Ye Xiong

Against the background of artificial intelligence (AI) reshaping the labor market, employment anxiety among higher vocational college students is becoming increasingly prominent. Grounded in Career Construction Theory, this study aims to explore the relationship between AI literacy and employment anxiety among Chinese higher vocational college students, with a specific focus on the chain mediating roles of career planning and future time perspective. A total of 1,234 students from five industry-featured higher vocational colleges in Jiangxi Province, China, were surveyed using self-report scales measuring AI literacy, employment anxiety, career planning, and future time perspective. The relationships among these variables were tested using the PROCESS macro (Model 6) for SPSS. The results indicated that (1) all variables were significantly correlated with one another; (2) AI literacy exhibited a significant positive total association with employment anxiety, which decomposed into a substantial positive direct association and a negative total indirect association; (3) AI literacy exerted a significant negative indirect association on employment anxiety through three pathways, namely, the independent mediating roles of career planning and future time perspective, and their chain mediating role, while the total association remained positive. These findings suggest that while higher AI literacy may heighten students’ awareness of labor-market disruptions, its negative indirect associations with employment anxiety operate through enhanced career planning and future orientation. It is recommended that higher vocational colleges consider integrating AI literacy education into career guidance programs, strengthening students’ career planning competencies, and cultivating a long-term future orientation, so as to potentially strengthen the anxiety-buffering pathway associated with AI literacy.

در بستر تحول بازار کار توسط هوش مصنوعی (AI)، اضطراب شغلی در میان دانشجویان آموزش عالی فنی و حرفه‌ای به طور فزاینده‌ای برجسته می‌شود. این مطالعه که مبتنی بر نظریه ساخت شغلی است، با هدف بررسی رابطه بین سواد هوش مصنوعی و اضطراب شغلی در میان دانشجویان آموزش عالی فنی و حرفه‌ای چینی انجام شده است و به طور خاص بر نقش‌های میانجی زنجیره‌ای برنامه‌ریزی شغلی و چشم‌انداز زمانی آینده تمرکز دارد. در این پژوهش، مجموعاً ۱۲۳۴ دانشجو از پنج کالج آموزش عالی فنی و حرفه‌ای با ویژگی‌های صنعتی در استان جیانگشی چین با استفاده از مقیاس‌های خودگزارشی سنجش سواد هوش مصنوعی، اضطراب شغلی، برنامه‌ریزی شغلی و چشم‌انداز زمانی آینده مورد بررسی قرار گرفتند. روابط میان این متغیرها با استفاده از ماکروی PROCESS (مدل ۶) در نرم‌افزار SPSS آزمون شد. نتایج نشان داد که (۱) تمامی متغیرها با یکدیگر همبستگی معناداری داشتند؛ (۲) سواد هوش مصنوعی ارتباط کلی مثبت معناداری با اضطراب شغلی نشان داد که به یک ارتباط مستقیم مثبت قابل توجه و یک ارتباط غیرمستقیم کلی منفی تجزیه شد؛ (۳) سواد هوش مصنوعی از طریق سه مسیر، یعنی نقش‌های میانجی مستقل برنامه‌ریزی شغلی و چشم‌انداز زمانی آینده و نقش میانجی زنجیره‌ای آن‌ها، تأثیر غیرمستقیم منفی معناداری بر اضطراب شغلی داشت، در حالی که ارتباط کلی همچنان مثبت باقی ماند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که اگرچه سواد بالاتر هوش مصنوعی ممکن است آگاهی دانشجویان از اختلالات بازار کار را افزایش دهد، اما ارتباطات غیرمستقیم منفی آن با اضطراب شغلی از طریق تقویت برنامه‌ریزی شغلی و جهت‌گیری به آینده عمل می‌کند. توصیه می‌شود که کالج‌های آموزش عالی فنی و حرفه‌ای، آموزش سواد هوش مصنوعی را در برنامه‌های راهنمایی شغلی ادغام کرده، شایستگی‌های برنامه‌ریزی شغلی دانشجویان را تقویت نموده و جهت‌گیری بلندمدت به آینده را پرورش دهند تا بتوانند مسیر کاهش اضطراب مرتبط با سواد هوش مصنوعی را تقویت نمایند.