Ifá

This article proposes a deconstruction of fatalistic readings of the concept of Orí in the thought of Òrúnmìlà, engaging critically with the interpretations of Bọlájí Idowu and Ségun Gbadegesin, for whom the three modes through which destiny is granted in Ifá (Àkúnlẹ̀yàn, Àkúnlẹ̀gbà, and Ayànmọ) would amount to an unalterable subjection of the agent to a preordained plan. Through a hermeneutic-allegorical and philological analysis of these concepts, and drawing on the etymology of ènìyàn (the person who chooses), the article argues that these three instances do not constitute fatalism, but rather expressions of free will (Ìfẹ́-àtinúwá) and of the agent's moral responsibility. It is argued that the fatalistic reading stems from an excessively literal interpretation of Ifá's myths and proverbs, one that overlooks their allegorical dimension and the centrality of choice (yàn) to the ontological constitution of the human being. The article further distinguishes the content of the chosen destiny, irrevocable, from the manner in which that destiny unfolds in earthly existence, which depends on the agent's character (ìwà) and effort (ẹsẹ̀). It concludes that Ifá constitutes a philosophical system in which the human being is the protagonist of his or her own destiny, so that the fatalistic interpretation stands as an antithesis to the philosophy of Òrúnmìlà.

این مقاله به بازخوانی انتقادی قرائت‌های جبرگرایانه از مفهوم اوری (Orí) در اندیشه Òrúnmìlà می‌پردازد و به طور انتقادی با تفسیرهای Bọlájí Idowu و Ségun Gbadegesin مواجه می‌شود؛ کسانی که سه شیوه‌ای را که سرنوشت در آیین Ifá اعطا می‌شود (Àkúnlẹ̀yàn، Àkúnlẹ̀gbà و Ayànmọ) به معنای تسلیم غیرقابل تغییر عامل به طرحی از پیش تعیین‌شده دانسته‌اند. با بهره‌گیری از تحلیل هرمنوتیکی-تمثیلی و زبان‌شناختی این مفاهیم و با استناد به ریشه‌شناسی واژه ènìyàn (شخصی که انتخاب می‌کند)، مقاله استدلال می‌کند که این سه حالت، جبرگرایی را تشکیل نمی‌دهند، بلکه بیانگر اراده آزاد (Ìfẹ́-àtinúwá) و مسئولیت اخلاقی عامل هستند. همچنین استدلال می‌شود که قرائت جبرگرایانه ناشی از تفسیر بیش از حد لفظی اسطوره‌ها و ضرب‌المثل‌های Ifá است؛ تفسیری که بعد تمثیلی آن‌ها و محوریت انتخاب (yàn) در ساختار وجودی انسان را نادیده می‌گیرد. مقاله همچنین میان محتوای سرنوشت انتخاب‌شده که غیرقابل بازگشت است و نحوه تحقق آن سرنوشت در زندگی زمینی که وابسته به منش (ìwà) و تلاش (ẹsẹ̀) عامل است، تمایز قائل می‌شود. در پایان نتیجه گرفته می‌شود که Ifá نظام فلسفی‌ای است که در آن انسان نقش‌آفرین سرنوشت خویش است و بنابراین، تفسیر جبرگرایانه در تقابل با فلسفه Òrúnmìlà قرار می‌گیرد.