International Journal of African Higher Education

Research paradigms and approaches constitute the philosophical and methodological foundations of scholarly inquiry, shaping how researchers conceptualise problems, generate knowledge, and select appropriate methods; however, their utilisation in postgraduate theses and dissertations remains insufficiently examined in many African universities, including Tanzania. This study examined the level of utilisation of educational research paradigms and approaches in the development of theses and dissertations among postgraduate students at a selected university in Tanzania. Data spanning over four decades between 1985 and 2023 were generated through review of theses and dissertations found in university library. To determine the prevalence and distribution of research paradigms and approaches, a content analysis of theses and dissertations was conducted using descriptive statistics. Findings revealed varying degrees of utilisation of research paradigms and approaches among postgraduates in theses and dissertations development. Notably, positivism has limited application, while interpretivism and pragmatism are widely used. However, newer paradigms saw limited use. Key Words: research paradigm, research methods, postgraduate students, educational research, theses, dissertations, Tanzania.

پارادایم‌ها و رویکردهای پژوهشی، بنیان‌های فلسفی و روش‌شناختی پژوهش علمی را تشکیل می‌دهند و نحوه مفهوم‌سازی مسائل، تولید دانش و انتخاب روش‌های مناسب توسط پژوهشگران را شکل می‌دهند؛ با این حال، استفاده از آن‌ها در پایان‌نامه‌ها و رساله‌های تحصیلات تکمیلی در بسیاری از دانشگاه‌های آفریقایی، از جمله تانزانیا، به اندازه کافی مورد بررسی قرار نگرفته‌است. این پژوهش میزان استفاده از پارادایم‌ها و رویکردهای پژوهش آموزشی در تدوین پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها توسط دانشجویان تحصیلات تکمیلی در یک دانشگاه منتخب در تانزانیا را بررسی کرده‌است. داده‌هایی که بازه زمانی بیش از چهار دهه از سال ۱۹۸۵ تا ۲۰۲۳ را در بر می‌گیرد، از طریق مرور پایان‌نامه‌ها و رساله‌های موجود در کتابخانه دانشگاه گردآوری شد. به‌منظور تعیین شیوع و توزیع پارادایم‌ها و رویکردهای پژوهشی، تحلیل محتوای پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها با استفاده از آمار توصیفی انجام شد. یافته‌ها نشان داد که میزان استفاده از پارادایم‌ها و رویکردهای پژوهشی در تدوین پایان‌نامه‌ها و رساله‌های تحصیلات تکمیلی متفاوت است. به‌ویژه، کاربرد پوزیتیویسم محدود بوده، در حالی که تفسیرگرایی و عمل‌گرایی به طور گسترده مورد استفاده قرار گرفته‌اند. با این حال، پارادایم‌های جدیدتر کاربرد محدودی داشته‌اند.