character traits

ABSTRACT Dynamic shifts in the Society 5.0 era demand moral resilience in students starting from the primary school level, making educators the central pillar in transforming social values. This study deeply explores how the cultivation of religious, independent, and responsible character traits is implemented at SD Negeri 01 Margo Rejo, while mapping the various influencing factors. Utilizing a descriptive qualitative approach, data were gathered through semi-structured interviews, direct observations of daily activities, and document analysis involving the school principal, the fifth-grade teacher, and four students. Interactive data analysis and technical triangulation confirmed that ethical development is executed through a combination of spiritual routines, disciplinary guidance, and role modeling. Throughout this process, the teacher seamlessly integrates six core roles as an instructor, counselor, motivator, demonstrator, facilitator, and evaluator while equipping students with 21st-century 4C skills (critical thinking, creativity, communication, collaboration). Although character building is supported by strong teacher modeling and adequate school facilities, limited parental engagement and unmonitored digital device usage remain notable hurdles. These findings emphasize the necessity of strengthening collective synergy among schools, families, and communities to establish a solid foundation for children's character development. ABSTRAK Dinamika perubahan di era society 5.0 menuntut ketahanan moral peserta didik sejak jenjang sekolah dasar, sehingga keberadaan figur pendidik menjadi tumpuan utama dalam mentransformasikan nilai-nilai sosial. Riset ini mengurai secara mendalam bagaimana praktik pembentukan karakter religius, mandiri, dan tanggung jawab dijalankan di SD Negeri 01 Margo Rejo, sekaligus memetakan berbagai faktor yang memengaruhinya. Lewat pendekatan kualitatif deskriptif, informasi digali secara intensif dari kepala sekolah, guru kelas V, serta empat peserta didik melalui wawancara semi terstruktur, pengamatan aktivitas harian, dan telaah dokumen pendukung. Analisis data interaktif serta uji triangulasi teknik mengonfirmasi bahwa penanaman etika dilakukan melalui kombinasi pembiasaan ritus spiritual, pengarahan disiplin, dan pemberian contoh konkrit. Dalam proses tersebut, guru secara terpadu mengintegrasikan enam peran mendasar sebagai pengajar, pembimbing, motivator, demonstrator, fasilitator, hingga evaluator seraya membekali siswa dengan kecakapan 4C (critical thinking, creativity, communication, collaboration). Meskipun efektivitas pembinaan ini disokong oleh keteladanan pendidik serta sarana sekolah yang memadai, keterbatasan kepedulian sebagian orang tua dan penetrasi teknologi digital tanpa pengawasan ketat masih menjadi tantangan nyata. Temuan ini menggarisbawahi pentingnya penguatan sinergi kolektif antara pihak sekolah, keluarga, dan masyarakat demi membangun benteng karakter anak yang tangguh.

This study was motivated by the difficulties experienced by sixth-grade students at SDN Pakis V/372 Surabaya in identifying character traits based on evidence in stories. Students tended to identify characters’ traits in a simple manner without relating them to the characters’ expressions, feelings, utterances, actions, and situations. This study aimed to improve students’ ability to identify character traits based on evidence in stories through the implementation of the Problem Based Learning model. This study employed a Classroom Action Research method conducted in two cycles involving 36 sixth-grade students at SDN Pakis V/372 Surabaya. Each cycle consisted of planning, action, observation, and reflection stages. Data were collected through assessments, observation sheets, and Student Worksheets (LKM), and were analyzed quantitatively and descriptively. The results showed that the students’ mean score increased from 56.48 in the pre-cycle to 77.31 in Cycle I and 88.52 in Cycle II. The mean score increased by 20.83 points from the pre-cycle to Cycle I and by 32.04 points from the pre-cycle to Cycle II. The N-Gain results showed an increase of 0.414 in the moderate category from the pre-cycle to Cycle I and 0.705 in the high category from the pre-cycle to Cycle II. Therefore, the implementation of Problem Based Learning can improve students’ ability to identify character traits based on evidence in stories.

این پژوهش با انگیزه‌ی مشکلاتی که دانش‌آموزان پایه ششم دبستان SDN Pakis V/372 سورابایا در شناسایی ویژگی‌های شخصیت بر اساس شواهد موجود در داستان تجربه می‌کردند، انجام شد. دانش‌آموزان تمایل داشتند ویژگی‌های شخصیت را به صورت ساده و بدون ارتباط دادن آن‌ها به حالات، احساسات، گفته‌ها، اعمال و موقعیت‌های شخصیت‌ها شناسایی کنند. هدف این پژوهش ارتقای توانایی دانش‌آموزان در شناسایی ویژگی‌های شخصیت بر اساس شواهد موجود در داستان از طریق اجرای مدل یادگیری مبتنی بر مسئله بود. این پژوهش با روش پژوهش اقدام در کلاس در دو چرخه و با مشارکت ۳۶ دانش‌آموز پایه ششم دبستان SDN Pakis V/372 سورابایا انجام شد. هر چرخه شامل مراحل برنامه‌ریزی، اقدام، مشاهده و تأمل بود. داده‌ها از طریق ارزیابی‌ها، برگه‌های مشاهده و کاربرگ‌های دانش‌آموز (LKM) جمع‌آوری و به صورت کمی و توصیفی تحلیل شدند. نتایج نشان داد میانگین نمره دانش‌آموزان از ۵۶٫۴۸ در پیش‌آزمون به ۷۷٫۳۱ در چرخه اول و ۸۸٫۵۲ در چرخه دوم افزایش یافت. میانگین نمره از پیش‌آزمون تا چرخه اول ۲۰٫۸۳ و از پیش‌آزمون تا چرخه دوم ۳۲٫۰۴ واحد افزایش داشت. نتایج N-Gain افزایش ۰٫۴۱۴ در دسته متوسط از پیش‌آزمون تا چرخه اول و ۰٫۷۰۵ در دسته بالا از پیش‌آزمون تا چرخه دوم را نشان داد. بنابراین، اجرای یادگیری مبتنی بر مسئله می‌تواند توانایی دانش‌آموزان در شناسایی ویژگی‌های شخصیت بر اساس شواهد موجود در داستان را بهبود بخشد.