tazkiyah al-nafs

This study aims to analyze the concept of educational learning in KH. Hasyim Asy'ari's thought and examine its relevance to contemporary Islamic education. Employing a qualitative descriptive approach through library research, this study utilizes Adāb al-‘Ālim wa al-Muta‘allim as the primary source, supported by relevant scholarly literature. Data were analyzed using qualitative content analysis involving thematic classification, contextual interpretation, and conceptual synthesis. The findings reveal that KH. Hasyim Asy'ari's educational philosophy integrates theocentric and anthropocentric orientations, emphasizing the interconnected development of intellectual, moral, spiritual, and humanistic dimensions. Educational learning is characterized by teachers' moral exemplarity, students' ethical responsibilities, and reciprocal relationships grounded in four essential principles: tazkiyat al-nafs (spiritual purification), al-ikhlāṣ (sincerity), at-tarāḥum (mutual compassion and respect), and at-tawādud (affection). These principles establish an integrated framework that positions educational interactions as instruments of character formation and spiritual development rather than merely knowledge transmission. This study contributes a conceptual framework for strengthening ethical teacher–student relationships and promoting holistic Islamic educational practices. The findings highlight the continuing relevance of KH. Hasyim Asy'ari's educational thought in addressing contemporary challenges related to moral development and character education.

این پژوهش با هدف تحلیل مفهوم یادگیری آموزشی در اندیشه KH. Hasyim Asy'ari و بررسی میزان ارتباط آن با آموزش اسلامی معاصر انجام شده است. این مطالعه با بهره‌گیری از رویکرد توصیفی-کیفی و از طریق پژوهش کتابخانه‌ای، اثر Adāb al-‘Ālim wa al-Muta‘allim را به عنوان منبع اصلی و منابع علمی مرتبط را به عنوان پشتیبان مورد استفاده قرار داده است. داده‌ها با استفاده از تحلیل محتوای کیفی شامل طبقه‌بندی موضوعی، تفسیر زمینه‌ای و ترکیب مفهومی تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهند که فلسفه آموزشی KH. Hasyim Asy'ari با ادغام جهت‌گیری‌های تئوسنتریک و آنتروپوسنتریک، بر توسعه درهم‌تنیده ابعاد عقلانی، اخلاقی، معنوی و انسان‌گرایانه تأکید دارد. یادگیری آموزشی با الگو بودن اخلاقی معلمان، مسئولیت‌های اخلاقی دانش‌آموزان و روابط متقابل مبتنی بر چهار اصل اساسی یعنی تزکیه‌النفس (پالایش معنوی)، الاخلاص (اخلاص)، التراحم (همدلی و احترام متقابل) و التوادد (محبت) مشخص می‌شود. این اصول چارچوبی یکپارچه ایجاد می‌کنند که تعاملات آموزشی را به عنوان ابزاری برای شکل‌دهی شخصیت و رشد معنوی، و نه صرفاً انتقال دانش، جایگاه می‌بخشد. این پژوهش چارچوب مفهومی برای تقویت روابط اخلاقی معلم و دانش‌آموز و ترویج رویکردهای جامع آموزش اسلامی ارائه می‌دهد. یافته‌ها بر تداوم اهمیت اندیشه آموزشی KH. Hasyim Asy'ari در مواجهه با چالش‌های معاصر مرتبط با رشد اخلاقی و تربیت شخصیتی تأکید می‌کنند.

School management in an era of rapid change faces increasingly complex challenges. Schools are required to deliver measurable academic performance, meet quality standards, develop teacher competencies, adaptively utilize technology, and produce graduates capable of contributing to society. However, management orientations that rely too heavily on performance indicators, administrative efficiency, accreditation, and academic achievements risk overlooking the inner human dimension, the quality of relationships, moral values, the well-being of the school community, and the social impact of education. This article aims to reconstruct value-based education management through a Sufi perspective by developing a school governance model that integrates four key dimensions: performance, values, well-being, and social impact. The study employs a qualitative-conceptual approach, drawing on a literature review of Sufi thought, spiritual leadership, education management, learning organizations, distributed leadership, educator well-being, and leadership for social justice. The study yields the "Sufi School Governance Model," a framework that establishes tazkiyat al-nafs (purification of the soul), muraqabah (spiritual vigilance), amanah (trustworthiness), ihsan (excellence/spiritual sincerity), shūrā (consultation), ‘adl (justice), tawāḍu‘ (humility), mahabbah (love/compassion), and khidmah (service) as its foundational values; performance as the professional dimension; well-being as the human dimension; and social impact as the orientation toward the common good. This model operates through a cycle of niyyah (intention) tazkiyah (purification) amanah (trust) shūrā (consultation) ihsan (excellence) khidmah (service) muḥāsabah (self-reflection) iṣlāḥ (reform), which translates into planning, organizing, leadership, human resource development, supervision, evaluation, and continuous improvement. This reconstruction positions the school principal not merely as an administrator, but as a murabbī (spiritual educator/mentor), khādim (servant-leader), and uswah (role model), while the school itself is positioned as a community for learning, character building, well-being, and social transformation. This model offers an expanded definition of school success, moving beyond mere "school performance" toward performance that is meaningful, ethical, human-centered, and socially impactful

