Conceptual change

Despite the integration of Earth Sciences into Moroccan secondary education, geology teaching faces multiple obstacles. This study provides a multi‑dimensional analysis of curricular, didactic, epistemological, linguistic, and ideological barriers. Using a mixed‑method design, we analysed official curricula (2007–2025), six textbooks, 47 articles, and surveyed 120 Life and Earth Sciences teachers. Results show that geology accounts for only 17% of total instructional time and is absent from three of seven major streams. 78% of teachers feel unprepared to teach geological time, 65% never use physical models, and only 12% of schools organise field trips. In French‑medium sections, 65% of students score below 50% on geology assessments (vs. 41% in Arabic sections). 72% of students confuse human and geological time scales. We propose evidence‑based remedies: curriculum restructuring (25% of LES time), mandatory field trips, physical modelling, ICT integration, and teacher training in conceptual change approaches.

Abstract Is accurate scientific knowledge of a counterintuitive concept enough to teach it? Coexistence accounts of conceptual change hold that scientific explanations coexist with, rather than replace, intuitive ones, so teaching well may demand not only knowledge but the inhibition of competing intuitions—something reflection can support. We asked three questions: whether parents' accurate knowledge alone is sufficient to teach natural selection, whether the form of reflection shapes how parents teach, and what children take from these conversations. In 2018, we recruited 100 parent–child dyads at a U.S. university laboratory (5- to 9-year-old children, 44 girls; parents 79% women, 94% college-educated, majority White, mixed ethnicities). Parents taught their child either with no preparation (control) or after reflecting on their understanding by answering questions, with or without also hearing an explanatory storybook. Children's understanding improved only when parents not only understood natural selection but had reflected beforehand. Answering questions prompted a more question-asking teaching style and storybook exposure a more expository one; both helped children generate accurate concepts, which predicted mechanistic learning. However, knowledge alone was not enough.

آیا داشتن دانش علمی دقیق دربارهٔ یک مفهوم غیر شهودی برای آموزش آن کافی است؟ نظریه‌های همزیستی تغییر مفهومی بر این باورند که توضیحات علمی در کنار توضیحات شهودی باقی می‌مانند و جایگزین آن‌ها نمی‌شوند؛ بنابراین، آموزش مؤثر ممکن است نه تنها به دانش، بلکه به مهار شهودهای رقیب نیز نیاز داشته باشد؛ امری که تأمل می‌تواند از آن حمایت کند. ما سه پرسش مطرح کردیم: آیا دانش دقیق والدین به‌تنهایی برای آموزش انتخاب طبیعی کافی است؟ آیا نوع تأمل بر نحوه آموزش والدین تأثیر می‌گذارد؟ و کودکان از این گفتگوها چه می‌آموزند؟ در سال ۲۰۱۸، ۱۰۰ زوج والد-کودک در یک آزمایشگاه دانشگاهی در ایالات متحده (کودکان ۵ تا ۹ ساله، ۴۴ دختر؛ والدین ۷۹٪ زن، ۹۴٪ دارای تحصیلات دانشگاهی، عمدتاً سفیدپوست و با قومیت‌های مختلف) شرکت کردند. والدین یا بدون آمادگی (گروه کنترل) یا پس از تأمل دربارهٔ درک خود با پاسخ به پرسش‌ها، با یا بدون شنیدن یک کتاب داستان توضیحی، به کودک خود آموزش دادند. درک کودکان تنها زمانی بهبود یافت که والدین نه تنها انتخاب طبیعی را درک کرده بودند، بلکه پیش‌تر دربارهٔ آن تأمل کرده بودند. پاسخ به پرسش‌ها، سبک آموزشی مبتنی بر پرسش‌گری را برانگیخت و مواجهه با کتاب داستان، سبک توضیحی‌تری را ایجاد کرد؛ هر دو به کودکان در تولید مفاهیم دقیق کمک کردند که یادگیری مکانیکی را پیش‌بینی می‌کرد. با این حال، دانش به‌تنهایی کافی نبود.

