sense of responsibility

Instilling a sense of responsibility is a fundamental component of character education, particularly when the values taught at school are not fully reflected in students behavior. This issue has been observed at SMP Sepuluh Nopember Sidoarjo, specifically regarding the fulfillment of academic tasks and obligations, adherence to school rules, and students’ awareness of their own actions. This study aims to describe and analyze how a sense of responsibility is fostered through learning contracts and morning routines. A descriptive qualitative approach was employed. Data were collected via non-participant observation, in-depth interviews, and document analysis. Participants were selected through purposive sampling and included the vice-principal for academic affairs, the vice-principal for student affairs, social studies teachers, and eighth-grade students. Data analysis followed the Miles and Huberman model, encompassing data collection, reduction, presentation, conclusion drawing, and verification. Data credibility was ensured through triangulation and participant validation. The findings indicate that learning contracts instill academic responsibility by establishing agreements regarding rules, assignment deadlines, and the consequences of non-compliance. Simultaneously, morning routines provide students with opportunities to develop a sense of responsibility through structured activities, such as morning prayers (duha), morning prayes, Quran recitation review and calisthenics. These two strategies complement each other in promoting the fulfillment of obligations and commitments, as well as enhancing student self-awareness. Because the development of a sense of responsibility varies among students, it requires ongoing support and encouragement. ABSTRAK Penanaman karakter tanggung jawab merupakan bagian penting dalam pendidikan karakter, terutama nilai-nilai yang ditanamkan di sekolah belum sepenuhnya tercermin dalam perilaku peserta didik. Permasalahan tersebut ditemukan di SMP Sepuluh Nopember Sidoarjo, khususnya dalam pelaksanaan tugas dan kewajiban pembelajaran, kepatuhan terhadap aturan, serta kesadaran peserta didik dalam bertindak. Penelitian ini bertujuan untuk mendeskripsikan dan menganalisis implementasi penanaman karakter tanggung jawab melalui kontrak belajar dan pembiasaan pagi. Penelitian menggunakan pendekatan kualitatif dengan jenis deskriptif. Data diperoleh melalui observasi non-partisipatif, wawancara mendalam, dan dokumentasi. Informasi dipilih menggunakan teknik purposive sampling, meliputi Wakil Kepala Sekolah bidang Kurikulum, Wakil Kepala Sekolah bidang Kesiswaan, guru mata pelajaran IPS dan peserta didik kelas VIII. Analisis data menggunakan model Miles dan Huberman melalui tahapan pengumpulan data, reduksi data, penyajian data, serta penarikan kesimpulan dan verifikasi. Kredibilitas data diperiksa melalui triangulasi dan member check. Hasil penelitian menunjukkan bahwa kontrak belajar menanamkan tanggung jawab akademik melalui kesepakatan mengenai aturan, batas waktu pengumpulan tugas dan konsekuensi pelanggaran. Sementara itu pembiasaan pagi memberikan kesempatan kepada peserta didik untuk mempraktikkan tanggung jawab melalui kegiatan terjadwal, seperti salat duha, doa pagi, murajaah, dan senam. Kedua strategi tersebut saling melengkapi dalam mendukung pelaksanaan kewajiban, kepatuhan terhadap kesepakatan, serta kesadaran peserta didik. Perkembangan karakter tanggung jawab belum merata sehingga memerlukan pendampingan dan penguatan secara berkelanjutan.

ایجاد حس مسئولیت‌پذیری، به‌ویژه زمانی که ارزش‌های آموزش‌داده‌شده در مدرسه به‌طور کامل در رفتار دانش‌آموزان منعکس نمی‌شود، جزء اساسی آموزش شخصیت است. این مسئله در مدرسه متوسطه اول ده نوامبر سیدوارجو، به‌ویژه در زمینه انجام تکالیف و وظایف تحصیلی، پایبندی به قوانین مدرسه و آگاهی دانش‌آموزان از اعمال خود مشاهده شده است. هدف این مطالعه توصیف و تحلیل چگونگی پرورش حس مسئولیت‌پذیری از طریق قراردادهای یادگیری و روتین‌های صبحگاهی است. از یک رویکرد توصیفی-کیفی استفاده شد. داده‌ها از طریق مشاهده غیرمشارکتی، مصاحبه‌های عمیق و تحلیل اسناد جمع‌آوری شدند. شرکت‌کنندگان با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و شامل معاون آموزشی، معاون پرورشی، معلمان علوم اجتماعی و دانش‌آموزان پایه هشتم بودند. تحلیل داده‌ها بر اساس مدل مایلز و هیبرمن، شامل جمع‌آوری داده‌ها، کاهش داده‌ها، ارائه داده‌ها، نتیجه‌گیری و اعتبارسنجی بود. اعتبار داده‌ها از طریق سه‌گانه‌سازی و اعتبارسنجی با مشارکت‌کنندگان تضمین شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که قراردادهای یادگیری با ایجاد توافق‌هایی در مورد قوانین، مهلت تحویل تکالیف و پیامدهای عدم پایبندی، مسئولیت‌پذیری تحصیلی را در دانش‌آموزان تقویت می‌کنند. همزمان، روتین‌های صبحگاهی فرصت‌هایی را برای پرورش حس مسئولیت‌پذیری از طریق فعالیت‌های ساختاریافته مانند نماز صبح، اذان صبح، مرور قرآن و ورزش صبحگاهی در اختیار دانش‌آموزان قرار می‌دهند. این دو استراتژی در ترویج انجام وظایف و تعهدات و همچنین افزایش خودآگاهی دانش‌آموزان مکمل یکدیگر هستند. از آنجا که توسعه حس مسئولیت‌پذیری در میان دانش‌آموزان متفاوت است، نیاز به حمایت و تشویق مستمر دارد.

