یادگیری بر عهده می‌گیرند.