Science education seeks not only to expand learners' knowledge but also to develop scientific ways of explaining natural phenomena. This requires more than transmitting disciplinary information. Learners must recognise why scientific concepts become necessary, how they extend or revise existing explanations, and under what conditions they provide meaningful accounts of the physical world. The educational challenge therefore concerns not only which concepts should be taught, but also the instructional reasoning surrounding their introduction.Science education research has generated substantial knowledge through conceptual change, inquiry-based learning, model-based instruction, learning progressions, productive preparation, and related traditions. These approaches have shown the importance of engaging prior ideas, recognising explanatory limitations, refining representations, and applying knowledge across contexts. Yet one decision connecting many of these processes often remains implicit: the introduction of formal scientific concepts (Duit and Treagust, 2012;Méheut and Psillos, 2004;Steenhof et al., 2020;Minner et al., 2010;Campbell et al., 2015).In this article, formal concept entry refers to the point at which a scientific construct is presented in an explicit disciplinary form, for example as a named concept or definition, symbolic or mathematical representation, law, model, or related formal structure. Such constructs frequently enter instruction through curricular sequence, textbook organisation, or teaching convention. These arrangements may be appropriate, but the educational justification for formal concept entry is seldom examined directly: not whether the construct belongs in the curriculum, but whether its formal presentation is coordinated with the explanatory work Commented [S[1]: 'U' was missing in '.edu'. Now that is included learners are expected to perform. This issue has renewed practical importance as learners increasingly encounter completed definitions, derivations, simulations, and explanations through digital platforms and generative artificial intelligence before instruction has established their explanatory significance. Greater access to formal scientific information does not itself establish when a construct becomes meaningful within learners' developing understanding (Kumar et al., 2026). This Opinion therefore argues that formal concept entry deserves explicit consideration as an instructional decision. The central question is not whether formal scientific concepts should be introduced early or late, but whether their introduction is instructionally justified by the explanatory work learners are expected to perform.To support reflection on this question, I propose the Concept Genesis Framework (CGF). CGF is an instructor-facing conceptual architecture for examining how formal scientific concepts are prepared, introduced, interpreted, and integrated within learning. It neither replaces established educational theories nor prescribes a universal teaching sequence. Its contribution is to provide a coherent language for considering the instructional justification of formal concept entry.CGF does not arise from a single theory of learning. Its design draws on several established traditions that converge on a common instructional concern: learners interpret new scientific ideas through prior understanding, may need to recognise limitations in existing explanations, and require representational and explanatory support to integrate new disciplinary constructs.Conceptual-change scholarship provides one foundation through its attention to existing conceptions, explanatory inadequacy, and the restructuring of understanding (Strike and Posner, 1982;Duit and Treagust, 2012). Nersessian (1989) adds a representational perspective by emphasising that scientific understanding involves the construction and coordination of conceptual and mathematical representations rather than the reception of completed definitions alone. Inquiry and teaching-learning sequence research further situate such conceptual development within deliberately organised instructional activity (Sandoval and Reiser, 2004;Méheut and Psillos, 2004).CGF does not depend on a single philosophical doctrine. Its orientation is epistemic and instructional: scientific concepts are treated as disciplinary resources for explanation, representation, and prediction rather than as isolated verbal or symbolic entities. ThisReviewer comment 1 has been addressed Paragraph beginning -Concepts, equations------and ending (Kumar et al., 2026), has been replaced with the new paragraph-starting -In this article---------and ending (Kumar et al., 2026).orientation is compatible with constructivist perspectives insofar as it recognises prior understanding and active meaning-making. CGF is not, however, proposed as a constructivist theory of learning, nor does it assume that learners independently rediscover disciplinary knowledge. Its narrower concern is whether the instructional conditions surrounding formal concept entry allow a scientific construct to perform meaningful explanatory work within a learning situation.The ten elements of CGF are consequently described as instructional functions rather than whether it can be used across related contexts (Disciplinary Transfer); and how it supports subsequent learning (Forward Linkage). The framework does not claim that these ten functions are empirically invariant or that all must occur in a fixed order. Depending on the concept, discipline, learners, and instructional purpose, they may overlap, recur, be compressed, or be unnecessary.Scientific concepts are not merely definitions, symbols, or equations. They are intellectual tools developed to explain, organise, and predict phenomena. Although learners often encounter them in completed disciplinary form, instruction must determine how they can become meaningful