مدیریت مدرسه در عصر تغییرات سریع با چالش‌های فزاینده و پیچیده‌ای مواجه است. مدارس ملزم به ارائه عملکرد تحصیلی قابل سنجش، رعایت استانداردهای کیفیت، توسعه شایستگی‌های معلمان، بهره‌برداری تطبیقی از فناوری و تربیت فارغ‌التحصیلانی هستند که قادر به مشارکت در جامعه باشند. با این حال، رویکردهای مدیریتی که بیش از حد بر شاخص‌های عملکرد، کارآمدی اداری، اعتباربخشی و دستاوردهای علمی تکیه دارند، در معرض نادیده گرفتن بُعد درونی انسان، کیفیت روابط، ارزش‌های اخلاقی، بهزیستی جامعه مدرسه و تأثیر اجتماعی آموزش قرار دارند. این مقاله با هدف بازسازی مدیریت آموزش مبتنی بر ارزش‌ها از منظر تصوف، به توسعه یک مدل حکمرانی مدرسه می‌پردازد که چهار بُعد کلیدی عملکرد، ارزش‌ها، بهزیستی و تأثیر اجتماعی را ادغام می‌کند. این پژوهش با رویکرد کیفی ـ مفهومی و با تکیه بر مرور ادبیات اندیشه صوفیانه، رهبری معنوی، مدیریت آموزشی، سازمان‌های یادگیرنده، رهبری توزیعی، بهزیستی معلمان و رهبری برای عدالت اجتماعی انجام شده است. نتیجه این پژوهش، «مدل حکمرانی مدرسه صوفیانه» است؛ چارچوبی که تزکیه‌النفس (پاکسازی نفس)، مراقبه (نظارت معنوی)، امانت (امانت‌داری)، احسان (برتری/اخلاص معنوی)، شورا (مشورت)، عدل (عدالت)، تواضع (فروتنی)، محبت (عشق/دلسوزی) و خدمت (خدمت‌رسانی) را به عنوان ارزش‌های بنیادین خود قرار می‌دهد؛ عملکرد را به عنوان بُعد حرفه‌ای، بهزیستی را به عنوان بُعد انسانی و تأثیر اجتماعی را به عنوان جهت‌گیری به سوی خیر عمومی تعریف می‌کند. این مدل از طریق چرخه نیت (نیت)، تزکیه (پاکسازی)، امانت (اعتماد)، شورا (مشورت)، احسان (برتری)، خدمت (خدمت‌رسانی)، محاسبه (خودارزیابی) و اصلاح (اصلاح) عمل می‌کند که به برنامه‌ریزی، سازماندهی، رهبری، توسعه منابع انسانی، نظارت، ارزیابی و بهبود مستمر ترجمه می‌شود. این بازسازی، مدیر مدرسه را نه صرفاً به عنوان یک مدیر، بلکه به عنوان مربی (مربی معنوی/راهنما)، خادم (رهبر خدمتگزار) و اسوه (الگو) معرفی می‌کند و خود مدرسه را به عنوان جامعه‌ای برای یادگیری، پرورش شخصیت، بهزیستی و تحول اجتماعی جایگاه می‌بخشد. این مدل، تعریف گسترده‌تری از موفقیت مدرسه ارائه می‌دهد و فراتر از صرفاً «عملکرد مدرسه»، به سوی عملکردی معنادار، اخلاقی، انسان‌محور و دارای تأثیر اجتماعی حرکت می‌کند.