Israel Ogunlade

Socio-economic status (SES) is a key determinant of livelihood outcomes among rural women farmers, yet existing measures often fail to capture the multidimensional and context-specific nature of rural livelihoods in sub-Saharan Africa. Conventional SES indices rely heavily on income or asset ownership and frequently overlook education, productive capacity, and informal household resources. This study developed and validated a culturally appropriate SES scale for rural women farmers in Southwest Nigeria. A cross-sectional survey was conducted in Ogun and Ondo States with a validation sample of 330 rural women farmers. Items were generated from literature, expert consultation, and focus group discussions, refined through pilot testing, and subjected to exploratory factor analysis and reliability assessment. Exploratory factor analysis revealed a four-factor structure, Material Assets, Modern Amenities, Demographics & ICT, and Infrastructure & Resources, explaining 41.5% of total variance. After iterative item reduction, a final 39-item scale was obtained, with all retained items loading ≥ 0.50. Internal consistency was acceptable (Cronbach’s alpha values ranged from 0.75 to 0.92 across factors, with an overall alpha of 0.87). Preliminary known-group validity was supported by significant differences in educational attainment across SES groups, with respondents in higher SES quartiles demonstrating higher levels of education. However, sampling adequacy was modest (KMO = 0.612), and convergent/discriminant validity against external outcomes such as income or food security was not assessed. The SES scale provides preliminary evidence of contextual relevance and internal consistency, offering a multidimensional alternative to conventional asset-based indices. Nonetheless, its modest factor stability and absence of external validation indicate that it should be regarded as a preliminary research instrument. Further refinement and validation are required before application in policy or programmatic contexts.

وضعیت اجتماعی‌اقتصادی (SES) یکی از عوامل کلیدی تعیین‌کننده پیامدهای معیشتی در میان زنان کشاورز روستایی است، اما سنجه‌های موجود اغلب قادر به انعکاس ماهیت چندبعدی و بومی معیشت‌های روستایی در آفریقای زیرصحرایی نیستند. شاخص‌های متعارف SES عمدتاً بر درآمد یا مالکیت دارایی‌ها تکیه دارند و اغلب آموزش، ظرفیت تولیدی و منابع غیررسمی خانوار را نادیده می‌گیرند. این پژوهش به تدوین و اعتبارسنجی یک مقیاس SES متناسب با فرهنگ برای زنان کشاورز روستایی در جنوب‌غرب نیجریه پرداخت. یک مطالعه مقطعی در ایالت‌های Ogun و Ondo با نمونه اعتبارسنجی شامل ۳۳۰ زن کشاورز روستایی انجام شد. گویه‌ها از طریق مرور متون، مشاوره با خبرگان و بحث‌های گروهی متمرکز استخراج، از طریق آزمون مقدماتی اصلاح و با تحلیل عاملی اکتشافی و ارزیابی پایایی بررسی شدند. تحلیل عاملی اکتشافی ساختاری چهارعاملی شامل دارایی‌های مادی، امکانات مدرن، جمعیت‌شناسی و فناوری اطلاعات و ارتباطات، و زیرساخت‌ها و منابع را آشکار ساخت که ۴۱/۵٪ از واریانس کل را تبیین می‌کرد. پس از کاهش تدریجی گویه‌ها، مقیاس نهایی ۳۹ گویه‌ای به دست آمد که همه گویه‌های باقی‌مانده دارای بار عاملی ≥ ۰/۵۰ بودند. انسجام درونی قابل قبول بود (مقادیر آلفای کرونباخ برای عوامل از ۰/۷۵ تا ۰/۹۲ و آلفای کل ۰/۸۷ متغیر بود). روایی اولیه گروه‌های شناخته‌شده با تفاوت معنادار در سطح تحصیلات بین گروه‌های SES تأیید شد، به‌طوری که پاسخ‌دهندگان در چارک‌های بالاتر SES سطوح تحصیلی بالاتری داشتند. با این حال، کفایت نمونه‌گیری متوسط بود (KMO = ۰/۶۱۲) و روایی همگرا/افتراقی در برابر پیامدهای بیرونی مانند درآمد یا امنیت غذایی ارزیابی نشد. این مقیاس SES شواهد اولیه‌ای از تناسب بومی و انسجام درونی ارائه می‌دهد و جایگزینی چندبعدی برای شاخص‌های متعارف مبتنی بر دارایی فراهم می‌کند. با این وجود، ثبات عاملی متوسط و فقدان اعتبارسنجی بیرونی نشان می‌دهد که این ابزار باید به عنوان ابزاری مقدماتی پژوهشی تلقی شود. اصلاح و اعتبارسنجی بیشتر پیش از کاربرد در سیاست‌گذاری یا برنامه‌ریزی ضروری است.