Reda Owis Hassan Serour

This study examines the intellectual contribution of Sheikh Ghazi Muhammad Hashim, a prominent Muslim scholar from Myanmar, through his Qur’anic commentary Tiby?n al-Qur’?n. It focuses on the sources and methodological features that shaped the interpretation presented in this work. Although Qur’anic exegesis in Southeast Asia has received increasing scholarly attention, the exegetical heritage of Myanmar Muslims remains comparatively underexplored, particularly regarding Burmese-language tafsir and its engagement with Arabic, Urdu, Islamic, Christian, Buddhist and English sources. This study employs a qualitative library research design using documentary and descriptive-analytical methods. The primary source is Tiby?n al-Qur’?n, complemented by the author’s other writings and relevant historical and scholarly sources. The analysis shows that Hashim’s tafsir draws extensively on classical Arabic commentaries, Urdu tafsir, Qur’anic sciences, hadith collections, prophetic biography, Islamic jurisprudence, theology, Arabic lexicography, Burmese sources, Christian writings, Buddhist literature and English-language materials. This diversity reflects an exegetical approach that combines established Islamic scholarship with Myanmar's intellectual and religious environment. The study argues that Tiby?n al-Qur’?n should be understood not merely as a translation or reproduction of earlier tafsir, but as an important example of localised Qur’anic interpretation that mediated between the classical Islamic scholarly tradition and Myanmar's religiously plural context. The study contributes to the growing scholarship on Southeast Asian tafsir by highlighting the methodological significance of Burmese Muslim intellectual production and showing how a local exegete used diverse sources to make Qur’anic knowledge accessible to his community.

این پژوهش به بررسی سهم فکری شیخ غازی محمد هاشم، یکی از علمای برجسته مسلمان میانمار، از طریق تفسیر قرآنی او با عنوان تبیان القرآن می‌پردازد. تمرکز این مطالعه بر منابع و ویژگی‌های روش‌شناختی است که تفسیر ارائه‌شده در این اثر را شکل داده‌اند. اگرچه تفسیر قرآن در جنوب شرق آسیا مورد توجه فزاینده پژوهشگران قرار گرفته است، اما میراث تفسیری مسلمانان میانمار نسبتاً کمتر مورد بررسی قرار گرفته است، به‌ویژه در خصوص تفسیر به زبان برمه‌ای و تعامل آن با منابع عربی، اردو، اسلامی، مسیحی، بودایی و انگلیسی. این پژوهش با بهره‌گیری از طرح پژوهش کتابخانه‌ای کیفی و روش‌های اسنادی و توصیفی-تحلیلی انجام شده است. منبع اصلی، تبیان القرآن، به همراه سایر آثار نویسنده و منابع تاریخی و علمی مرتبط مورد استفاده قرار گرفته‌اند. تحلیل‌ها نشان می‌دهد که تفسیر هاشم به طور گسترده‌ای از تفاسیر کلاسیک عربی، تفاسیر اردو، علوم قرآنی، مجموعه‌های حدیث، سیره نبوی، فقه اسلامی، کلام، لغت‌نامه‌های عربی، منابع برمه‌ای، آثار مسیحی، متون بودایی و منابع انگلیسی‌زبان بهره برده است. این تنوع، رویکرد تفسیری را نشان می‌دهد که دانش اسلامی تثبیت‌شده را با محیط فکری و دینی میانمار ترکیب می‌کند. این پژوهش استدلال می‌کند که تبیان القرآن نباید صرفاً به عنوان ترجمه یا بازتولید تفاسیر پیشین تلقی شود، بلکه به عنوان نمونه‌ای مهم از تفسیر بومی‌شده قرآن که میان سنت علمی کلاسیک اسلامی و زمینه دینی متکثر میانمار واسطه‌گری می‌کند، باید در نظر گرفته شود. این مطالعه با برجسته‌کردن اهمیت روش‌شناختی تولید فکری مسلمانان برمه و نشان‌دادن چگونگی بهره‌گیری یک مفسر محلی از منابع متنوع برای دسترس‌پذیر ساختن دانش قرآنی برای جامعه خود، به ادبیات رو‌به‌رشد تفسیر در جنوب شرق آسیا کمک می‌کند.