moral responsibility

Studies on human beings from the perspective of the Qur’an have extensively discussed the dimensions of servitude to God, human stewardship, and moral responsibility. However, the relationship among these three concepts as an integrated framework of the human role from the perspective of Tafsir Tarbawi has received limited integrative reconstruction. This study aims to analyze the relationship among the concepts of ibadah, khalifah, and amanah in the Qur’an and to reconstruct them as a conceptual framework of the human role and its implications for Islamic education. This study employs a qualitative approach using library research and the muqarran method of Qur’anic interpretation within the perspective of Tafsir Tarbawi. The primary sources include the Qur’an and the works of Tafsir Ath-Thabari, Ibn Kathir, al-Misbah, and al-Azhar. The main verses analyzed are QS. Adz-Dzariyat [51]:56 concerning ibadah, QS. Al-Baqarah [2]:30 concerning khalifah, and QS. Al-Ahzab [33]:72 concerning amanah. The analysis was conducted through the collection and categorization of relevant verses, examination of their contexts and meanings, comparative analysis of interpretations, and conceptual synthesis. The findings indicate that ibadah, khalifah, and amanah are integrally interconnected. Ibadah functions as a transcendental orientation, khalifah as the actualization of human roles, and amanah as the ethical principle and accountability underlying the fulfillment of those roles. This reconstruction results in a conceptual framework of orientation-actualization-accountability. From the perspective of Tafsir Tarbawi, this framework indicates that Islamic education should develop human beings holistically by strengthening their spiritual, intellectual, social, and moral dimensions, thereby cultivating individuals who possess faith and knowledge, demonstrate good character, are capable of actualizing their potential, and are responsible in fulfilling their roles as servants of Allah and stewards of the earth

The concept of the human person occupies a central position in philosophical anthropology because it raises fundamental questions concerning identity, individuality, relationality, community, moral responsibility, and the meaning of human existence. In Igbo philosophical thought, the person is commonly understood not as an isolated, self-sufficient entity but as one whose existence is embedded in a network of relationships involving the individual, family, community, the spiritual order, and the wider cosmos. This paper examines the concept of the human person in Igbo philosophy through the complementary ontology of Innocent I. Asouzu, particularly his philosophy of Ibuanyidanda and the method of complementary reflection. Rather than presenting Ibuanyidanda as Asouzu’s original, complete theory of philosophical anthropology, the paper develops an anthropological application of his complementary ontology to the question of personhood. It argues that Asouzu’s emphasis on the mutual dependence and non-exclusivity of realities provides resources for reconceptualizing the human person as an existence constituted through complementarity, while preserving personal identity and agency. This study therefore uses the expression “being-in-complementarity” as an interpretive formulation for articulating the anthropological implications of Asouzu’s complementary ontology, rather than assuming it without qualification as a technical equivalent of Heidegger’s being-in-the-world or Mitsein. The paper further examines whether the transcendence associated with Asouzu’s ontology should be identified straightforwardly with indigenous Igbo conceptions of Chukwu, chi, ancestors, and other spiritual realities, or understood as a philosophical reconstruction shaped partly by his Christian and Western philosophical formation. The paper thus proposes Ibuanyidanda as a promising framework for reconstructing Igbo philosophical anthropology while acknowledging the interpretive and philosophical work involved in extending Asouzu’s ontology to personhood.

This article proposes a deconstruction of fatalistic readings of the concept of Orí in the thought of Òrúnmìlà, engaging critically with the interpretations of Bọlájí Idowu and Ségun Gbadegesin, for whom the three modes through which destiny is granted in Ifá (Àkúnlẹ̀yàn, Àkúnlẹ̀gbà, and Ayànmọ) would amount to an unalterable subjection of the agent to a preordained plan. Through a hermeneutic-allegorical and philological analysis of these concepts, and drawing on the etymology of ènìyàn (the person who chooses), the article argues that these three instances do not constitute fatalism, but rather expressions of free will (Ìfẹ́-àtinúwá) and of the agent's moral responsibility. It is argued that the fatalistic reading stems from an excessively literal interpretation of Ifá's myths and proverbs, one that overlooks their allegorical dimension and the centrality of choice (yàn) to the ontological constitution of the human being. The article further distinguishes the content of the chosen destiny, irrevocable, from the manner in which that destiny unfolds in earthly existence, which depends on the agent's character (ìwà) and effort (ẹsẹ̀). It concludes that Ifá constitutes a philosophical system in which the human being is the protagonist of his or her own destiny, so that the fatalistic interpretation stands as an antithesis to the philosophy of Òrúnmìlà.

