non-formal Islamic education

The revitalization of Qur’anic education has become increasingly important in responding to the broader educational needs of contemporary society. This study examines how Rumah Qur’an Al-Azhar Al-Syarif in Indonesia revitalizes Qur’anic education through BARAKAT (Bimbingan Ragam Kreativitas dan Asah Talenta), a program designed to develop students’ interests and talents beyond conventional Qur’anic learning. The program encompasses six areas: Qur’anic recitation (tilawah), Islamic devotional performance (habsyi), calligraphy, Arabic grammar and morphology (nahwu-sharaf), archery, and karate. Using a qualitative case study approach, this research explores the program’s educational contributions based on participants’ experiences and reported changes in learning behavior and social engagement. The findings indicate that BARAKAT is perceived to support students’ learning motivation, reflected in more consistent attendance, greater discipline, increased enthusiasm for practice, and reported improvements in Qur’anic memorization. The program is also associated with enhanced social readiness, particularly confidence in public performance, teamwork, empathy, solidarity, and respect for differences. These findings suggest that integrating interest- and talent-based activities into Qur’anic education may broaden its educational role beyond religious knowledge acquisition to include personal development and social competencies. This study contributes to discussions on the revitalization of non-formal Islamic education by highlighting the potential of structured extracurricular programs to connect Qur’anic learning with students’ broader developmental needs.

احیای آموزش قرآنی در پاسخ به نیازهای گسترده‌تر آموزشی جامعه معاصر اهمیت فزاینده‌ای یافته است. این پژوهش بررسی می‌کند که چگونه Rumah Qur’an Al-Azhar Al-Syarif در اندونزی آموزش قرآنی را از طریق برنامه BARAKAT (راهنمایی تنوع خلاقیت و پرورش استعداد)، که با هدف توسعه علاقه‌ها و استعدادهای دانش‌آموزان فراتر از آموزش قرآنی متعارف طراحی شده است، احیا می‌کند. این برنامه شش حوزه را در بر می‌گیرد: تلاوت قرآن (تلاوه)، اجرای عبادی اسلامی (حبشی)، خوشنویسی، دستور و صرف و نحو عربی (نحو-صرف)، تیراندازی با کمان و کاراته. با استفاده از رویکرد مطالعه موردی کیفی، این پژوهش به بررسی مشارکت‌های آموزشی این برنامه بر اساس تجارب شرکت‌کنندگان و تغییرات گزارش‌شده در رفتار یادگیری و تعاملات اجتماعی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که BARAKAT به عنوان عاملی در حمایت از انگیزه یادگیری دانش‌آموزان تلقی می‌شود که این امر در حضور منظم‌تر، انضباط بیشتر، اشتیاق افزون‌تر برای تمرین و بهبود گزارش‌شده در حفظ قرآن منعکس شده است. همچنین این برنامه با آمادگی اجتماعی بیشتر، به‌ویژه اعتماد به نفس در اجراهای عمومی، کار گروهی، همدلی، همبستگی و احترام به تفاوت‌ها مرتبط است. این یافته‌ها حاکی از آن است که ادغام فعالیت‌های مبتنی بر علاقه و استعداد در آموزش قرآنی می‌تواند نقش آموزشی آن را فراتر از کسب دانش دینی به توسعه فردی و شایستگی‌های اجتماعی گسترش دهد. این پژوهش با برجسته‌کردن ظرفیت برنامه‌های فوق‌برنامه ساختاریافته برای پیوند آموزش قرآنی با نیازهای توسعه‌ای گسترده‌تر دانش‌آموزان، به بحث‌های مربوط به احیای آموزش اسلامی غیررسمی کمک می‌کند.

