طرحواره ناسازگار اولیه

Associations among schema-related vulnerability, emotional experiences, subjective cognitive complaints, and perceived mathematics understanding remain insufficiently understood among university students in Mogadishu, Somalia. This cross-sectional study examined early maladaptive schemas (EMS), mathematics anxiety (MA), psychological distress (PD), perceived cognitive processing difficulties (P-CPD), and perceived conceptual understanding in mathematics (P-CUM) among 467 undergraduates from five universities. Concurrent self-report data were analysed using PLS-SEM with 5,000 bootstrap resamples. A reduced 27-item specification excluding EMS2 and PD8 served as the primary model, supplemented by demographic adjustment and a 29-item sensitivity specification. EMS was positively associated with MA (β = 0.698), MA with PD (β = 0.726) and P-CPD (β = 0.264), and PD with P-CPD (β = 0.548); P-CPD was negatively associated with P-CUM (β = − 0.371; all p < 0.001). MA → P-CUM (β = − 0.099, p = 0.091) and PD → P-CUM (β = − 0.058, p = 0.428) were nonsignificant in the primary model. After demographic adjustment, the MA association became significant but remained small, indicating specification sensitivity. All five hypothesized indirect coefficients were significant, but they represent statistical associations under one proposed ordering. PD and P-CPD remained borderline distinct (HTMT = 0.852), and common-method covariance could not be excluded. These findings do not establish temporal mediation or distinct successive psychological processes. Reverse, reciprocal, and alternative orderings remain compatible with the design. Interpretation is restricted to the participating sample and study-specific operationalisations; longitudinal, multi-source research with independently validated measures is needed before broader conclusions can be drawn.

ارتباط میان آسیب‌پذیری مرتبط با طرحواره، تجارب هیجانی، شکایات شناختی ذهنی و درک ادراک‌شده ریاضی در میان دانشجویان دانشگاه‌های موگادیشو، سومالی، به‌طور کافی شناخته نشده است. این مطالعه مقطعی به بررسی طرحواره‌های ناسازگار اولیه (EMS)، اضطراب ریاضی (MA)، پریشانی روان‌شناختی (PD)، دشواری‌های ادراک‌شده پردازش شناختی (P-CPD) و درک مفهومی ادراک‌شده در ریاضی (P-CUM) در میان ۴۶۷ دانشجوی کارشناسی از پنج دانشگاه پرداخت. داده‌های خودگزارشی همزمان با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) و ۵٬۰۰۰ بازنمونه‌گیری بوت‌استرپ تحلیل شد. مدل اصلی شامل ۲۷ گویه و حذف EMS2 و PD8 بود و با تعدیل جمعیت‌شناختی و مدل حساسیت ۲۹ گویه‌ای تکمیل شد. EMS با MA (β = ۰٫۶۹۸)، MA با PD (β = ۰٫۷۲۶) و P-CPD (β = ۰٫۲۶۴)، و PD با P-CPD (β = ۰٫۵۴۸) ارتباط مثبت داشتند؛ P-CPD با P-CUM ارتباط منفی نشان داد (β = ‎−۰٫۳۷۱؛ همه p < ۰٫۰۰۱). مسیر MA → P-CUM (β = ‎−۰٫۰۹۹، p = ۰٫۰۹۱) و PD → P-CUM (β = ‎−۰٫۰۵۸، p = ۰٫۴۲۸) در مدل اصلی معنادار نبودند. پس از تعدیل جمعیت‌شناختی، ارتباط MA معنادار اما همچنان کوچک شد که حساسیت مدل را نشان می‌دهد. هر پنج ضریب غیرمستقیم فرض‌شده معنادار بودند، اما این‌ها صرفاً بیانگر ارتباط آماری در یک ترتیب پیشنهادی هستند. PD و P-CPD همچنان در مرز تمایز باقی ماندند (HTMT = ۰٫۸۵۲) و همبستگی روش مشترک قابل رد نبود. این یافته‌ها میانجی‌گری زمانی یا فرایندهای روان‌شناختی متوالی متمایز را اثبات نمی‌کنند. ترتیب‌های معکوس، متقابل و جایگزین با طراحی مطالعه سازگار باقی می‌مانند. تفسیر نتایج به نمونه شرکت‌کننده و عملیاتی‌سازی‌های خاص مطالعه محدود است؛ پیش از نتیجه‌گیری‌های گسترده‌تر، پژوهش‌های طولی چندمنبعی با ابزارهای مستقل و معتبر مورد نیاز است.

