چکیده
Statelessness affects an estimated 4.3 to 10 million people worldwide, denying them access to fundamental rights including education, employment, healthcare, and freedom from arbitrary detention. While stateless individuals are recognised as a marginalised group at elevated risk of human rights violations, discrimination, and trauma, the psychological impact of statelessness remains under-researched. This study aimed to explore how adults with lived experience of statelessness in the UK make sense of its impact on their mental health, and how they access support for any psychological difficulties. A qualitative design using Interpretative Phenomenological Analysis was used. Seven adults affected by statelessness were recruited through non-governmental organisations using purposive sampling. Participants varied in the reasons why they had been affected by statelessness, country of origin, and current immigration status in the UK. Four group experiential themes were generated. Trapped in a Kafkaesque System captured participants’ experience of draconian, discriminatory, and self-perpetuating bureaucratic structures that stripped autonomy, security, and time. Erosion of Self and Belonging described feeling administratively reduced to a non-person, dual legal and relational abandonment, and severed connections. Psychological and Embodied Harm located anxiety, depression, suicidality, post-traumatic stress disorder (PTSD), and somatic symptoms unambiguously within structural conditions, with two participants reporting that UK procedures damaged their mental health more than prior experiences of incarceration; intergenerational effects of the impacts of statelessness were also identified. Survival Strategies and Systemic Limits captured the protective role of community, faith, activism, and equipped services, while emphasising that resilience was bounded and could not substitute for rights. The findings articulate a pathway in which Kafkaesque systems produce entrapment, erode the person’s sense of identity, belonging and connection to others, and generate psychological and embodied harm only partially mediated by coping. Implications include the need for policy reform (reduced waits, restored and adequate Legal Aid funding, the right to work and healthcare access during protracted legal processes), clinician training, and services that recognise statelessness-related distress as legitimate clinical territory rather than deflecting responsibility to immigration authorities.
بدون تابعیت بودن حدوداً بین ۴٫۳ تا ۱۰ میلیون نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار می‌دهد و آن‌ها را از دسترسی به حقوق اساسی از جمله آموزش، اشتغال، مراقبت‌های بهداشتی و آزادی از بازداشت خودسرانه محروم می‌کند. اگرچه افراد بدون تابعیت به عنوان گروهی به حاشیه رانده‌شده با خطر بالاتر نقض حقوق بشر، تبعیض و تروما شناخته می‌شوند، اما تأثیر روان‌شناختی بدون تابعیت بودن همچنان کمتر مورد پژوهش قرار گرفته است. هدف این مطالعه بررسی نحوه درک بزرگسالان دارای تجربه زیسته بدون تابعیت بودن در بریتانیا از تأثیر آن بر سلامت روان و نحوه دسترسی آن‌ها به حمایت برای مشکلات روان‌شناختی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از تحلیل پدیدارشناختی تفسیری انجام شد. هفت بزرگسال تحت تأثیر بدون تابعیت بودن از طریق سازمان‌های غیردولتی و با نمونه‌گیری هدفمند جذب شدند. شرکت‌کنندگان از نظر دلایل بدون تابعیت بودن، کشور مبدأ و وضعیت مهاجرتی فعلی در بریتانیا متفاوت بودند. چهار مضمون تجربی گروهی استخراج شد. «گیر افتادن در یک سیستم کافکایی» تجربه شرکت‌کنندگان از ساختارهای بوروکراتیک سختگیرانه، تبعیض‌آمیز و خودتداوم‌بخش را که خودمختاری، امنیت و زمان را از آن‌ها سلب می‌کرد، توصیف می‌کند. «فرسایش خود و تعلق» به احساس تقلیل اداری به یک غیرشخص، رهاشدگی دوگانه حقوقی و ارتباطی، و قطع پیوندها اشاره دارد. «آسیب روان‌شناختی و جسمانی» اضطراب، افسردگی، تمایلات خودکشی، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و علائم جسمانی را به طور آشکار در شرایط ساختاری جای می‌دهد؛ دو شرکت‌کننده گزارش دادند که رویه‌های بریتانیا سلامت روان آن‌ها را بیش از تجربیات قبلی زندان آسیب زده است؛ همچنین آثار بین‌نسلی بدون تابعیت بودن شناسایی شد. «راهبردهای بقا و محدودیت‌های نظام‌مند» نقش حمایتی جامعه، ایمان، کنشگری و خدمات مجهز را نشان داد، در حالی که تأکید شد تاب‌آوری محدود بوده و جایگزین حقوق نمی‌شود. یافته‌ها مسیر تولید گرفتاری توسط سیستم‌های کافکایی، فرسایش هویت، تعلق و ارتباط با دیگران، و ایجاد آسیب روان‌شناختی و جسمانی را که تنها تا حدی با مقابله تعدیل می‌شود، تبیین می‌کند. پیامدها شامل نیاز به اصلاح سیاست (کاهش زمان انتظار، بازگرداندن و تأمین کافی بودجه کمک حقوقی، حق کار و دسترسی به مراقبت‌های بهداشتی در طول فرایندهای حقوقی طولانی)، آموزش بالینی و خدماتی است که پریشانی مرتبط با بدون تابعیت بودن را به عنوان حوزه بالینی مشروع به رسمیت بشناسند و مسئولیت را به مقامات مهاجرتی واگذار نکنند.
