human agency

This phenomenological study explores the lived experiences of Thai Generation Z hikers, thoroughly examining the critical intersection of artificial intelligence (AI) literacy and complex decision-making in wilderness environments. As young adventurers increasingly pursue nature-based eco-experientia for psychological restoration, AI has rapidly evolved into an active, front-facing backcountry companion. Using the Theory of Technological Mediation alongside robust methodological triangulation—including in-depth interviews, focus groups, and interactive discussions with university-aged hikers—this research examines how algorithmic tools profoundly reshape human-nature relationships. The empirical findings clearly show that AI is seamlessly integrated throughout the trekking lifecycle, functioning as a vital digital safety net that mitigates environmental uncertainty. However, this deep integration precipitates a highly complex socio-technical paradox. While participants consistently exhibit exceptional functional AI literacy, an emerging algorithmic dependency actively threatens to erode traditional, intuitive wilderness judgment. Ultimately, AI facilitates a hermeneutic relationship in which pristine nature is interpreted through curated data, fundamentally transforming raw exploration into a mediated digital reality that urgently requires careful preservation of human agency within adventure tourism.

این مطالعه پدیدارشناختی به بررسی تجارب زیسته کوهنوردان نسل Z تایلندی می‌پردازد و به طور جامع به تلاقی حیاتی سواد هوش مصنوعی (AI) و تصمیم‌گیری پیچیده در محیط‌های بکر طبیعی می‌پردازد. با افزایش تمایل جوانان ماجراجو به تجربه‌های طبیعت‌محور برای بازسازی روان‌شناختی، هوش مصنوعی به سرعت به یک همراه فعال و پیشرو در مناطق دورافتاده تبدیل شده است. با بهره‌گیری از نظریه میانجی‌گری فناورانه و تلفیق روش‌شناسی قوی شامل مصاحبه‌های عمیق، گروه‌های کانونی و بحث‌های تعاملی با کوهنوردان در سنین دانشگاهی، این پژوهش بررسی می‌کند که چگونه ابزارهای الگوریتمی به طور عمیق روابط انسان و طبیعت را بازشکل می‌دهند. یافته‌های تجربی به روشنی نشان می‌دهند که هوش مصنوعی در سراسر چرخه حیات کوهنوردی به طور یکپارچه ادغام شده و به عنوان یک شبکه ایمنی دیجیتال حیاتی عمل می‌کند که عدم قطعیت‌های محیطی را کاهش می‌دهد. با این حال، این ادغام عمیق منجر به یک پارادوکس اجتماعی-فناورانه بسیار پیچیده می‌شود. در حالی که شرکت‌کنندگان به طور مداوم سواد عملکردی استثنایی در زمینه هوش مصنوعی از خود نشان می‌دهند، وابستگی فزاینده به الگوریتم‌ها به طور فعال تهدید می‌کند که قضاوت‌های سنتی و شهودی در طبیعت را تضعیف کند. در نهایت، هوش مصنوعی رابطه‌ای هرمنوتیکی را تسهیل می‌کند که در آن طبیعت بکر از طریق داده‌های گزینش‌شده تفسیر می‌شود و کاوش خام را به واقعیتی دیجیتال و میانجی‌گری‌شده تبدیل می‌کند که به طور فوری نیازمند حفظ دقیق عاملیت انسانی در گردشگری ماجراجویانه است.

The development of Artificial Intelligence (AI) is increasingly mediating how humans acquire knowledge, make decisions, and perform cognitive activities. In higher education, the delegation of cognitive activities to algorithmic systems has the potential to shift human judgment and responsibility. This study aims to examine Qur’anic anthropology as a foundation for reframing human agency under increasingly AI-mediated conditions. This study employs a qualitative approach using a literature-based design and conceptual analysis. A semantic-contextual analysis is conducted on the Qur’anic terms al-insān, al-bashar, al-nās, Banī Ādam, al-ins, al-mar’, as well as the concepts of ‘abd and khalīfah. The findings are then synthesized with theories of human agency, moral responsibility, and AI ethics. The findings reveal that Qur’anic anthropology represents human beings as multidimensional entities possessing cognitive, relational, moral, spiritual, and teleological capacities. These dimensions are reconstructed into eight capacities of Qur’anic human agency: epistemic, moral, relational, spiritual, and teleological agency. The findings demonstrate that human agency from a Qur’anic perspective is not synonymous with absolute autonomy, but rather constitutes the capacity to understand, evaluate, choose, and act consciously within an orientation of values and responsibility. In the context of AI, Qur’anic Ethical Intelligence (QEI) is conceptualized as an ethical capacity to direct and evaluate the use of AI without surrendering human judgment and responsibility to algorithmic systems. As a conceptual study, this research does not empirically test the application of QEI among university students. Further research is therefore needed to validate and develop measurement instruments. This study connects Qur’anic anthropology with human agency under algorithmic conditions and proposes QEI as a framework for strengthening human agency resilience in the age of AI.

توسعه هوش مصنوعی (AI) به طور فزاینده‌ای در نحوه کسب دانش، تصمیم‌گیری و انجام فعالیت‌های شناختی توسط انسان‌ها نقش میانجی ایفا می‌کند. در آموزش عالی، واگذاری فعالیت‌های شناختی به سامانه‌های الگوریتمی می‌تواند موجب تغییر در قضاوت و مسئولیت انسانی شود. هدف این پژوهش بررسی انسان‌شناسی قرآنی به عنوان مبنایی برای بازنگری عاملیت انسانی در شرایطی است که به طور فزاینده‌ای با میانجی‌گری هوش مصنوعی مواجه هستیم. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از طراحی مبتنی بر مرور متون و تحلیل مفهومی انجام شده است. تحلیل معنایی-زمینه‌ای بر روی واژگان قرآنی الانسان، البشر، الناس، بنی‌آدم، الانس، المرء و همچنین مفاهیم عبد و خلیفه صورت گرفته است. یافته‌ها با نظریه‌های عاملیت انسانی، مسئولیت اخلاقی و اخلاق هوش مصنوعی تلفیق شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که انسان‌شناسی قرآنی، انسان را به عنوان موجودی چندبعدی با ظرفیت‌های شناختی، ارتباطی، اخلاقی، معنوی و غایتمند معرفی می‌کند. این ابعاد در قالب هشت ظرفیت عاملیت انسانی قرآنی شامل عاملیت معرفتی، اخلاقی، ارتباطی، معنوی و غایتمند بازسازی شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که عاملیت انسانی از منظر قرآنی معادل خودمختاری مطلق نیست، بلکه عبارت است از توانایی فهم، ارزیابی، انتخاب و عمل آگاهانه در چارچوب جهت‌گیری ارزشی و مسئولیت. در زمینه هوش مصنوعی، «هوش اخلاقی قرآنی» (QEI) به عنوان ظرفیتی اخلاقی برای هدایت و ارزیابی استفاده از هوش مصنوعی بدون واگذاری قضاوت و مسئولیت انسانی به سامانه‌های الگوریتمی مفهوم‌سازی می‌شود. این پژوهش به عنوان یک مطالعه مفهومی، به طور تجربی کاربرد QEI را در میان دانشجویان دانشگاهی آزمون نکرده است؛ بنابراین، پژوهش‌های بیشتری برای اعتبارسنجی و توسعه ابزارهای سنجش مورد نیاز است. این مطالعه انسان‌شناسی قرآنی را با عاملیت انسانی در شرایط الگوریتمی پیوند داده و QEI را به عنوان چارچوبی برای تقویت تاب‌آوری عاملیت انسانی در عصر هوش مصنوعی پیشنهاد می‌کند.