Dhany Efita Sari

ABSTRACT Muhammadiyah schools face challenges in strengthening institutional competitiveness, improving school governance, and developing strategic plans that can guide sustainable school development. Many schools have not yet developed systematic Strategic Plans (Renstra) and school excellence roadmaps, resulting in short-term and less focused development efforts. This community service program aimed to enhance the capacity of principals and teachers in effective school leadership, strategic planning, and the development of school excellence roadmaps in Muhammadiyah schools in Boyolali Regency. The program employed a Participatory Action and Empowerment Model involving 17 Muhammadiyah elementary and junior secondary schools. The activities consisted of training, workshops, mentoring, and evaluation. The results demonstrated improved participants’ understanding of school leadership, institutional governance, strategic planning, and the implementation of strategic and operational plans. In addition, the program produced draft Strategic Plans (Renstra) and school excellence roadmaps that can serve as sustainable development guidelines for participating schools. The program also strengthened collaboration among the university, the Muhammadiyah Regional Board of Boyolali, the Primary and Secondary Education Council, and Muhammadiyah schools in improving educational quality and institutional competitiveness. The findings indicate that mentoring in strategic planning and school excellence roadmap development is an effective strategy for strengthening leadership capacity, governance, and the competitiveness of Muhammadiyah schools. Keywords: Muhammadiyah schools; strategic plan; school excellence roadmap; school leadership; school competitiveness ABSTRAK Sekolah Muhammadiyah menghadapi tantangan dalam meningkatkan daya saing lembaga, memperkuat tata kelola sekolah, serta menyusun perencanaan strategis yang mampu menjadi pedoman pengembangan sekolah secara berkelanjutan. Sebagian sekolah belum memiliki dokumen Rencana Strategis (Renstra) dan roadmap keunggulan yang tersusun secara sistematis sehingga pengembangan sekolah cenderung bersifat jangka pendek dan kurang terarah. Kegiatan pengabdian kepada masyarakat ini bertujuan meningkatkan kapasitas kepala sekolah dan guru dalam kepemimpinan sekolah efektif, penyusunan Renstra, serta pengembangan roadmap keunggulan sekolah Muhammadiyah di Kabupaten Boyolali. Kegiatan dilaksanakan menggunakan pendekatan Participatory Action and Empowerment Model yang melibatkan 17 sekolah Muhammadiyah jenjang SD/MI dan SMP/MTs. Metode yang digunakan meliputi pelatihan, workshop, pendampingan, dan evaluasi. Hasil kegiatan menunjukkan adanya peningkatan pemahaman peserta mengenai kepemimpinan sekolah, tata kelola lembaga, perencanaan strategis, serta implementasi Renstra dan Renop. Selain itu, kegiatan menghasilkan draft Renstra dan roadmap keunggulan sekolah yang dapat digunakan sebagai pedoman pengembangan sekolah secara berkelanjutan. Program ini juga memperkuat sinergi antara perguruan tinggi, PDM Boyolali, Majelis Dikdasmen, dan sekolah Muhammadiyah dalam upaya meningkatkan mutu dan daya saing lembaga pendidikan. Kegiatan pendampingan Renstra dan roadmap keunggulan terbukti menjadi strategi yang efektif untuk memperkuat kapasitas kepemimpinan, tata kelola, dan daya saing sekolah Muhammadiyah. Kata kunci: sekolah Muhammadiyah; Renstra; roadmap keunggulan; kepemimpinan sekolah; daya saing sekolah

چکیده: مدارس محمدیه با چالش‌هایی در زمینه تقویت رقابت‌پذیری نهادی، بهبود حکمرانی مدرسه و توسعه برنامه‌های راهبردی مواجه هستند که می‌تواند راهنمای توسعه پایدار مدرسه باشد. بسیاری از مدارس هنوز برنامه راهبردی (Renstra) و نقشه‌راه برتری مدرسه را به‌صورت نظام‌مند تدوین نکرده‌اند و این امر منجر به تلاش‌های توسعه‌ای کوتاه‌مدت و کم‌تمرکز می‌شود. هدف این برنامه خدمت‌رسانی به جامعه، ارتقاء ظرفیت مدیران و معلمان در رهبری مؤثر مدرسه، برنامه‌ریزی راهبردی و توسعه نقشه‌راه برتری مدرسه در مدارس محمدیه شهرستان بویولالی بود. این برنامه با استفاده از مدل مشارکتی اقدام و توانمندسازی و با مشارکت ۱۷ مدرسه ابتدایی و متوسطه محمدیه اجرا شد. فعالیت‌ها شامل آموزش، کارگاه، مشاوره و ارزیابی بود. نتایج نشان داد که درک شرکت‌کنندگان از رهبری مدرسه، حکمرانی نهادی، برنامه‌ریزی راهبردی و اجرای برنامه‌های راهبردی و عملیاتی بهبود یافته است. علاوه بر این، برنامه منجر به تهیه پیش‌نویس برنامه راهبردی (Renstra) و نقشه‌راه برتری مدرسه شد که می‌تواند به‌عنوان راهنمای توسعه پایدار برای مدارس مشارکت‌کننده مورد استفاده قرار گیرد. این برنامه همچنین همکاری میان دانشگاه، هیئت منطقه‌ای محمدیه بویولالی، شورای آموزش ابتدایی و متوسطه و مدارس محمدیه را در جهت ارتقاء کیفیت آموزشی و رقابت‌پذیری نهادی تقویت کرد. یافته‌ها نشان می‌دهد که همراهی در برنامه‌ریزی راهبردی و توسعه نقشه‌راه برتری مدرسه، راهبردی مؤثر برای تقویت ظرفیت رهبری، حکمرانی و رقابت‌پذیری مدارس محمدیه است.