Digital transformation in madrasahs is commonly understood as administrative efficiency, although any device that regulates students' daily routines can serve as a medium of value education. Disciplinary problems, such as lateness, neglecting attendance, and weak responsibility for presence, persist at MTs Syafiiyah Darussalam even after the madrasah adopted barcode-based attendance. This study analyses the implementation of barcode attendance, the internalisation of disciplinary values it generates, and its supporting factors, obstacles, and implications for Islamic character education. A descriptive qualitative case study design was employed. Data were collected through in-depth interviews with the head of the madrasah, the vice heads for student affairs and curriculum, and teachers, supported by participant observation and attendance documentation. Data were analysed using the interactive model of Miles, Huberman, and Saldaña and validated through source and technique triangulation. Thomas Lickona's character education theory served as the analytical lens. The findings show that barcode attendance accelerates recording and provides transparent time traces, fosters habits of punctuality and orderly attendance, and nurtures an emerging sense of responsibility. Barcode attendance is therefore effective as an instrument for habituating discipline when it is integrated with teacher modelling, supervision, and the articulation of Islamic values

تحول دیجیتال در مدارس دینی (مدrasah) معمولاً به‌عنوان کارآمدی اداری درک می‌شود، اگرچه هر دستگاهی که روال‌های روزانه دانش‌آموزان را تنظیم کند می‌تواند به‌عنوان رسانه‌ای برای آموزش ارزش‌ها عمل کند. مشکلات انضباطی، مانند تأخیر، غفلت از حضور و مسئولیت‌پذیری ضعیف نسبت به حضور، در مدرسه دینی MTs Syafiiyah Darussalam حتی پس از اتخاذ سیستم حضور و غیاب مبتنی بر بارکد همچنان پابرجاست. این پژوهش به تحلیل اجرای حضور و غیاب مبتنی بر بارکد، درونی‌سازی ارزش‌های انضباطی ناشی از آن، و عوامل حمایت‌کننده، موانع و پیامدهای آن برای آموزش شخصیت اسلامی می‌پردازد. از طرح مطالعه موردی توصیفی-کیفی استفاده شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق با مدیر مدرسه، معاونین امور دانش‌آموزان و برنامه درسی، و معلمان، همراه با مشاهده مشارکتی و مستندات حضور و غیاب جمع‌آوری شدند. داده‌ها با استفاده از مدل تعاملی Miles، Huberman و Saldaña تحلیل و از طریق مثلث‌سازی منبع و تکنیک اعتبارسنجی شدند. نظریه آموزش شخصیت Thomas Lickona به‌عنوان لنز تحلیلی مورد استفاده قرار گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد که حضور و غیاب مبتنی بر بارکد ثبت را تسریع کرده و ردپای زمانی شفاف ارائه می‌دهد، عادت‌های به‌موقع بودن و حضور منظم را پرورش می‌دهد و حس مسئولیت‌پذیری در حال ظهور را تقویت می‌کند. بنابراین، حضور و غیاب مبتنی بر بارکند زمانی که با الگوسازی معلمان، نظارت و تبیین ارزش‌های اسلامی ادغام شود، به‌عنوان ابزاری برای نهادینه‌سازی انضباط مؤثر است.

This study aims to find out the Character Education Values in the Kaba of Sutan Nasarudin at the Siti Nursiah Studio in Nagari Koto Tuo, Harau District, Lima Puluh Kota Regency. This is a qualitative descriptive study. The research data consists of dialogues and narratives containing character education values in the kaba of Sutan Nasarudin. The data sources are the manuscript of Kaba Sutan Nasarudin and interviews with the administrators of the Siti Nursiah Studio. Data collection was carried out through observation, interviews, and documentation, while data analysis techniques included data collection, data identification, data reduction, and drawing conclusions. Research shows that in Kaba Sutan Nasarudin there are five character education values, namely: (1) faith and piety reflected through praying, surrendering to Allah Swt., and practising religious teachings; (2) honesty shown through openness and telling the truth; (3) intelligence seen in the character's ability to make decisions and understand situations faced; (4) resilience evident through the spirit of venturing out, courage in facing challenges, and persistence in achieving goals; and (5) care reflected through attention and a sense of responsibility towards family and others. These values show that Kaba Sutan Nasarudin not only serves as entertainment but also as a means of character education and preservation of Minangkabau cultural values.