این مقاله به بازخوانی انتقادی قرائت‌های جبرگرایانه از مفهوم اوری (Orí) در اندیشه Òrúnmìlà می‌پردازد و به طور انتقادی با تفسیرهای Bọlájí Idowu و Ségun Gbadegesin مواجه می‌شود؛ کسانی که سه شیوه‌ای را که سرنوشت در آیین Ifá اعطا می‌شود (Àkúnlẹ̀yàn، Àkúnlẹ̀gbà و Ayànmọ) به معنای تسلیم غیرقابل تغییر عامل به طرحی از پیش تعیین‌شده دانسته‌اند. با بهره‌گیری از تحلیل هرمنوتیکی-تمثیلی و زبان‌شناختی این مفاهیم و با استناد به ریشه‌شناسی واژه ènìyàn (شخصی که انتخاب می‌کند)، مقاله استدلال می‌کند که این سه حالت، جبرگرایی را تشکیل نمی‌دهند، بلکه بیانگر اراده آزاد (Ìfẹ́-àtinúwá) و مسئولیت اخلاقی عامل هستند. همچنین استدلال می‌شود که قرائت جبرگرایانه ناشی از تفسیر بیش از حد لفظی اسطوره‌ها و ضرب‌المثل‌های Ifá است؛ تفسیری که بعد تمثیلی آن‌ها و محوریت انتخاب (yàn) در ساختار وجودی انسان را نادیده می‌گیرد. مقاله همچنین میان محتوای سرنوشت انتخاب‌شده که غیرقابل بازگشت است و نحوه تحقق آن سرنوشت در زندگی زمینی که وابسته به منش (ìwà) و تلاش (ẹsẹ̀) عامل است، تمایز قائل می‌شود. در پایان نتیجه گرفته می‌شود که Ifá نظام فلسفی‌ای است که در آن انسان نقش‌آفرین سرنوشت خویش است و بنابراین، تفسیر جبرگرایانه در تقابل با فلسفه Òrúnmìlà قرار می‌گیرد.

This research is motivated by the achievement gap between the Excellent Class and the Regular Class at MTs Negeri 1 Banjarnegara, with students in the Excellent Class demonstrating higher academic achievement. This gap makes it important to examine how the management of the Excellent Class program is planned, implemented, and evaluated to support student achievement. This study aims to analyze the management of teaching staff in the superior class program at the junior high school level. A qualitative case study approach was employed in this study. This research was conducted at MTs Negeri 1 Banjarnegara. The subjects of this study were the principal, the deputy principal for curriculum, and teachers. Data were collected through observation, interviews, and documentation. Data were analyzed interactively through data reduction, data presentation, and conclusion drawing. There are six processes of teaching staff management in the superior class program at MTs Negeri 1 Banjarnegara. First, collaboration carried out by MTs Negeri 1 Banjarnegara includes teacher recruitment tailored to the needs of each superior class program. Second, teaching staff development is designed comprehensively in each superior class program, such as curriculum training, teaching modules, assessments, workshops, and MGMP. Third, compensation has been provided by the madrasah to all teaching staff in the superior class program according to their contributions and proportionally. Fourth, integration is carried out by creating practical institutional policies that consider the role, capacity, and welfare of teaching staff. Fifth, maintenance carried out by MTs Negeri 1 Banjarnegara includes training, workshops, tarbawiyah trips, pilgrimages, awards, incentives, sufficient vacation time, and participation in national and international activities. Sixth, MTs Negeri 1 Banjarnegara manages the termination of teaching staff due to retirement, transfer, contract expiration, or other reasons through an approach that upholds the values ​​of respect and moral responsibility.