explanatory resources rather than isolated information.CGF organises ten instructional functions around this problem. The number ten reflects this analytical differentiation of instructional work surrounding formal concept entry rather than an assumed set of invariant cognitive stages. These functions describe a flexible educational logic, not fixed learner stages or a mandatory sequence. Depending on the concept, discipline, learners, and instructional purpose, they may overlap, recur, be compressed, or be unnecessary. (Sandoval and Reiser, 2004;Rea-Ramirez et al., 2009). Its educational value lies in orienting learners towards a meaningful explanatory objective.As learners attempt to address the question, they may recognise that their current explanations or reasoning strategies are insufficient. CGF describes this recognition as Cognitive Tension.It is neither required nor sufficient for conceptual change, but it can help learners recognise the limits of their existing explanatory resources (Strike and Posner, 1982;Rea-Ramirez et al., 2009).: correction of the wording in Figure 1 from "comprises of ten instructional functions" to "comprises ten instructional functions." Minor typographical errors identified within the figure have also been corrected.Recognition of these limitations may generate Epistemic Need: an appreciation that an additional scientific construct is required to explain, organise, or predict observations more adequately. Epistemic need differs from curiosity alone because it concerns the perceived explanatory necessity of a new concept. It may emerge spontaneously or through instructional guidance (Lee et al., 2021).Instruction may then examine the boundaries, assumptions, or inadequacies of existing explanations. A model may fail under new conditions, conflict with evidence, or prove too limited for a broader domain (Rea-Ramirez et al., 2009;Sommeillier et al., 2021).Identifying such limitations does not require rejecting earlier explanations entirely. Scientific understanding often develops through extension, refinement, and specification rather than complete replacement.Historical reconstruction can show why concepts emerged, but it is only one route to explanatory necessity. The need for a concept may also become visible through experimental anomalies, engineering constraints, mathematical inconsistency, model comparison, simulation, or unresolved disciplinary questions (Matthews, 1992). The objective is not to reproduce scientific history, but to clarify the explanatory conditions that justify introducing a formal scientific concept.Concept Genesis denotes the instructional point at which the formal scientific construct is explicitly introduced, stabilised, or recognised as an appropriate response to the identified explanatory problem. It does not imply that learners independently reinvent disciplinary knowledge or experience a single moment of discovery. Terminology or representations may appear earlier, but Concept Genesis marks the point at which they acquire coherent disciplinary meaning (Stamovlasis et al., 2005;Cook, 2006).Concepts gain precision through equations, symbols, graphs, diagrams, models, or other disciplinary representations. CGF defines formalisation broadly because representationalPeriod is included, which was missing practices differ across scientific fields. Concept Genesis and Formalisation are analytically distinct but educationally interconnected and may develop recursively.Correctly manipulating a representation does not necessarily indicate understanding (Stamovlasis et al., 2005). Scientific Interpretation connects formal constructs with their explanatory meaning, assumptions, domains of applicability, predictive capacity, and disciplinary significance. It therefore links procedural use with conceptual understanding.Understanding becomes educationally valuable when learners can extend it beyond the immediate instructional setting. Disciplinary Transfer involves applying a concept across related problems, conditions, contexts, or scales. Transfer should not be assumed from success on familiar tasks but treated as an outcome requiring instructional design and observation (Lobato and Hohensee, 2021).Through Forward Linkage, a newly acquired concept becomes a resource for subsequent models, explanations, and disciplinary learning. Formal concept entry is therefore not only about introducing an individual construct, but also about supporting the progressive organisation of scientific understanding across a curriculum.Taken together, these functions enable educators to examine how formal scientific concepts are prepared, introduced, interpreted, extended, and connected. CGF does not prescribe a universal route to learning. It provides a structured language for considering whether formal concept entry is instructionally justified within a particular educational context.CGF is a conceptual lens for instructional planning and reflection, not a new theory of learning, a validated instructional model, or a prescriptive teaching method. It does not replace inquirybased learning, conceptual change, model-based instruction, productive preparation, learning cycles, teaching-learning sequences, or related evidence-informed approaches (Méheut and Psillos, 2004;Minner et al., 2010;Duit and Treagust, 2012;Campbell et al., 2015).Instead, it organises instructional functions recognised across these traditions around the specific question of formal concept entry.The framework does not require all ten functions to appear, nor does it prescribe their order. Scientific disciplines differ in conceptual structure, mathematical demands, representational practices, and curricular constraints. Learners also differ in prior knowledge, educational goals, cognitive resources, and learning contexts. The functions may therefore overlap, recur, or be omitted.CGF also does not advocate delayed instruction. Early