M. Arif Rahman Hakim

This study aims to describe the implementation of gratitude habituation (pembiasaan bersyukur) in early childhood at TK Negeri 2 Pagar Alam, identify supporting and inhibiting factors, and analyze the implications for children's religious and moral development. A qualitative case study approach was employed, with data collected through participant observation, semi-structured interviews with teachers and the school principal, and documentation analysis. Data were analyzed using the Miles and Huberman interactive model, complemented by triangulation to ensure validity. The findings reveal that gratitude habituation is implemented through three main pathways: (1) structured daily routines including morning prayers (doa pagi), the recitation of Asmaul Husna, and thanksgiving expressions (Alhamdulillah) before and after activities; (2) teacher role modeling through spontaneous expressions of gratitude and verbal reinforcement; and (3) contextual integration through storytelling, singing, and sharing activities (berbagi). The habituation process follows a gradual pattern of recognition (mengenal), repetition (mengulang), internalization (menghayati), and spontaneous expression. Supporting factors include consistent teacher commitment, a supportive school culture, and parental collaboration. Inhibiting factors encompass children's developmental variability, limited media resources, and inconsistent home reinforcement. This study contributes to the literature on Islamic character education in early childhood and offers practical implications for kindergarten practitioners in Muslim-majority contexts.

هدف این پژوهش توصیف اجرای عادت‌دهی به شکرگزاری در اوایل کودکی در دبستان دولتی شماره ۲ پاگار آلام، شناسایی عوامل تسهیل‌کننده و بازدارنده، و تحلیل پیامدهای آن برای رشد دینی و اخلاقی کودکان است. این پژوهش با رویکرد کیفی مطالعه موردی انجام شده است و داده‌ها از طریق مشاهده مشارکتی، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با معلمان و مدیر مدرسه، و تحلیل اسناد گردآوری شده‌اند. تحلیل داده‌ها با استفاده از مدل تعاملی مایلز و هابرمن و تکمیل آن با مثلث‌سازی به منظور اطمینان از روایی صورت گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که عادت‌دهی به شکرگزاری از طریق سه مسیر اصلی اجرا می‌شود: (۱) روال‌های ساختاریافته روزانه شامل دعای صبح، قرائت اسماالحسنی و بیان عبارات شکرگزاری (الحمدلله) پیش و پس از فعالیت‌ها؛ (۲) الگوپذیری از معلم از طریق ابرازهای خودجوش شکرگزاری و تقویت کلامی؛ و (۳) ادغام زمینه‌ای از طریق قصه‌گویی، آوازخوانی و فعالیت‌های اشتراکی (بر‌بگی). فرایند عادت‌دهی به صورت تدریجی شامل شناخت، تکرار، درون‌سازی و ابراز خودجوش دنبال می‌شود. عوامل تسهیل‌کننده شامل تعهد مستمر معلمان، فرهنگ حمایتی مدرسه و همکاری والدین است. عوامل بازدارنده شامل تفاوت‌های رشدی کودکان، محدودیت منابع رسانه‌ای و عدم تقویت منسجم در خانه می‌باشد. این پژوهش به ادبیات آموزش شخصیت اسلامی در اوایل کودکی افزوده و پیامدهای عملی برای مربیان مهدکودک در زمینه‌های با اکثریت مسلمان ارائه می‌دهد.