Trait and state irritability in young adults: daily affective dynamics and associations with physical and mental functioning
تحریک‌پذیری صفتی و حالتی در بزرگسالان جوان: پویایی‌های عاطفی روزانه و ارتباط با عملکرد جسمی و روانی
چکیده
Irritability is a common and functionally impairing affective experience in young adults, yet its momentary dynamics and connections to everyday functioning remain poorly understood in non-clinical populations. Using ecological momentary assessment, this study examined how stable trait irritability relates to fluctuating state irritability in college-attending young adults, and how these dimensions are differentially associated with daily physical and mental functioning in the context of perceived stress and affective states. Trait irritability was associated with poorer physical functioning but showed no statistically meaningful association with mental functioning, suggesting a more enduring connection with somatic and activity-related domains. In contrast, state irritability emerged as the primary within-person correlate of impaired mental functioning, with only a modest association with physical functioning, indicating that day-to-day fluctuations of irritability are more related to impairments in psychological well-being. Both between-person differences and within-person changes in perceived stress and negative affect were linked to corresponding shifts in state irritability. Positive affect notably was associated with better daily functioning across physical and mental domains. Together, these findings position irritability as a multidimensional construct with distinct trait and state pathways to physical and mental functioning, underscoring the importance of contextual stress and affective states in the expression of irritability.
تحریک‌پذیری یک تجربه عاطفی رایج و مختل‌کننده عملکرد در بزرگسالان جوان است، اما پویایی‌های لحظه‌ای آن و ارتباطش با عملکرد روزمره در جمعیت‌های غیر بالینی به‌خوبی شناخته نشده است. با استفاده از ارزیابی لحظه‌ای بوم‌شناختی، این پژوهش بررسی کرد که چگونه تحریک‌پذیری صفتی پایدار با تحریک‌پذیری حالتی متغیر در بزرگسالان جوان دانشجو مرتبط است و این ابعاد چگونه به‌طور متفاوتی با عملکرد جسمی و روانی روزانه در زمینه استرس ادراک‌شده و حالات عاطفی ارتباط دارند. تحریک‌پذیری صفتی با عملکرد جسمی ضعیف‌تر مرتبط بود اما ارتباط آماری معناداری با عملکرد روانی نشان نداد، که حاکی از پیوندی پایدارتر با حوزه‌های جسمانی و مرتبط با فعالیت است. در مقابل، تحریک‌پذیری حالتی به‌عنوان همبسته اصلی درون‌فردی اختلال عملکرد روانی ظاهر شد و تنها ارتباط اندکی با عملکرد جسمی داشت، که نشان می‌دهد نوسانات روزانه تحریک‌پذیری بیشتر با اختلال در بهزیستی روان‌شناختی مرتبط است. هم تفاوت‌های بین‌فردی و هم تغییرات درون‌فردی در استرس ادراک‌شده و عاطفه منفی با تغییرات متناظر در تحریک‌پذیری حالتی مرتبط بودند. عاطفه مثبت به‌طور قابل توجهی با عملکرد بهتر روزانه در حوزه‌های جسمی و روانی همراه بود. این یافته‌ها در مجموع تحریک‌پذیری را به‌عنوان سازه‌ای چندبعدی با مسیرهای متمایز صفتی و حالتی به‌سوی عملکرد جسمی و روانی معرفی می‌کند و بر اهمیت استرس زمینه‌ای و حالات عاطفی در بروز تحریک‌پذیری تأکید دارد.