این پژوهش با انگیزه شکاف عملکردی میان کلاس ممتاز و کلاس عادی در مدرسه متوسطه دینی دولتی شماره ۱ بانجارنگارا انجام شده است؛ به‌گونه‌ای که دانش‌آموزان کلاس ممتاز، دستاوردهای تحصیلی بالاتری را نشان می‌دهند. این تفاوت، اهمیت بررسی نحوه برنامه‌ریزی، اجرا و ارزیابی مدیریت برنامه کلاس ممتاز را برای حمایت از پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان برجسته می‌کند. هدف این مطالعه، تحلیل مدیریت کارکنان آموزشی در برنامه کلاس ممتاز در سطح متوسطه اول است. رویکرد مطالعه موردی کیفی در این پژوهش به‌کار رفته است. این پژوهش در مدرسه متوسطه دینی دولتی شماره ۱ بانجارنگارا انجام شده است. شرکت‌کنندگان این مطالعه شامل مدیر مدرسه، معاون آموزشی و معلمان بوده‌اند. داده‌ها از طریق مشاهده، مصاحبه و اسناد جمع‌آوری شده‌اند. تحلیل داده‌ها به‌صورت تعاملی از طریق کاهش داده، ارائه داده و نتیجه‌گیری انجام گرفته است. شش فرایند مدیریت کارکنان آموزشی در برنامه کلاس ممتاز مدرسه متوسطه دینی دولتی شماره ۱ بانجارنگارا شناسایی شده است. نخست، همکاری که توسط مدرسه از طریق جذب معلم متناسب با نیازهای هر برنامه کلاس ممتاز انجام می‌شود. دوم، توسعه کارکنان آموزشی که به‌صورت جامع در هر برنامه کلاس ممتاز طراحی شده است، مانند آموزش برنامه درسی، ماژول‌های تدریس، ارزیابی‌ها، کارگاه‌ها و MGMP. سوم، جبران خدمات که توسط مدرسه به همه کارکنان آموزشی برنامه کلاس ممتاز متناسب با سهم و به‌صورت عادلانه ارائه می‌شود. چهارم، یکپارچه‌سازی که از طریق تدوین سیاست‌های نهادی عملیاتی با در نظر گرفتن نقش، ظرفیت و رفاه کارکنان آموزشی انجام می‌شود. پنجم، نگهداری که شامل آموزش، کارگاه‌ها، سفرهای تربیتی، زیارت، اعطای جوایز، مشوق‌ها، زمان کافی برای تعطیلات و مشارکت در فعالیت‌های ملی و بین‌المللی است. ششم، مدیریت خاتمه همکاری با کارکنان آموزشی به دلایل بازنشستگی، انتقال، اتمام قرارداد یا سایر دلایل از طریق رویکردی مبتنی بر احترام و مسئولیت اخلاقی صورت می‌گیرد.

The development of Artificial Intelligence (AI) is increasingly mediating how humans acquire knowledge, make decisions, and perform cognitive activities. In higher education, the delegation of cognitive activities to algorithmic systems has the potential to shift human judgment and responsibility. This study aims to examine Qur’anic anthropology as a foundation for reframing human agency under increasingly AI-mediated conditions. This study employs a qualitative approach using a literature-based design and conceptual analysis. A semantic-contextual analysis is conducted on the Qur’anic terms al-insān, al-bashar, al-nās, Banī Ādam, al-ins, al-mar’, as well as the concepts of ‘abd and khalīfah. The findings are then synthesized with theories of human agency, moral responsibility, and AI ethics. The findings reveal that Qur’anic anthropology represents human beings as multidimensional entities possessing cognitive, relational, moral, spiritual, and teleological capacities. These dimensions are reconstructed into eight capacities of Qur’anic human agency: epistemic, moral, relational, spiritual, and teleological agency. The findings demonstrate that human agency from a Qur’anic perspective is not synonymous with absolute autonomy, but rather constitutes the capacity to understand, evaluate, choose, and act consciously within an orientation of values and responsibility. In the context of AI, Qur’anic Ethical Intelligence (QEI) is conceptualized as an ethical capacity to direct and evaluate the use of AI without surrendering human judgment and responsibility to algorithmic systems. As a conceptual study, this research does not empirically test the application of QEI among university students. Further research is therefore needed to validate and develop measurement instruments. This study connects Qur’anic anthropology with human agency under algorithmic conditions and proposes QEI as a framework for strengthening human agency resilience in the age of AI.