Cognitive failures can be an important link between occupational stress and the occurrence of work-related accidents. On the other side, early maladaptive schemas can fundamentally affect cognitive processing and individuals' reactions to stressors. This study modeled the effects between occupational stress and cognitive failures using early maladaptive schemas as a mediating variable among mine workers. This cross-sectional study was carried out on 285 mine workers of eastern Iran. Data were collected by the Osipow occupational stress inventory, Occupational Cognitive Failure Questionnaire (OCFQ), and Young Schema Questionnaire Short Form. This study employed Structural Equation Modeling (SEM) techniques using SmartPLS 3 to analyze data. The results revealed that occupational stress had a significant positive direct effect on cognitive failures (β = 0.375, P < 0.001) and on most early maladaptive schemas domains, with the strongest effect on impaired autonomy and performance (β = 0.459, P < 0.001). Notably, occupational stress showed a significant negative association with impaired limits (β = -0.172, P = 0.004 ). In turn, cognitive failures were most strongly predicted by disconnection and rejection (β = 0.396, P < 0.001) and impaired autonomy and performance (β = 0.278, P < 0.001). Mediation analyses indicated that disconnection and rejection (β = 0.144, P < 0.001) and impaired autonomy and performance (β = 0.127, P < 0.001) served as significant indirect pathways linking occupational stress to cognitive failures. The findings confirmed that occupational stress increases cognitive failures. Moreover, by activating early maladaptive schemas of disconnection and rejection and impaired autonomy and performance, it also indirectly affects these failures. Therefore, mining work environments should pay attention to workers' mental health, as neglecting it can exacerbate maladaptive thought and behavioral patterns. It is recommended that organizational interventions, in addition to reducing workplace stressors, focus on identifying and modifying these schemas and enhancing workers' sense of competence to prevent the occurrence of cognitive failures.

خطاهای شناختی می‌توانند پیوند مهمی میان استرس شغلی و وقوع حوادث مرتبط با کار باشند. از سوی دیگر، طرحواره‌های ناسازگار اولیه می‌توانند به طور بنیادی بر پردازش شناختی و واکنش‌های افراد به عوامل استرس‌زا تأثیر بگذارند. این پژوهش، اثرات بین استرس شغلی و خطاهای شناختی را با استفاده از طرحواره‌های ناسازگار اولیه به عنوان متغیر میانجی در میان کارگران معادن مدل‌سازی کرد. این مطالعه مقطعی بر روی ۲۸۵ نفر از کارگران معادن شرق ایران انجام شد. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه استرس شغلی Osipow، پرسشنامه خطاهای شناختی شغلی (OCFQ) و فرم کوتاه پرسشنامه طرحواره Young جمع‌آوری شد. این پژوهش برای تحلیل داده‌ها از تکنیک‌های مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) با استفاده از نرم‌افزار SmartPLS 3 بهره گرفت. نتایج نشان داد که استرس شغلی اثر مستقیم مثبت معناداری بر خطاهای شناختی دارد (β = ۰.۳۷۵، P < ۰.۰۰۱) و همچنین بر اکثر حوزه‌های طرحواره‌های ناسازگار اولیه، با قوی‌ترین اثر بر حوزه خودمختاری و عملکرد مختل (β = ۰.۴۵۹، P < ۰.۰۰۱). قابل توجه است که استرس شغلی با حوزه محدودیت‌های مختل رابطه منفی معناداری نشان داد (β = -۰.۱۷۲، P = ۰.۰۰۴). به نوبه خود، خطاهای شناختی بیشترین پیش‌بینی را از حوزه بریدگی و طرد (β = ۰.۳۹۶، P < ۰.۰۰۱) و خودمختاری و عملکرد مختل (β = ۰.۲۷۸، P < ۰.۰۰۱) دریافت کردند. تحلیل‌های میانجی‌گری نشان داد که بریدگی و طرد (β = ۰.۱۴۴، P < ۰.۰۰۱) و خودمختاری و عملکرد مختل (β = ۰.۱۲۷، P < ۰.۰۰۱) به عنوان مسیرهای غیرمستقیم معنادار، استرس شغلی را به خطاهای شناختی پیوند می‌دهند. یافته‌ها تأیید کردند که استرس شغلی خطاهای شناختی را افزایش می‌دهد. افزون بر این، با فعال‌سازی طرحواره‌های ناسازگار اولیه بریدگی و طرد و خودمختاری و عملکرد مختل، به طور غیرمستقیم نیز بر این خطاها تأثیر می‌گذارد. بنابراین، محیط‌های کاری معادن باید به سلامت روانی کارگران توجه داشته باشند، چرا که غفلت از آن می‌تواند الگوهای فکری و رفتاری ناسازگار را تشدید کند. توصیه می‌شود مداخلات سازمانی علاوه بر کاهش عوامل استرس‌زای محیط کار، بر شناسایی و اصلاح این طرحواره‌ها و تقویت حس شایستگی کارگران برای پیشگیری از وقوع خطاهای شناختی تمرکز کنند.