epistemology of tafsir

Purpose: This article examines the concept of naskh (abrogation) in Qur'anic interpretation through a comparative analysis of Tafsīr Jalālayn and Tafsīr Marāḥ Labīd, focusing on the interpretive tension between the so-called "peace verses" and "sword verses." It challenges the assumption that naskh necessarily establishes the theological dominance of militant verses. Design/methodology/approach: The study employs a qualitative library-based method with a historical-epistemological approach. It comparatively analyzes the exegetical treatments of naskh, jihad, and the relationship between peace-oriented and militant verses in both tafsīr works, while situating their interpretations within their respective socio-historical contexts. Findings: The findings demonstrate that Tafsīr Jalālayn tends to employ a textual-literal framework that accommodates the abrogation of certain peace-oriented verses by militant verses. In contrast, Nawawi's Marāḥ Labīd exhibits greater contextual and interpretive flexibility by reframing the meaning and scope of jihad and limiting the application of naskh. This divergence reflects a broader epistemological movement from rigid textualism toward a more contextual and humanistic approach to Qur'anic interpretation. Originality/value: The article proposes reconceptualizing naskh not primarily as textual annulment, but as a process of contextual reorientation that preserves the Qur'an's broader ethical universality. This approach offers a nuanced framework for understanding the relationship between revelation, historical context, and violence, while contributing to contemporary efforts to develop more moderate and context-sensitive approaches to Qur'anic interpretation.

هدف: این مقاله به بررسی مفهوم نسخ در تفسیر قرآن از طریق تحلیل تطبیقی تفسیر جلالین و تفسیر مرا‌ح لبید می‌پردازد و بر تنش تفسیری میان آنچه به عنوان «آیات صلح» و «آیات شمشیر» شناخته می‌شود، تمرکز دارد. این پژوهش این فرض را به چالش می‌کشد که نسخ لزوماً برتری الهیاتی آیات جنگ‌طلبانه را تثبیت می‌کند. روش/رویکرد پژوهش: این مطالعه با بهره‌گیری از روش کیفی مبتنی بر کتابخانه و رویکرد تاریخی-معرفت‌شناختی انجام شده است. تحلیل تطبیقیِ رویکردهای تفسیری نسبت به نسخ، جهاد و رابطه میان آیات صلح‌محور و جنگ‌محور در هر دو اثر تفسیری صورت گرفته و تفسیرهای آن‌ها در بسترهای اجتماعی-تاریخی مربوطه قرار داده شده است. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که تفسیر جلالین عمدتاً از چارچوبی متنی-لفظی بهره می‌گیرد که نسخ برخی آیات صلح‌محور توسط آیات جنگ‌محور را می‌پذیرد. در مقابل، مرا‌ح لبید نووی انعطاف‌پذیری تفسیری و زمینه‌ای بیشتری نشان می‌دهد و با بازتعریف معنا و دامنه جهاد، کاربرد نسخ را محدود می‌کند. این تفاوت، بازتاب‌دهنده حرکت معرفت‌شناختی گسترده‌تری از متن‌گرایی سخت به سوی رویکردی زمینه‌مند و انسان‌محور در تفسیر قرآن است. اصالت/ارزش: این مقاله پیشنهاد می‌کند که نسخ نه صرفاً به عنوان ابطال متنی، بلکه به منزله فرایند بازجهت‌دهی زمینه‌ای تلقی شود که جهان‌شمولی اخلاقی گسترده‌تر قرآن را حفظ می‌کند. این رویکرد چارچوبی دقیق برای فهم رابطه میان وحی، زمینه تاریخی و خشونت ارائه می‌دهد و به تلاش‌های معاصر برای توسعه رویکردهای معتدل‌تر و زمینه‌مندتر در تفسیر قرآن کمک می‌کند.