tahfiz education

The rapid development of digital technology has created opportunities to support Hifz al-Quran education through digital memorisation applications, interactive multimedia, online learning platforms and emerging artificial intelligence (AI) tools. However, the extent to which these technologies improve measurable Hifz outcomes remains unclear. This systematic literature review examined the roles, forms and reported effects of digital innovation in Tahfiz education. Searches were conducted in Scopus, Web of Science, Google Scholar and MyJurnal for studies published between 2020 and July 2026 in English or Malay. The manuscript records 280 identified records, of which 75 duplicates were removed; 205 records were screened, 50 full texts were assessed, and 24 studies were included in the synthesis. Thematic synthesis organised the literature into four dimensions: digital memorisation applications, interactive multimedia, digital learning platforms and AI. Across the included literature, digital tools were reported to support access to resources, repetition and murajaah, motivation, learner autonomy, monitoring and continuity of learning. Nevertheless, the evidence presented is more consistent for learning support and learner perceptions than for demonstrable improvements in memorisation accuracy, tasmi’ fluency, memorisation quantity or retention. Digital tools should therefore complement, rather than replace, teacher-guided talaqqi, musyafahah, tasmi’ and murajaah. The review identifies a need for transparent quality appraisal and further empirical studies using clearly defined Hifz outcome measures.

توسعهٔ سریع فناوری دیجیتال فرصت‌هایی را برای حمایت از آموزش حفظ قرآن از طریق برنامه‌های دیجیتال حفظ، چندرسانه‌ای تعاملی، پلتفرم‌های یادگیری آنلاین و ابزارهای نوظهور هوش مصنوعی (AI) فراهم کرده است. با این حال، میزان تأثیر این فناوری‌ها بر بهبود نتایج قابل سنجش حفظ قرآن همچنان نامشخص است. این مرور نظام‌مند ادبیات، نقش‌ها، اشکال و اثرات گزارش‌شدهٔ نوآوری دیجیتال در آموزش تحفیظ را بررسی کرده است. جستجوها در پایگاه‌های Scopus، Web of Science، Google Scholar و MyJurnal برای مطالعات منتشرشده بین سال‌های 2020 تا ژوئیهٔ 2026 به زبان انگلیسی یا مالایی انجام شد. در این مقاله، 280 رکورد شناسایی شد که پس از حذف 75 مورد تکراری، 205 رکورد غربالگری شد، 50 متن کامل ارزیابی گردید و 24 مطالعه در سنتز نهایی گنجانده شد. سنتز موضوعی، ادبیات را در چهار بُعد سازمان‌دهی کرد: برنامه‌های دیجیتال حفظ، چندرسانه‌ای تعاملی، پلتفرم‌های یادگیری دیجیتال و هوش مصنوعی. در سراسر مطالعات مورد بررسی، گزارش شده است که ابزارهای دیجیتال از دسترسی به منابع، تکرار و مرور (مراجعه)، انگیزش، خودمختاری یادگیرنده، پایش و تداوم یادگیری حمایت می‌کنند. با این حال، شواهد ارائه‌شده بیشتر در زمینهٔ حمایت از یادگیری و ادراکات یادگیرندگان منسجم است تا بهبودهای قابل اثبات در دقت حفظ، روانی تسميع، کمیت حفظ یا نگهداری مطالب. بنابراین، ابزارهای دیجیتال باید مکمل، و نه جایگزین، آموزش معلم‌محور تلقی، مشافهه، تسميع و مراجعه باشند. این مرور، نیاز به ارزیابی شفاف کیفیت و مطالعات تجربی بیشتر با شاخص‌های خروجی حفظ به‌وضوح تعریف‌شده را شناسایی می‌کند.

