Yuni Sri Rahayu

Kurikulum saat ini menekankan pada penerapan pendekatan pembelajaran mendalam (deep learning), di mana proses belajar tidak hanya sekedar hafalan, melainkan memahami konsep secara mendalam. Namun, kenyataan yang terjadi menunjukkan kesenjangan. Murid masih banyak mengalami miskonsepsi pada materi kompleks seperti transpor membran. Penelitian ini bertujuan menghasilkan media slide PowerPoint interaktif berbasis learning cycle 5E (Engagement, Exploration, Explanation, Elaboration dan Evaluation) guna mengurangi miskonsepsi pada sub materi transpor membran, yang layak berdasarkan kevalidan, kepraktisan dan keefektifan. Selain itu, media PowerPoint yang dikembangkan juga mendukung SDG 4 dengan membantu menciptakan pembelajaran yang lebih berkualitas. Penelitian ini menerapkan model 4D (Define, Design, Development dan Disseminate). Kevalidan media PowerPoint diperoleh dari validasi para ahli dan guru biologi. Kepraktisan media PowerPoint diperoleh dari hasil observasi murid dan angket respon murid. Keefektifan media PowerPoint diperoleh dari hasil belajar murid melalui pretest dan posttest. Subjek penelitian ini berjumlah 32 murid kelas XI-H MA Negeri 4 Jombang. Hasil penelitian menunjukkan bahwa media PowerPoint memperoleh rata-rata validitas sebesar 98,4% dengan hasil sangat valid. Hasil kepraktisan berdasarkan observasi aktivitas murid memperoleh rata-rata sebesar 100% dan angket respon memperoleh rata-rata sebesar 99,69% dengan tingkatan sangat praktis. Hasil keefektifan dari pretest-posttest mendapatkan rata-rata pergeseran konsep dari miskonsepsi menjadi paham konsep sebesar 79,70% dengan kategori efektif serta penurunan miskonsepsi paling tinggi terjadi pada konsep proses osmosis yaitu dari 71,88% menjadi 6,25%. Hasil tersebut mengindikasikan bahwa media PowerPoint interaktif berbasis learning cycle 5E yang dikembangkan valid, praktis dan efektif untuk mengurangi miskonsepsi pada sub materi transpor membran. Kata Kunci: PowerPoint, Learning Cycle 5E, Miskonsepsi, Transpor Membran, Kualitas Pendidikan. The current curriculum emphasizes deep learning, focusing on understanding concepts rather than memorization. However, many students still experience misconceptions, especially in complex topics like membrane transport. This study aimed to develop an interactive PowerPoint slide media based on the 5E learning cycle (Engagement, Exploration, Explanation, Elaboration and Evaluation) to reduce misconceptions in the membrane transport subtopic and to examine its feasibility in terms of validity, practicality, and effectiveness. Additionally, the developed PowerPoint media supports SDG 4 by enhancing learning quality. The study employed the 4D development model (Define, Design, Develop, and Disseminate). The validity of the PowerPoint media was determined through validation by media experts, subject matter experts, and biology teachers, while its practicality was assessed through observations of student involvement and response surveys. Effectiveness was measured based on students’ learning outcomes obtained from pretest and posttest results. The research subjects consisted of 32 eleventh-grade students of class XI-H at MA Negeri 4 Jombang. The results showed that the PowerPoint media achieved an average validity score of 98.4% (very valid), practicality scores of 100% based on student activity observations and 99.69% based on student responses (very practical), and an average conceptual shift from misconception to correct understanding of 79.70% (effective). The greatest reduction in misconceptions occurred in the concept of osmosis, decreasing from 71.88% to 6.25%. Therefore, it can be concluded that the interactive PowerPoint media based on the 5E learning cycle is valid, practical, and effective in reducing misconceptions in the membrane transport subtopic Keywords: PowerPoint, 5E Learning Cycle, Misconceptions, Membrane Transport, Education Quality.