introduction of terminology, diagrams, notation, or simplified models may sometimes provide necessary scaffolding (Cook, 2006). In other situations, learners may benefit from first recognising an explanatory limitation. The relevant judgement concerns not timing in isolation, but whether a formal scientific concept can support the explanatory work required within the learning situation.The framework may be especially useful for concepts that are abstract, counterintuitive, mathematically constituted, foundational for later learning, or commonly presented only in completed formal form. It may be unnecessary for straightforward factual knowledge, routine procedural skills, directly observable phenomena, or situations in which immediate explicit instruction is clearly appropriate.Its educational value remains an empirical question. CGF should therefore be treated as a conceptual proposition that invites evaluation across disciplines, educational levels, and instructional settings.Learners may reproduce definitions, derivations, or equations while remaining uncertain about why a construct became necessary, what problem it addresses, or where it applies. Procedural competence remains educationally important, but it does not always develop together with explanatory understanding (Stamovlasis et al., 2005). Formal concept entry should therefore be judged not only by what learners can perform, but also by the understanding that the construct is intended to support.Concept introduction is also rarely a single event. Terminology, qualitative descriptions, diagrams, equations, computational procedures, and canonical explanations need not enter instruction simultaneously. Each may serve a different role. Formal concept entry is therefore better understood as a distributed instructional process whose components can be introduced according to their explanatory function.This perspective also refines the idea of learner readiness. Readiness is not simply the completion of prerequisite activities. It concerns the relationship between the explanatory demands of a learning situation and learners' capacity to integrate a new construct meaningfully. Prior knowledge, representational support, cognitive demands, recognition of limitations, and instructional guidance all shape this capacity (Cook, 2006;Steenhof et al., 2020).Learner difficulty alone does not justify introducing a formal scientific concept. Productive struggle is not an educational goal in itself, and immediate explanation does not necessarily prevent understanding. Effective teaching requires judgement about when exploration, representation, explanation, and direct guidance are most educationally useful (Steenhof et al., 2020).Because these judgements vary across thermodynamics, quantum chemistry, biology, engineering, and other disciplines, CGF remains deliberately flexible. Its purpose is not to standardise concept introduction, but to make the reasoning behind it more visible.The principal contribution of CGF is to make explicit an instructional decision often embedded within broader pedagogy: why a formal scientific concept is introduced at a particular point in learning. This perspective complements existing educational research rather than competing with it. Diverse traditions may organise teaching differently, yet many confront the transition from provisional or intuitive explanations to formal scientific concepts. Treating that transition as an object of reflection may create a useful point of dialogue across approaches.The framework also has implications for curriculum design and educational research. Curricula typically specify what should be taught but provide less guidance about the reasoning supporting the introduction of particular concepts, representations, or mathematical formulations (Méheut and Psillos, 2004). Attention to formal concept entry may help educators align curricular expectations, learner preparedness, explanatory demands, and instructional support. In research, it may offer an additional dimension for describing interventions and interpreting differences across learning environments.Its relevance is heightened by contemporary digital learning. Learners may now encounter formal scientific language and representations before an instructional context has established their explanatory significance (Kumar et al., 2026). The educator's role therefore extends beyond providing information towards helping learners understand when and why formal constructs become useful.Several limitations remain. CGF has not undergone systematic empirical validation and does not claim that explicit attention to concept entry will necessarily improve understanding or transfer. Its functions may not operate uniformly across disciplines, learner populations, or educational levels. Instructional decisions also remain shaped by curriculum, assessment, institutional constraints, teacher expertise, available time, and learner diversity.Future studies may investigate how educators currently justify formal concept entry, how such judgements vary across disciplines, and whether making them explicit influences conceptual understanding, transfer, curriculum design, teacher education, or research reporting. These studies would not seek a universal rule for early or delayed instruction. They would examine whether greater transparency regarding the reasoning behind concept entry contributes meaningfully to science education.In conclusion, the educational significance of a formal scientific concept lies not only in its disciplinary content, but also in the instructional judgement governing when it becomes meaningful within learners' developing explanations of the natural world. CGF offers a conceptual architecture for examining that judgement. Recognising formal concept entry as an explicit instructional decision may help clarify how scientific knowledge becomes meaningful during learning.