توسعه هوش مصنوعی (AI) به طور فزاینده‌ای در نحوه کسب دانش، تصمیم‌گیری و انجام فعالیت‌های شناختی توسط انسان‌ها نقش میانجی ایفا می‌کند. در آموزش عالی، واگذاری فعالیت‌های شناختی به سامانه‌های الگوریتمی می‌تواند موجب تغییر در قضاوت و مسئولیت انسانی شود. هدف این پژوهش بررسی انسان‌شناسی قرآنی به عنوان مبنایی برای بازنگری عاملیت انسانی در شرایطی است که به طور فزاینده‌ای با میانجی‌گری هوش مصنوعی مواجه هستیم. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از طراحی مبتنی بر مرور متون و تحلیل مفهومی انجام شده است. تحلیل معنایی-زمینه‌ای بر روی واژگان قرآنی الانسان، البشر، الناس، بنی‌آدم، الانس، المرء و همچنین مفاهیم عبد و خلیفه صورت گرفته است. یافته‌ها با نظریه‌های عاملیت انسانی، مسئولیت اخلاقی و اخلاق هوش مصنوعی تلفیق شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که انسان‌شناسی قرآنی، انسان را به عنوان موجودی چندبعدی با ظرفیت‌های شناختی، ارتباطی، اخلاقی، معنوی و غایتمند معرفی می‌کند. این ابعاد در قالب هشت ظرفیت عاملیت انسانی قرآنی شامل عاملیت معرفتی، اخلاقی، ارتباطی، معنوی و غایتمند بازسازی شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که عاملیت انسانی از منظر قرآنی معادل خودمختاری مطلق نیست، بلکه عبارت است از توانایی فهم، ارزیابی، انتخاب و عمل آگاهانه در چارچوب جهت‌گیری ارزشی و مسئولیت. در زمینه هوش مصنوعی، «هوش اخلاقی قرآنی» (QEI) به عنوان ظرفیتی اخلاقی برای هدایت و ارزیابی استفاده از هوش مصنوعی بدون واگذاری قضاوت و مسئولیت انسانی به سامانه‌های الگوریتمی مفهوم‌سازی می‌شود. این پژوهش به عنوان یک مطالعه مفهومی، به طور تجربی کاربرد QEI را در میان دانشجویان دانشگاهی آزمون نکرده است؛ بنابراین، پژوهش‌های بیشتری برای اعتبارسنجی و توسعه ابزارهای سنجش مورد نیاز است. این مطالعه انسان‌شناسی قرآنی را با عاملیت انسانی در شرایط الگوریتمی پیوند داده و QEI را به عنوان چارچوبی برای تقویت تاب‌آوری عاملیت انسانی در عصر هوش مصنوعی پیشنهاد می‌کند.

Guided by the dual-shaping theory of institutions and culture, this comparative study examines the construction of professional identity among early childhood teachers in China and New Zealand, serving children aged 3–6 years in China and birth to school entry age in New Zealand, revealing how societal structures and cultural tradition’s mediate identity formation. Findings demonstrate divergent trajectories: Chinese teachers exhibit a “society-oriented” identity, emphasizing moral responsibility and collective values under Confucian cultural norms and centralized governance, which fosters an “implementer” orientation. In contrast, New Zealand teachers embody “professional autonomy,” rooted in individualistic cultural values and decentralized institutional systems that reinforce reflective practitioner roles. These differences underscore teacher identity as an outcome of institutional regulations and cultural values in interplay: China’s collectivism shapes an externally derived identity, while New Zealand’s autonomy-supportive structures and child-centered culture cultivate an internally driven identity. The study suggests that China’s early childhood teacher development could balance cultural heritage with institutional empowerment to expand professional agency, facilitating identity transformation. This cross-contextual comparison advances theoretical perspectives on the cultural adaptability of teacher professionalism.