Digital platforms have become a primary route through which Indonesian students encounter religious knowledge, and teachers of Islamic education increasingly meet classroom questions whose answers students have already obtained from sources carrying no chain of transmission. This study examines how the digital transformation of Islamic education reconfigures the relationship between teacher, text, and learner, and asks what verification practice becomes possible when the volume of accessible religious content exceeds any teacher’s capacity to authenticate it. The study is a conceptual synthesis of peer-reviewed literature, policy documents, and institutional reports, selected purposively and analysed thematically across accessibility, content authenticity, pedagogical innovation, teacher role, ethics, and institutional readiness. The analysis finds that digitalisation expands access decisively but redistributes interpretive authority in ways existing teacher preparation does not address; that content generated by artificial intelligence intensifies rather than creates this problem, since fluency without sanad is already characteristic of much online religious material; and that blended learning models developed for school-age learners transfer poorly to the adult and para-professional audiences that dominate Islamic non-formal education without andragogical adjustment. The study argues that the practical task facing institutions is not the adoption of technology but the design of verification competence, and proposes three design principles: teaching provenance rather than conclusions, making the limits of teacher authority explicit, and building institutional review of digital content into curriculum governance rather than leaving it to individual discretion.

سکوهای دیجیتال به مسیر اصلی دسترسی دانش‌آموزان اندونزیایی به دانش دینی بدل شده‌اند و معلمان آموزش اسلامی با پرسش‌هایی در کلاس مواجه می‌شوند که پاسخ آن‌ها را دانش‌آموزان پیش‌تر از منابعی بدون زنجیره نقل دریافت کرده‌اند. این مطالعه بررسی می‌کند که چگونه تحول دیجیتال در آموزش اسلامی رابطه میان معلم، متن و یادگیرنده را بازپیکربندی می‌کند و می‌پرسد که در شرایطی که حجم محتوای دینی قابل دسترس از ظرفیت هر معلم برای اعتبارسنجی فراتر می‌رود، چه شیوه‌ای از راستی‌آزمایی ممکن می‌شود. این پژوهش، سنتز مفهومی از ادبیات داوری‌شده، اسناد سیاستی و گزارش‌های نهادی است که به‌صورت هدفمند انتخاب و بر اساس دسترسی‌پذیری، اصالت محتوا، نوآوری آموزشی، نقش معلم، اخلاق و آمادگی نهادی به‌صورت موضوعی تحلیل شده‌اند. تحلیل نشان می‌دهد که دیجیتالی‌شدن به‌طور قاطع دسترسی را گسترش می‌دهد اما اقتدار تفسیری را به شیوه‌هایی بازتوزیع می‌کند که در آموزش معلمان فعلی مورد توجه قرار نگرفته است؛ همچنین محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی این مسئله را تشدید می‌کند نه ایجاد، چرا که روانی بدون سند پیش‌تر نیز ویژگی غالب بسیاری از مواد دینی آنلاین بوده است؛ و مدل‌های یادگیری ترکیبی که برای یادگیرندگان سن مدرسه توسعه یافته‌اند، بدون تعدیل اندراگوژیک به‌خوبی به مخاطبان بزرگسال و شبه‌حرفه‌ای که در آموزش غیررسمی اسلامی غالب‌اند، منتقل نمی‌شوند. این مطالعه استدلال می‌کند که وظیفه عملی پیش‌روی نهادها نه پذیرش فناوری بلکه طراحی شایستگی راستی‌آزمایی است و سه اصل طراحی را پیشنهاد می‌دهد: آموزش منشأ به‌جای نتیجه‌گیری، صراحت‌بخشی به حدود اقتدار معلم، و ادغام بازبینی نهادی محتوای دیجیتال در حکمرانی برنامه درسی به‌جای واگذاری آن به صلاحدید فردی.