برنامه درسی کنونی بر به‌کارگیری رویکرد یادگیری عمیق تأکید دارد، به‌گونه‌ای که فرایند یادگیری صرفاً به حفظ کردن محدود نمی‌شود، بلکه بر درک عمیق مفاهیم تمرکز دارد. با این حال، واقعیت موجود نشان‌دهنده وجود شکاف است؛ دانش‌آموزان همچنان در مباحث پیچیده‌ای مانند انتقال غشایی دچار تصورات نادرست می‌شوند. هدف این پژوهش، تولید رسانه اسلاید پاورپوینت تعاملی مبتنی بر چرخه یادگیری 5E (درگیری، کاوش، توضیح، بسط و ارزیابی) به‌منظور کاهش تصورات نادرست در زیرمبحث انتقال غشایی و بررسی شایستگی آن بر اساس روایی، کاربردپذیری و اثربخشی است. افزون بر این، رسانه پاورپوینت توسعه‌یافته از SDG 4 نیز پشتیبانی می‌کند و به ارتقای کیفیت یادگیری کمک می‌نماید. این پژوهش از مدل توسعه 4D (تعریف، طراحی، توسعه و انتشار) بهره گرفته است. روایی رسانه پاورپوینت از طریق اعتبارسنجی توسط متخصصان رسانه، متخصصان موضوع و معلمان زیست‌شناسی تعیین شد؛ کاربردپذیری آن از طریق مشاهده مشارکت دانش‌آموزان و پرسشنامه پاسخ‌های آنان ارزیابی گردید. اثربخشی بر اساس نتایج یادگیری دانش‌آموزان از طریق پیش‌آزمون و پس‌آزمون سنجیده شد. جامعه پژوهش شامل ۳۲ دانش‌آموز پایه یازدهم کلاس XI-H دبیرستان MA Negeri 4 Jombang بود. نتایج نشان داد رسانه پاورپوینت میانگین امتیاز روایی ۹۸/۴٪ (بسیار معتبر)، کاربردپذیری ۱۰۰٪ بر اساس مشاهده فعالیت دانش‌آموزان و ۹۹/۶۹٪ بر اساس پاسخ دانش‌آموزان (بسیار کاربردی) و میانگین تغییر مفهومی از تصور نادرست به درک صحیح ۷۹/۷۰٪ (موثر) را کسب کرد. بیشترین کاهش تصورات نادرست در مفهوم اسمز مشاهده شد که از ۷۱/۸۸٪ به ۶/۲۵٪ کاهش یافت. بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت که رسانه پاورپوینت تعاملی مبتنی بر چرخه یادگیری 5E از روایی، کاربردپذیری و اثربخشی لازم برای کاهش تصورات نادرست در زیرمبحث انتقال غشایی برخوردار است.

Keterampilan proses sains terintegrasi (KPST) merupakan kemampuan penting dalam pembelajaran biologi pada Kurikulum Merdeka, namun penguasaannya dijenjang SMA masih tergolong rendah. Tujuan studi ialah mengevaluasi efisiensi implementasi E-LKPD berlandaskan guided inquiry pada bahasan fotosintesis untuk mendongkrak keahlian proses sains yang terintegrasi bagi subjek didik. Melalui format one group pretest–posttest, penelitian ini menyertakan 22 peserta didik kelas XI MIPA yang kemudian diproses secara deskriptif kuantitatif memanfaatkan teknik persentase serta nilai normalized gain (n-gain). Temuan studi memaparkan progres capaian edukatif sekaligus kompetensi proses sains terintegrasi dengan skor rata-rata dari 43 saat awal menjadi 82 saat akhir serta indeks N-gain 0,7 pada level sedang. Pertumbuhan ini terekam bagi semua indikator KPST. Realisasi pengajaran maupun operasionalisasi E-LKPD berada pada taraf sangat baik melalui raihan persentase rata-rata 95%, disertai peningkatan aktivitas peserta didik dari 90% menjadi 96% 4selama proses pembelajaran. Reaksi subjek didik pun memaparkan evaluasi sangat positif dengan raihan 90%. Hasil tersebut menandakan bahwa media E-LKPD model guided inquiry bagi materi fotosintesis tergolong efektif maupun praktis dimanfaatkan untuk melatihkan kompetensi proses sains terintegrasi dalam ruang lingkup materi fotosintesis