آموزش علوم نه تنها به گسترش دانش فراگیران می‌پردازد، بلکه هدف آن توسعه شیوه‌های علمی تبیین پدیده‌های طبیعی نیز هست. این امر فراتر از انتقال صرف اطلاعات تخصصی است. فراگیران باید دریابند چرا مفاهیم علمی ضرورت می‌یابند، چگونه این مفاهیم تبیین‌های موجود را گسترش داده یا اصلاح می‌کنند و تحت چه شرایطی می‌توانند تبیین‌های معناداری از جهان فیزیکی ارائه دهند. بنابراین، چالش آموزشی صرفاً به این محدود نمی‌شود که کدام مفاهیم باید آموزش داده شوند، بلکه استدلال آموزشی پیرامون معرفی آن‌ها نیز اهمیت دارد. پژوهش‌های آموزش علوم از طریق تغییر مفهومی، یادگیری مبتنی بر پژوهش، آموزش مبتنی بر مدل، پیشرفت‌های یادگیری، آمادگی مولد و سنت‌های مرتبط، دانش قابل توجهی تولید کرده‌اند. این رویکردها اهمیت درگیر کردن ایده‌های پیشین، شناسایی محدودیت‌های تبیینی، اصلاح بازنمایی‌ها و به‌کارگیری دانش در زمینه‌های مختلف را نشان داده‌اند. با این حال، تصمیمی که بسیاری از این فرایندها را به هم پیوند می‌دهد، اغلب ضمنی باقی می‌ماند: ورود مفاهیم علمی رسمی (Duit و Treagust، ۲۰۱۲؛ Méheut و Psillos، ۲۰۰۴؛ Steenhof و همکاران، ۲۰۲۰؛ Minner و همکاران، ۲۰۱۰؛ Campbell و همکاران، ۲۰۱۵). در این مقاله، ورود رسمی مفهوم به نقطه‌ای اشاره دارد که یک سازه علمی به صورت صریح و تخصصی، مانند یک مفهوم یا تعریف نام‌گذاری‌شده، بازنمایی نمادین یا ریاضی، قانون، مدل یا ساختار رسمی مرتبط ارائه می‌شود. این سازه‌ها اغلب از طریق توالی برنامه درسی، سازماندهی کتاب درسی یا عرف تدریس وارد آموزش می‌شوند. این ترتیبات ممکن است مناسب باشند، اما توجیه آموزشی برای ورود رسمی مفهوم به ندرت به طور مستقیم بررسی می‌شود: نه اینکه آیا سازه باید در برنامه درسی باشد، بلکه آیا ارائه رسمی آن با کار تبیینی که از فراگیران انتظار می‌رود هماهنگ است. این مسئله با توجه به اینکه فراگیران بیش از پیش با تعاریف کامل، استنتاج‌ها، شبیه‌سازی‌ها و تبیین‌ها از طریق بسترهای دیجیتال و هوش مصنوعی مولد پیش از آنکه اهمیت تبیینی آن‌ها در آموزش تثبیت شده باشد مواجه می‌شوند، اهمیت عملی تازه‌ای یافته است. دسترسی بیشتر به اطلاعات علمی رسمی به خودی خود تعیین نمی‌کند که چه زمانی یک سازه درک معناداری در فهم در حال رشد فراگیران پیدا می‌کند (Kumar و همکاران، ۲۰۲۶). بنابراین، این مقاله بر این باور است که ورود رسمی مفهوم شایسته توجه صریح به عنوان یک تصمیم آموزشی است. پرسش اصلی این نیست که آیا مفاهیم علمی رسمی باید زود یا دیر معرفی شوند، بلکه این است که آیا معرفی آن‌ها با کار تبیینی که از فراگیران انتظار می‌رود، توجیه آموزشی دارد یا خیر. برای حمایت از تأمل در این پرسش، چارچوب تکوین مفهوم (CGF) پیشنهاد می‌شود. CGF معماری مفهومی برای مدرسان است تا بررسی کنند که چگونه