Masjid in rural Indonesia are frequently treated as ritual spaces alone, although they hold sufficient physical, social, and spiritual capital to sustain non-formal Islamic education. This article reports the thematic community service programme (KKNT) of Group 25, STAI As-Sunnah Deli Serdang, at Masjid Amaliyah, Dusun Gotong Royong, Pasar Miring Village, Pagar Merbau District, Deli Serdang Regency, North Sumatra, conducted over thirteen days during Ramadan 1447 H (21 February–5 March 2026). Programme partners comprised the Masjid Amaliyah management, the Rumah Qur’an Shofiyyah administrators, SDN 105352 Pasar Miring, and the Pasar Miring Village Government. The programme applied the Asset-Based Community Development (ABCD) approach through five stages, discovery, dream, design, define, and destiny, positioning the masjid as the core asset rather than community deficits as the point of departure. Data were gathered through participant observation, pre- and post-programme oral tahsin assessment, daily field notes, and visual documentation. Fifteen programmes were delivered across 35 scheduled sessions, generating approximately 1,856 participant-sessions drawn from an estimated 400 to 450 individual beneficiaries; the two metrics are reported separately because attendance was recorded without unique-identity tracking. Findings indicate improved application of mim sakinah and qalqalah rules among women participants, increased children’s engagement in Qur’anic literacy, the establishment of a literacy corner and permanent visual da’wah media at the masjid, and the masjid management’s willingness to continue the halaqah independently. The study affirms that Ramadan constitutes a measurable window of receptivity rather than a scheduling coincidence, and that asset-based framing yields more equitable partnership relations than deficit-based framing.

مساجد در مناطق روستایی اندونزی اغلب صرفاً به‌عنوان فضاهای آیینی تلقی می‌شوند، در حالی‌که دارای سرمایه فیزیکی، اجتماعی و معنوی کافی برای پشتیبانی از آموزش غیررسمی اسلامی هستند. این مقاله به گزارش برنامه خدمت‌رسانی اجتماعی موضوعی (KKNT) گروه ۲۵ مؤسسه STAI As-Sunnah Deli Serdang در مسجد عملیّه، دوسون گوتونگ رویونگ، روستای پاسار میرینگ، بخش پاگار مِرباو، شهرستان دلی سِردانگ، سوماترای شمالی می‌پردازد که طی سیزده روز در ماه رمضان ۱۴۴۷ هجری (۲۱ فوریه تا ۵ مارس ۲۰۲۶) اجرا شد. شرکای برنامه شامل هیئت امنای مسجد عملیّه، مدیران خانه قرآن شفیّه، مدرسه SDN 105352 پاسار میرینگ و دولت روستای پاسار میرینگ بودند. این برنامه با بهره‌گیری از رویکرد توسعه جامعه‌محور مبتنی بر دارایی‌ها (ABCD) در پنج مرحله کشف، رؤیاپردازی، طراحی، تعریف و سرنوشت، مسجد را به‌عنوان دارایی محوری و نه کمبودهای جامعه، نقطه آغاز قرار داد. داده‌ها از طریق مشاهده مشارکتی، ارزیابی شفاهی تحسین پیش و پس از برنامه، یادداشت‌های میدانی روزانه و مستندسازی تصویری گردآوری شد. پانزده برنامه در قالب ۳۵ جلسه زمان‌بندی‌شده اجرا گردید که در مجموع حدود ۱۸۵۶ نفر-جلسه از میان حدود ۴۰۰ تا ۴۵۰ ذی‌نفع فردی حاصل شد؛ این دو شاخص به‌طور جداگانه گزارش شده‌اند زیرا حضور افراد بدون رهگیری هویت یکتا ثبت گردید. یافته‌ها نشان‌دهنده بهبود کاربرد قواعد میم ساکنه و قلقلَه در میان شرکت‌کنندگان زن، افزایش مشارکت کودکان در سواد قرآنی، ایجاد گوشه سوادآموزی و رسانه دائمی بصری دعوت در مسجد و تمایل هیئت امنای مسجد برای ادامه مستقل حلقه‌های قرآنی است. این مطالعه تأیید می‌کند که ماه رمضان پنجره‌ای قابل سنجش از پذیرش است و نه صرفاً یک تصادف زمانی، و چارچوب مبتنی بر دارایی‌ها روابط مشارکتی عادلانه‌تری نسبت به چارچوب مبتنی بر کمبودها ایجاد می‌کند.