ini. Kata Kunci: fotosintesis, guided inkuiry, keterampilan proses sains terintegrasi, Lembar Kerja Peserta didik Elektronik (E-LKPD), pretest–posttest. Integrated science process skills (KPST) are important abilities in biology learning in the Merdeka Curriculum; however, mastery at the senior high school level remains relatively low. The aim of the study is to evaluate the effectiveness of implementing E-LKPD based on guided inquiry on the topic of photosynthesis to enhance integrated science process skills among students. Using a one group pretest-posttest format, this study involved 22 students from class XI MIPA, which was then processed descriptively quantitatively using percentage techniques and normalized gain (n-gain) scores. The study findings demonstrate progress in educational achievement as well as integrated science process competencies, with an average score increase from 43 at the beginning to 82 at the end and an N-gain index of 0.7 at a moderate level. This growth was observed across all KPST indicators. The implementation of teaching and the operationalization of E-LKPD were rated as very good with an average percentage achievement of 95%, alongside an increase in student activity from 90% (meeting 1) to 96% (meeting 2) during the learning process. Student feedback also indicated a very positive evaluation with a score of 90%. These results indicate that the E-LKPD media using a guided inquiry model for the photosynthesis material is effective and practical for training integrated science process competencies within the scope of this photosynthesis material. Keywords: Electronic Student Worksheets (E-LKPD), guided inquiry, integrated science process skills, pretest–posttest, photosynthesis.

مهارت‌های فرایند علوم یکپارچه (KPST) از توانمندی‌های مهم در آموزش زیست‌شناسی بر اساس برنامه درسی مردکا به‌شمار می‌رود، اما تسلط بر آن‌ها در سطح دبیرستان همچنان نسبتاً پایین است. هدف این پژوهش، ارزیابی اثربخشی اجرای E-LKPD مبتنی بر راهنمایی‌شده در مبحث فتوسنتز به‌منظور ارتقای مهارت‌های فرایند علوم یکپارچه در میان دانش‌آموزان است. این مطالعه با استفاده از طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون تک‌گروهی، ۲۲ دانش‌آموز پایه یازدهم رشته علوم تجربی را دربر گرفت و داده‌ها به‌صورت توصیفی-کمی با بهره‌گیری از تکنیک درصد و نمره بهره‌مندی نرمال‌شده (n-gain) تحلیل شد. یافته‌های پژوهش پیشرفت در دستاوردهای آموزشی و نیز شایستگی‌های فرایند علوم یکپارچه را نشان داد، به‌طوری‌که میانگین نمره از ۴۳ در ابتدا به ۸۲ در پایان رسید و شاخص N-gain برابر با ۰٫۷ در سطح متوسط به‌دست آمد. این رشد در تمامی شاخص‌های KPST مشاهده شد. اجرای تدریس و عملیاتی‌سازی E-LKPD با میانگین درصد تحقق ۹۵٪ در سطح بسیار خوب ارزیابی شد و فعالیت دانش‌آموزان نیز از ۹۰٪ (جلسه اول) به ۹۶٪ (جلسه دوم) طی فرایند یادگیری افزایش یافت. بازخورد دانش‌آموزان نیز ارزیابی بسیار مثبتی را با امتیاز ۹۰٪ نشان داد. این نتایج بیانگر آن است که رسانه E-LKPD مبتنی بر الگوی راهنمایی‌شده برای مبحث فتوسنتز، ابزاری اثربخش و عملی برای آموزش مهارت‌های فرایند علوم یکپارچه در چارچوب این مبحث محسوب می‌شود.