هدف این پژوهش شناسایی ارزش‌های آموزش شخصیت در کبای سلطان نصرالدین در استودیوی Siti Nursiah واقع در ناگری کُتو توئو، بخش هاراو، شهرستان لیما پولو کُتا است. این پژوهش به روش توصیفی-کیفی انجام شده است. داده‌های پژوهش شامل دیالوگ‌ها و روایت‌هایی است که حاوی ارزش‌های آموزش شخصیت در کبای سلطان نصرالدین می‌باشند. منابع داده شامل نسخه خطی کبای سلطان نصرالدین و مصاحبه با مدیران استودیوی Siti Nursiah است. گردآوری داده‌ها از طریق مشاهده، مصاحبه و مستندسازی انجام شده است و تکنیک‌های تحلیل داده شامل گردآوری داده، شناسایی داده، کاهش داده و نتیجه‌گیری می‌باشد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که در کبای سلطان نصرالدین پنج ارزش آموزش شخصیت وجود دارد: (1) ایمان و تقوا که از طریق دعا کردن، توکل به خداوند متعال و عمل به آموزه‌های دینی منعکس می‌شود؛ (2) صداقت که از طریق شفافیت و بیان حقیقت نشان داده می‌شود؛ (3) هوش که در توانایی شخصیت برای تصمیم‌گیری و درک موقعیت‌های پیش‌رو مشاهده می‌شود؛ (4) تاب‌آوری که از طریق روحیه ماجراجویی، شجاعت در مواجهه با چالش‌ها و پایداری در دستیابی به اهداف نمایان است؛ و (5) مراقبت که از طریق توجه و حس مسئولیت نسبت به خانواده و دیگران منعکس می‌شود. این ارزش‌ها نشان می‌دهند که کبای سلطان نصرالدین نه تنها به عنوان سرگرمی بلکه به عنوان ابزاری برای آموزش شخصیت و حفظ ارزش‌های فرهنگی میننگکاباو عمل می‌کند.

Learning responsibility is an essential character that needs to be instilled in students from elementary school. However, based on preliminary observations at SD Negeri Sawahlega, students were still found to lack discipline in completing assignments, not optimally utilize study time, and not consistently demonstrate learning responsibility. This study aims to analyze the influence of reflective-based smartboard media on the formation of students' learning responsibility character in Islamic Religious Education subjects. This research uses a quantitative approach with a correlational method. The research population was 34 fifth-grade students, with the sampling technique using total sampling. Data collection techniques were carried out through questionnaires, observation, and documentation. Data analysis used descriptive statistics and Spearman's Rank Correlation. The results showed that the use of reflective-based smartboard media was in the high category (67.6%), while students' learning responsibility character was in the moderate to high category (64.7% moderate, 32.4% high). The Spearman correlation test results showed a correlation coefficient of 0.312 with a significance value of 0.073 (> 0.05), indicating a low positive relationship but not statistically significant. The conclusion of this study indicates that although there is a positive relationship between the use of reflective-based smartboard media and students' learning responsibility character, this relationship is not statistically significant. The implication of this research is that the use of reflective-based smartboard media has not been proven to provide a significant influence on the formation of students' learning responsibility character, so other factors such as habituation, teacher example, and family support also need to be considered in strengthening student character.