The Tahfiz Model Ulul Albab (TMUA) integrates Quran memorisation into the national curriculum to develop well-rounded huffaz. Despite its implementation since 2014, concerns remain regarding the effectiveness of Hifz al-Quran teaching and learning (PdPc), particularly in relation to teacher competency, pedagogical practices and the integration of 21st Century Learning (PAK21) elements. This study evaluated TMUA implementation using the Context, Input and Process dimensions of the CIPP framework and examined differences in programme implementation according to teacher category, professional qualifications and exposure to PAK21-related In-Service Training (LDP). A quantitative cross-sectional survey involving 144 TMUA teachers from three Sekolah Menengah Kebangsaan Agama (SMKA) was conducted. Respondents were selected using proportional stratified random sampling. Data were collected using a questionnaire adapted from the CIPP Evaluation Model and validated by seven experts. The findings revealed that the implementation level of the TMUA programme was high across the context, input and process dimensions. Independent-samples t-tests indicated no significant differences in the process dimension according to teacher category, t(142) = 0.469, p = .640 and professional qualifications, t(142) = 1.160, p = .209. Multivariate Analysis of Variance (MANOVA) further showed no statistically significant differences in the context, input and process dimensions according to teachers’ exposure to PAK21-related LDP, Pillai’s Trace = .040, F(3,140) = 1.948, p = .125, η² = .040. These findings indicate that TMUA implementation was relatively consistent regardless of teaching experience, professional qualifications and exposure to PAK21-related professional development training. The study highlights the need for more contextualised and specialised professional development initiatives that address the unique requirements of tahfiz education. The findings contribute empirical evidence towards strengthening teacher competency and enhancing the long-term effectiveness of TMUA implementation in Malaysian secondary schools.

مدل تحفیظ اولوالالباب (TMUA) با ادغام حفظ قرآن در برنامه درسی ملی، به منظور تربیت حفاظ جامع‌الاطراف طراحی شده است. با وجود اجرای این برنامه از سال ۲۰۱۴، همچنان نگرانی‌هایی در خصوص اثربخشی آموزش و یادگیری حفظ قرآن (PdPc)، به ویژه در ارتباط با شایستگی معلمان، شیوه‌های تدریس و ادغام عناصر یادگیری قرن بیست‌ویکم (PAK21) وجود دارد. این پژوهش، اجرای TMUA را با استفاده از ابعاد زمینه، ورودی و فرایند چارچوب CIPP ارزیابی کرده و تفاوت‌های اجرای برنامه را بر اساس دسته‌بندی معلمان، صلاحیت‌های حرفه‌ای و میزان آشنایی با دوره‌های ضمن خدمت مرتبط با PAK21 (LDP) بررسی نموده است. این مطالعه کمّی به صورت مقطعی و با مشارکت ۱۴۴ معلم TMUA از سه مدرسه متوسطه مذهبی ملی (SMKA) انجام شد. نمونه‌ها با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌بندی‌شده متناسب انتخاب شدند. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌ای که از مدل ارزیابی CIPP اقتباس و توسط هفت متخصص اعتبارسنجی شده بود، گردآوری شد. یافته‌ها نشان داد که سطح اجرای برنامه TMUA در ابعاد زمینه، ورودی و فرایند بالا بوده است. آزمون t مستقل تفاوت معناداری در بعد فرایند بر اساس دسته‌بندی معلمان، t(142) = 0.469, p = .640 و صلاحیت حرفه‌ای، t(142) = 1.160, p = .209 نشان نداد. همچنین تحلیل واریانس چندمتغیره (MANOVA) تفاوت معناداری در ابعاد زمینه، ورودی و فرایند بر اساس میزان آشنایی معلمان با LDP مرتبط با PAK21 نشان نداد، Pillai’s Trace = .040, F(3,140) = 1.948, p = .125, η² = .040. این یافته‌ها نشان می‌دهد که اجرای TMUA صرف‌نظر از سابقه تدریس، صلاحیت حرفه‌ای و میزان شرکت در دوره‌های توسعه حرفه‌ای مرتبط با PAK21 نسبتاً یکنواخت بوده است. این پژوهش بر ضرورت طراحی ابتکارات توسعه حرفه‌ای تخصصی و متناسب با نیازهای خاص آموزش تحفیظ تأکید می‌کند. یافته‌ها شواهد تجربی برای تقویت شایستگی معلمان و ارتقای اثربخشی بلندمدت اجرای TMUA در مدارس متوسطه مالزی ارائه می‌دهد.