مفاهیم علمی رسمی آماده، معرفی، تفسیر و در یادگیری ادغام می‌شوند. این چارچوب جایگزین نظریه‌های آموزشی موجود نیست و توالی تدریس جهان‌شمولی را تجویز نمی‌کند. سهم آن ارائه زبانی منسجم برای تأمل درباره توجیه آموزشی ورود رسمی مفهوم است. CGF از یک نظریه واحد یادگیری نشأت نمی‌گیرد. طراحی آن مبتنی بر چند سنت تثبیت‌شده است که بر یک دغدغه مشترک آموزشی تمرکز دارند: فراگیران ایده‌های علمی جدید را از طریق فهم پیشین تفسیر می‌کنند، ممکن است لازم باشد محدودیت‌های تبیین‌های موجود را شناسایی کنند و برای ادغام سازه‌های تخصصی جدید به حمایت بازنمایی و تبیینی نیاز دارند. پژوهش‌های تغییر مفهومی با توجه به تصورات موجود، ناکافی بودن تبیین‌ها و بازسازی فهم، یکی از بنیان‌ها را فراهم می‌کنند (Strike و Posner، ۱۹۸۲؛ Duit و Treagust، ۲۰۱۲). Nersessian (۱۹۸۹) با تأکید بر اینکه فهم علمی مستلزم ساخت و هماهنگی بازنمایی‌های مفهومی و ریاضی است و نه صرفاً دریافت تعاریف کامل، دیدگاه بازنمایی را می‌افزاید. پژوهش‌های یادگیری مبتنی بر پژوهش و توالی تدریس-یادگیری نیز این تحول مفهومی را در فعالیت آموزشی سازمان‌یافته قرار می‌دهند (Sandoval و Reiser، ۲۰۰۴؛ Méheut و Psillos، ۲۰۰۴). CGF به یک مکتب فلسفی خاص وابسته نیست. رویکرد آن معرفت‌شناختی و آموزشی است: مفاهیم علمی به عنوان منابع تخصصی برای تبیین، بازنمایی و پیش‌بینی تلقی می‌شوند، نه صرفاً موجودیت‌های لفظی یا نمادین منفرد. این رویکرد با دیدگاه‌های سازنده‌گرایانه تا جایی سازگار است که فهم پیشین و ساخت فعال معنا را به رسمیت می‌شناسد. با این حال، CGF به عنوان نظریه سازنده‌گرای یادگیری پیشنهاد نمی‌شود و فرض نمی‌کند که فراگیران به طور مستقل دانش تخصصی را بازکشف می‌کنند. دغدغه محدودتر آن این است که آیا شرایط آموزشی پیرامون ورود رسمی مفهوم اجازه می‌دهد یک سازه علمی در یک موقعیت یادگیری کارکرد تبیینی معنادار ایفا کند یا خیر. به همین دلیل، ده عنصر CGF به عنوان کارکردهای آموزشی توصیف می‌شوند، نه اینکه آیا می‌توان آن را در زمینه‌های مرتبط به کار برد (انتقال تخصصی) و چگونه از یادگیری بعدی حمایت می‌کند (پیوند رو به جلو). این چارچوب ادعا نمی‌کند که این ده کارکرد به طور تجربی ثابت یا همه باید به ترتیب مشخصی رخ دهند. بسته به مفهوم، رشته، فراگیران و هدف آموزشی، ممکن است این کارکردها همپوشانی، تکرار، فشرده یا غیرضروری باشند. مفاهیم علمی صرفاً تعاریف، نمادها یا معادلات نیستند. آن‌ها ابزارهای فکری هستند که برای تبیین، سازماندهی و پیش‌بینی پدیده‌ها توسعه یافته‌اند. اگرچه فراگیران اغلب آن‌ها را به صورت کامل و تخصصی دریافت می‌کنند، آموزش باید تعیین کند که چگونه می‌توانند به منابع تبیینی معنادار تبدیل شوند، نه اطلاعات منفرد. CGF ده عنصر را سازمان می‌دهد.