مسئولیت‌پذیری در یادگیری یکی از ویژگی‌های اساسی است که باید از دوره ابتدایی در دانش‌آموزان نهادینه شود. با این حال، بر اساس مشاهدات اولیه در دبستان دولتی Sawahlega، مشاهده شد که دانش‌آموزان هنوز در انجام تکالیف خود نظم کافی ندارند، از زمان مطالعه به طور بهینه استفاده نمی‌کنند و به طور مستمر مسئولیت‌پذیری در یادگیری را نشان نمی‌دهند. هدف این پژوهش تحلیل تأثیر رسانه هوشمند مبتنی بر بازتاب بر شکل‌گیری ویژگی مسئولیت‌پذیری دانش‌آموزان در درس آموزش دینی اسلامی است. این پژوهش با رویکرد کمی و روش همبستگی انجام شده است. جامعه آماری پژوهش شامل ۳۴ دانش‌آموز پایه پنجم بوده و روش نمونه‌گیری به صورت سرشماری کل انجام شده است. داده‌ها از طریق پرسشنامه، مشاهده و مستندسازی گردآوری شده‌اند. تحلیل داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی و همبستگی رتبه‌ای اسپیرمن انجام شد. نتایج نشان داد که میزان استفاده از رسانه هوشمند مبتنی بر بازتاب در سطح بالا (۶۷/۶٪) قرار دارد، در حالی که ویژگی مسئولیت‌پذیری دانش‌آموزان در یادگیری در سطح متوسط تا بالا (۶۴/۷٪ متوسط، ۳۲/۴٪ بالا) قرار داشت. نتایج آزمون همبستگی اسپیرمن ضریب همبستگی ۰/۳۱۲ با مقدار معناداری ۰/۰۷۳ (> ۰/۰۵) را نشان داد که بیانگر رابطه مثبت ضعیف اما از نظر آماری غیرمعنادار است. نتیجه این پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه بین استفاده از رسانه هوشمند مبتنی بر بازتاب و ویژگی مسئولیت‌پذیری دانش‌آموزان در یادگیری رابطه مثبت وجود دارد، اما این رابطه از نظر آماری معنادار نیست. دلالت این پژوهش آن است که استفاده از رسانه هوشمند مبتنی بر بازتاب تأثیر معناداری بر شکل‌گیری ویژگی مسئولیت‌پذیری دانش‌آموزان در یادگیری نداشته و بنابراین عوامل دیگری همچون عادت‌دهی، الگو بودن معلم و حمایت خانواده نیز باید در تقویت ویژگی‌های شخصیتی دانش‌آموزان مورد توجه قرار گیرند.

Teacher discipline is a fundamental factor in improving the quality of education, as it is directly related to professional responsibility and the effectiveness of learning. In this context, the principal plays a strategic role as a leader, mentor, and key motivator in fostering a culture of discipline within the school environment. This study aims to identify the principal's strategies in enhancing teacher discipline and the factors that influence it at SDN 2 Pancor. The research employs a descriptive qualitative approach, with data collected through observation, in-depth interviews, and documentation. Data analysis was conducted in three stages: data reduction, data presentation, and conclusion drawing. The validity of the findings was ensured through source triangulation techniques. The results of the study indicate that the principal implements various strategies to promote teacher discipline, including the establishment of duty schedules, role modeling in attendance and behavior, implementation of a reward and punishment system, regular evaluations, the requirement for teachers to prepare lesson plans, and collaboration with the school community, committee, and parents. Factors influencing the success of these strategies include teacher compliance with working hours, consistency of attendance, and preparedness of teaching materials. Therefore, the strategies implemented by the principal at SDN 2 Pancor have proven effective in improving teacher discipline. These strategies not only foster a sense of responsibility and order but also strengthen a professional work culture oriented toward enhancing the quality of education.

انضباط معلمان یکی از عوامل اساسی در ارتقای کیفیت آموزش است، چرا که مستقیماً با مسئولیت حرفه‌ای و اثربخشی فرایند یادگیری مرتبط می‌باشد. در این زمینه، مدیر مدرسه نقش راهبردی به عنوان رهبر، راهنما و انگیزه‌دهنده اصلی در تقویت فرهنگ انضباط در محیط مدرسه ایفا می‌کند. هدف این پژوهش شناسایی استراتژی‌های مدیر مدرسه در افزایش انضباط معلمان و عوامل مؤثر بر آن در دبستان شماره ۲ پانکور است. این پژوهش با رویکرد کیفی توصیفی انجام شده و داده‌ها از طریق مشاهده، مصاحبه‌های عمیق و مستندسازی گردآوری شده‌اند. تحلیل داده‌ها در سه مرحله کاهش داده، ارائه داده و نتیجه‌گیری صورت گرفته است. روایی یافته‌ها از طریق تکنیک‌های مثلث‌سازی منابع تضمین شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مدیر مدرسه با به‌کارگیری استراتژی‌های متنوعی از جمله تعیین برنامه‌های کاری، الگو بودن در حضور و رفتار، اجرای نظام پاداش و تنبیه، ارزیابی‌های منظم، الزام معلمان به تهیه طرح درس و همکاری با جامعه مدرسه، کمیته و والدین، به ارتقای انضباط معلمان کمک می‌کند. عوامل مؤثر بر موفقیت این استراتژی‌ها شامل پایبندی معلمان به ساعات کاری، تداوم حضور و آمادگی مواد آموزشی است. بنابراین، استراتژی‌های اجراشده توسط مدیر مدرسه در دبستان شماره ۲ پانکور در بهبود انضباط معلمان مؤثر بوده‌اند. این استراتژی‌ها نه تنها حس مسئولیت‌پذیری و نظم را تقویت می‌کنند، بلکه فرهنگ کاری حرفه‌ای مبتنی بر ارتقای کیفیت آموزش را نیز تحکیم می‌بخشند.