Shaaban Abdel Hameed Refae Mohamad

This study examines Imam al-Tirmidh?’s critical expression “ghar?b min h?dh? al-wajh” (“ghar?b through this particular route”) as employed in J?mi? al-Tirmidh?. The expression is important because it reflects the nuanced relationship between singularity in transmission, isn?d criticism, and the overall evaluation of a hadith. The study aims to clarify the expression's semantic scope, identify what al-Tirmidh? intends by restricting ghar?bah to a particular wajh (route), and demonstrate its implications through applied analysis of selected narrations. The research employs an inductive approach to identify relevant occurrences in J?mi? al-Tirmidh? and an analytical approach to examine the transmission routes, narrator assessments, corroborating reports, and the judgments of hadith critics. Two representative cases are examined. The first is a narration that al-Tirmidh? describes as “ghar?b min h?dh? al-wajh” while its transmitters are assessed between thiqah and ?ad?q; its singularity therefore does not necessarily undermine its acceptability. The second is a narration concerning the virtue of S?rat al-Dukh?n whose chain contains ?Umar b. Ab? Khath?am and Sufy?n b. Wak??, both criticised by hadith scholars; in this case, ghar?bah is accompanied by substantial weakness in the isn?d. The study concludes that “ghar?b min h?dh? al-wajh” should not be treated as an automatic declaration of weakness. Rather, it normally identifies singularity in a particular transmission route, while the final evaluation depends on the reliability of narrators and the existence and quality of other routes. The finding demonstrates the precision of al-Tirmidh?’s critical vocabulary and highlights the need to read his terminology contextually rather than in isolation.

این پژوهش به بررسی عبارت انتقادی امام ترمذی «غریب من هذا الوجه» («غریب از این طریق خاص») که در جامع الترمذی به کار رفته است، می‌پردازد. این عبارت از آن جهت اهمیت دارد که بازتاب‌دهنده رابطه دقیق میان یگانگی در نقل، نقد اسناد و ارزیابی کلی حدیث است. هدف پژوهش، روشن ساختن دامنه معنایی این عبارت، تبیین مقصود ترمذی از محدود کردن غریبی به یک وجه خاص و نشان دادن پیامدهای آن از طریق تحلیل کاربردی روایات منتخب است. روش پژوهش، استقرایی برای شناسایی موارد مرتبط در جامع الترمذی و تحلیلی برای بررسی طرق نقل، ارزیابی راویان، گزارش‌های مؤید و داوری‌های نقادان حدیث است. دو نمونه نماینده بررسی شده‌اند: نخست، روایتی که ترمذی آن را «غریب من هذا الوجه» توصیف می‌کند، در حالی که راویان آن بین ثقه و صدوق ارزیابی شده‌اند؛ بنابراین، یگانگی آن لزوماً موجب تضعیف روایت نمی‌شود. دوم، روایتی درباره فضیلت سوره دخان که در سند آن عمر بن ابی خثعم و سفیان بن وکیع قرار دارند و هر دو از سوی محدثان مورد انتقاد واقع شده‌اند؛ در این مورد، غریبی با ضعف قابل توجه در سند همراه است. نتیجه پژوهش آن است که «غریب من هذا الوجه» نباید به عنوان اعلام خودکار ضعف تلقی شود، بلکه معمولاً به یگانگی در یک طریق خاص اشاره دارد و ارزیابی نهایی به پایایی راویان و وجود و کیفیت طرق دیگر بستگی دارد. این یافته دقت واژگان انتقادی ترمذی را نشان می‌دهد و بر ضرورت خوانش اصطلاحات وی در بستر خود تأکید می‌کند.