Introduction Hands-on laboratory experimentation is an important contributor to the successful acquisition of conceptual science knowledge, but its practical application has several limitations. Virtual laboratory experiments help overcome most of these shortcomings and may also be more effective than hands-on laboratory activities in promoting conceptual science knowledge acquisition. Methods In this study, the impact of virtual and hands-on laboratory experimentation on the acquisition of conceptual science knowledge was compared by means of a meta-analysis. The meta-analysis encompassed 43 studies selected according to the predefined inclusion criteria, and the principles of Preferred Reporting Items for Systematic reviews and Meta-Analyses procedure. For each study, one effect size value of Hedges' g was calculated. Subsequently, due to their heterogeneity, the overall effect size value was computed through the use of the random-effects model. Results Based on the obtained results [ g = 0.551, SE = 0.097, 95% CI (0.362, 0.740), p < 0.001] virtual laboratory experimentation appears to be significantly more effective in promoting the acquisition of conceptual science knowledge than experimentation conducted in hands-on laboratories. Furthermore, the meta-regression results suggest that the effectiveness of virtual laboratory experiments may not be moderated by the geographical location, science subject area, methodological quality of included studies, 2D/3D design type, delivery format, learner agency, and software type of virtual laboratories, the duration of their application, or the assessment format used to evaluate conceptual knowledge acquisition. Conversely, virtual laboratory experimentation seems to be significantly more effective when implemented at the secondary school as opposed to the university level ( p = 0.014) and when experimental activities were conducted individually rather than within groups ( p = 0.008). Conclusions Research results suggest significantly stronger positive impact of virtual laboratory experimentation on the acquisition of conceptual science knowledge and provide potentially important guidelines for both its practical application and future research in this field.

مقدمه: آزمایش‌های عملی در آزمایشگاه نقش مهمی در موفقیت کسب دانش مفهومی علوم ایفا می‌کنند، اما کاربرد عملی آن‌ها با محدودیت‌هایی همراه است. آزمایش‌های آزمایشگاهی مجازی به رفع بسیاری از این کاستی‌ها کمک می‌کنند و ممکن است در ارتقای کسب دانش مفهومی علوم، مؤثرتر از فعالیت‌های عملی آزمایشگاهی باشند. روش‌ها: در این مطالعه، تأثیر آزمایش‌های آزمایشگاهی مجازی و عملی بر کسب دانش مفهومی علوم از طریق یک فراتحلیل مقایسه شد. فراتحلیل شامل ۴۳ مطالعه بود که بر اساس معیارهای از پیش تعیین‌شده وارد شده و مطابق با اصول رویه‌ی Preferred Reporting Items for Systematic reviews and Meta-Analyses انجام شد. برای هر مطالعه، یک مقدار اندازه‌ی اثر از نوع g هجز محاسبه گردید. سپس، به دلیل ناهمگنی مطالعات، مقدار کلی اندازه‌ی اثر با استفاده از مدل اثرات تصادفی محاسبه شد. نتایج: بر اساس نتایج به‌دست‌آمده [g = 0.551, SE = 0.097, 95% CI (0.362, 0.740), p < 0.001]، آزمایش‌های آزمایشگاهی مجازی به طور معناداری در ارتقای کسب دانش مفهومی علوم مؤثرتر از آزمایش‌های عملی آزمایشگاهی هستند. همچنین، نتایج فراتحلیل رگرسیون نشان می‌دهد که اثربخشی آزمایش‌های آزمایشگاهی مجازی ممکن است تحت تأثیر محل جغرافیایی، حوزه‌ی موضوعی علوم، کیفیت روش‌شناختی مطالعات واردشده، نوع طراحی دو‌بعدی/سه‌بعدی، قالب ارائه، عاملیت یادگیرنده، نوع نرم‌افزار آزمایشگاه مجازی، مدت زمان استفاده یا قالب ارزیابی مورد استفاده برای سنجش کسب دانش مفهومی قرار نگیرد. در مقابل، آزمایش‌های آزمایشگاهی مجازی زمانی که در سطح دبیرستان نسبت به سطح دانشگاه اجرا می‌شوند (p = 0.014) و زمانی که فعالیت‌های آزمایشی به صورت فردی و نه گروهی انجام می‌شوند (p = 0.008)، به طور معناداری مؤثرتر به نظر می‌رسند. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش حاکی از تأثیر مثبت و معنادار قوی‌تر آزمایش‌های آزمایشگاهی مجازی بر کسب دانش مفهومی علوم است و راهنمایی‌های بالقوه مهمی برای کاربرد عملی و پژوهش‌های آتی در این حوزه ارائه می‌دهد.