این مطالعه تطبیقی که با هدایت نظریه شکل‌دهی دوگانه نهادها و فرهنگ انجام شده است، به بررسی ساخت هویت حرفه‌ای در میان معلمان دوره کودکی در چین و نیوزیلند می‌پردازد؛ معلمانی که در چین به کودکان ۳ تا ۶ سال و در نیوزیلند به کودکان از بدو تولد تا سن ورود به مدرسه خدمت می‌کنند. پژوهش حاضر نشان می‌دهد که چگونه ساختارهای اجتماعی و سنت‌های فرهنگی در شکل‌گیری هویت معلمی نقش میانجی ایفا می‌کنند. یافته‌ها نشان‌دهنده مسیرهای متفاوتی هستند: معلمان چینی دارای هویتی «جامعه‌محور» هستند که بر مسئولیت اخلاقی و ارزش‌های جمع‌گرایانه تحت هنجارهای فرهنگی کنفوسیوسی و حاکمیت متمرکز تأکید دارد و رویکردی «اجراکننده» را تقویت می‌کند. در مقابل، معلمان نیوزیلندی «خودمختاری حرفه‌ای» را تجسم می‌بخشند که ریشه در ارزش‌های فرهنگی فردگرایانه و نظام‌های نهادی غیرمتمرکز دارد و نقش‌های معلم بازتابی را تقویت می‌کند. این تفاوت‌ها نشان می‌دهد که هویت معلمی حاصل تعامل مقررات نهادی و ارزش‌های فرهنگی است: جمع‌گرایی چین هویتی برون‌زا را شکل می‌دهد، در حالی که ساختارهای حمایت‌کننده از خودمختاری و فرهنگ کودک‌محور نیوزیلند به پرورش هویتی درون‌زا می‌انجامد. مطالعه حاضر پیشنهاد می‌کند که توسعه حرفه‌ای معلمان دوره کودکی در چین می‌تواند با ایجاد توازن میان میراث فرهنگی و توانمندسازی نهادی، عاملیت حرفه‌ای را گسترش داده و تحول هویتی را تسهیل کند. این مقایسه بین‌زمینه‌ای، دیدگاه‌های نظری درباره سازگاری فرهنگی حرفه‌مندی معلمان را گسترش می‌دهد.

This study examined the extent to which public school principals in Zarqa Governorate practice faith-based leadership and explored its relationship with the effectiveness of educational decision-making from teachers’ perspectives. The study adopted a descriptive correlational design. Data were collected using a questionnaire developed to measure two main constructs: faith-based leadership practices and the effectiveness of educational decision-making. The sample consisted of 628 male and female teachers from public schools in the First Zarqa Education Directorate, selected using simple random sampling. The findings showed that teachers perceived principals’ practice of faith-based leadership to be moderate. The results also indicated that the effectiveness of educational decision-making in public schools was perceived to be moderate. In addition, a positive correlation was found between principals’ faith-based leadership practices and the effectiveness of educational decision-making. These findings suggest that leadership practices grounded in ethical values, trust, responsibility, and shared purpose may contribute to improving decision-making processes in schools. The study recommends strengthening value-based leadership practices among school principals, particularly those related to consultation, fairness, accountability, participation, and moral responsibility in educational decision-making.

این پژوهش به بررسی میزان به‌کارگیری رهبری مبتنی بر ایمان توسط مدیران مدارس دولتی در استان زرقاء و نیز رابطه آن با اثربخشی تصمیم‌گیری آموزشی از دیدگاه معلمان پرداخت. پژوهش حاضر از نوع توصیفی-همبستگی بود. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌ای که برای سنجش دو سازه اصلی، یعنی شیوه‌های رهبری مبتنی بر ایمان و اثربخشی تصمیم‌گیری آموزشی، تدوین شده بود، گردآوری شد. نمونه پژوهش شامل ۶۲۸ معلم زن و مرد از مدارس دولتی اداره آموزش و پرورش منطقه اول زرقاء بود که به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. یافته‌ها نشان داد که معلمان، میزان به‌کارگیری رهبری مبتنی بر ایمان توسط مدیران را در حد متوسط ارزیابی کردند. همچنین نتایج نشان داد اثربخشی تصمیم‌گیری آموزشی در مدارس دولتی نیز در سطح متوسط ادراک شده است. افزون بر این، بین شیوه‌های رهبری مبتنی بر ایمان مدیران و اثربخشی تصمیم‌گیری آموزشی، همبستگی مثبت وجود داشت. این یافته‌ها حاکی از آن است که شیوه‌های رهبری مبتنی بر ارزش‌های اخلاقی، اعتماد، مسئولیت‌پذیری و هدف مشترک می‌تواند به بهبود فرآیندهای تصمیم‌گیری در مدارس کمک کند. پژوهش توصیه می‌کند که شیوه‌های رهبری مبتنی بر ارزش‌ها، به‌ویژه موارد مرتبط با مشورت، انصاف، پاسخگویی، مشارکت و مسئولیت اخلاقی در تصمیم‌گیری آموزشی، در میان مدیران مدارس تقویت شود.