In mathematics, counterexamples play a central role in sharpening conjectures and refuting false statements. At the same time, there is an educational dimension, for example, when counterexamples are used to stimulate processes of conceptual change in secondary students. In practice, the answer to the question of whether a specific counterexample will succeed in convincing students of the incorrectness of a statement or the inadequacy of an idea will depend on a variety of factors. We collected criteria which can be used to compare counterexamples in educational settings through an analysis of existing literature, to which we added further, original criteria. In an empirical part, we investigated which criteria preservice teachers (PSTs) would use to compare counterexamples, and whether and how they could make use of criteria introduced by us. We found that across the PST discussions, all previously identified criteria prompted fruitful reflections upon counterexamples, and that comparing counterexamples in this way naturally led to in-depth discussions of the subject matter side of teaching decisions. PSTs discussed multiple criteria which we had not considered, seeming especially interested in context- and learner-dependent aspects of teaching. Thinking in terms of criteria showed potential as a theoretical lens, and for teacher training.

در ریاضیات، مثال‌های نقض نقش محوری در دقیق‌تر کردن حدسیات و رد گزاره‌های نادرست ایفا می‌کنند. همزمان، این موضوع بعد آموزشی نیز دارد؛ برای مثال، زمانی که از مثال‌های نقض برای تحریک فرایندهای تغییر مفهومی در دانش‌آموزان متوسطه استفاده می‌شود. در عمل، پاسخ به این پرسش که آیا یک مثال نقض خاص می‌تواند دانش‌آموزان را به نادرستی یک گزاره یا ناکافی بودن یک ایده قانع کند، به عوامل متعددی بستگی دارد. ما معیارهایی را که می‌توان برای مقایسه مثال‌های نقض در محیط‌های آموزشی به کار برد، از طریق تحلیل ادبیات موجود گردآوری کردیم و معیارهای اصیل دیگری نیز به آن افزودیم. در بخش تجربی، بررسی کردیم که معلمان پیش‌خدمت (PSTs) از چه معیارهایی برای مقایسه مثال‌های نقض استفاده می‌کنند و آیا و چگونه می‌توانند از معیارهای معرفی‌شده توسط ما بهره ببرند. دریافتیم که در سراسر بحث‌های PST، همه معیارهای شناسایی‌شده قبلی موجب تأملات ثمربخش درباره مثال‌های نقض شدند و مقایسه مثال‌های نقض به این شیوه، به طور طبیعی به بحث‌های عمیق درباره جنبه موضوعی تصمیمات آموزشی انجامید. PSTها معیارهای متعددی را که ما در نظر نگرفته بودیم، مورد بحث قرار دادند و به نظر می‌رسید به جنبه‌های وابسته به زمینه و یادگیرنده در آموزش علاقه ویژه‌ای دارند. اندیشیدن بر اساس معیارها، پتانسیل قابل توجهی به عنوان یک عدسی نظری و برای آموزش معلمان نشان داد.