biology learning

Background-Science Communication Competence (SCC) is essential in 21st century Biology learning. Based on school observations, students' SCC was relatively low, characterized by difficulties in explaining concepts scientifically, asking questions, and providing evidence-based arguments. Objectives-This research aims to: determine students' SSC achievement, determine the feasibility and readability of the media and learning materials, and determine student and teacher responses. Method-This Research and Development study followed the ADDIE model. The product was validated by content, media, and language experts and a field practitioner using a four-point Likert-scale sheet, followed by a readability test of the 9 of the 17 grade XI. Five high-achieving served as experts and twelve novices. The SCC abilities of the expert students were analyzed through pretests and posttests, coding of dialogue transcripts based on 15 SCC indicators by two observers, and direct observation of six key indicators. Meanwhile, the beginner students completed two cognitive posttests. The SCC instrument was adapted from existing questions and content-validated by experts. Data were analyzed descriptively using percentages and mean scores. Results-Expert validation average 94.5% (very feasible), while readability reached 89.6%. Experts' SCC scores increased from 78 to 87, while novices’ cognitive scores increased from 83.9 to 87.3. Dialogue-based SCC achievement reached 88.7%, and direct observation reached 93.3%. Student and teacher responses were results reached 86.8% 92.8%, respectively. Conclusions-Interactive e-worksheet based on the END method is very feasible, has the potential to support students' SCC, and obtains very positive responses from students and teachers.

زمینه: شایستگی ارتباط علمی (SCC) در یادگیری زیست‌شناسی قرن بیست‌ویکم ضروری است. بر اساس مشاهدات مدرسه‌ای، SCC دانش‌آموزان نسبتاً پایین بود که با دشواری در توضیح مفاهیم به‌صورت علمی، پرسیدن سؤال و ارائه استدلال‌های مبتنی بر شواهد مشخص می‌شود. اهداف: این پژوهش با هدف تعیین میزان دستیابی دانش‌آموزان به SCC، تعیین قابلیت اجرا و خوانایی رسانه و مواد آموزشی، و تعیین بازخورد دانش‌آموزان و معلمان انجام شد. روش: این مطالعهٔ پژوهش و توسعه بر اساس مدل ADDIE انجام شد. محصول توسط متخصصان محتوا، رسانه و زبان و یک کارشناس میدانی با استفاده از برگه لیکرت چهارگزینه‌ای اعتبارسنجی شد و پس از آن آزمون خوانایی روی ۹ نفر از ۱۷ دانش‌آموز پایه یازدهم انجام گرفت. پنج دانش‌آموز با عملکرد بالا به عنوان خبره و دوازده نفر به عنوان مبتدی انتخاب شدند. توانایی‌های SCC دانش‌آموزان خبره از طریق پیش‌آزمون و پس‌آزمون، کدگذاری رونوشت‌های گفت‌وگو بر اساس ۱۵ شاخص SCC توسط دو مشاهده‌گر و مشاهده مستقیم شش شاخص کلیدی تحلیل شد. در همین حال، دانش‌آموزان مبتدی دو پس‌آزمون شناختی را تکمیل کردند. ابزار SCC از سؤالات موجود اقتباس و توسط متخصصان اعتبارسنجی محتوایی شد. داده‌ها به صورت توصیفی با استفاده از درصد و میانگین تحلیل شدند. نتایج: میانگین اعتبارسنجی متخصصان ۹۴.۵٪ (بسیار قابل اجرا) و خوانایی ۸۹.۶٪ بود. نمرات SCC دانش‌آموزان خبره از ۷۸ به ۸۷ و نمرات شناختی مبتدیان از ۸۳.۹ به ۸۷.۳ افزایش یافت. دستیابی به SCC مبتنی بر گفت‌وگو به ۸۸.۷٪ و مشاهده مستقیم به ۹۳.۳٪ رسید. بازخورد دانش‌آموزان و معلمان به ترتیب ۸۶.۸٪ و ۹۲.۸٪ بود. نتیجه‌گیری: کاربرگ الکترونیکی تعاملی مبتنی بر روش END بسیار قابل اجرا است، پتانسیل حمایت از SCC دانش‌آموزان را دارد و بازخورد بسیار مثبتی از دانش‌آموزان و معلمان دریافت می‌کند.

Plant awareness is an essential component of biology and sustainability education, yet it remains relatively underdeveloped because plants are often overlooked in both formal learning contexts and everyday life. This study aimed to examine the relationships among science literacy, digital literacy, self-regulated learning, and plant awareness among 513 active biology students from higher education institutions in Eastern Indonesia. A quantitative cross-sectional survey design was employed. Data were collected through an online questionnaire administered via Google Forms and distributed through WhatsApp, and were analyzed using Partial Least Squares Structural Equation Modeling. The findings showed that science literacy and digital literacy were positively associated with self-regulated learning and plant awareness. Self-regulated learning was also positively associated with plant awareness and served as a partial mediator in the relationships between both forms of literacy and plant awareness. The mediation model provided a stronger conceptual explanation of how literacy resources are translated into plant awareness, although the direct-effects model showed slightly better predictive accuracy. These findings imply that efforts to strengthen plant awareness should not rely only on biology content delivery, but should also integrate science literacy, digital literacy, and self-regulated learning into contextual learning activities, campus-based plant conservation programs, and higher education policies that support digital, reflective, and sustainability-oriented biology learning.

آگاهی گیاهی یکی از اجزای اساسی آموزش زیست‌شناسی و پایداری است، اما به دلیل نادیده گرفته‌شدن گیاهان در زمینه‌های یادگیری رسمی و زندگی روزمره، نسبتاً کمتر توسعه یافته است. این مطالعه با هدف بررسی روابط میان سواد علمی، سواد دیجیتال، یادگیری خودتنظیمی و آگاهی گیاهی در میان ۵۱۳ دانشجوی فعال زیست‌شناسی از مؤسسات آموزش عالی در شرق اندونزی انجام شد. طرح پژوهش کمی مقطعی مورد استفاده قرار گرفت. داده‌ها از طریق پرسشنامه آنلاین که با استفاده از Google Forms تهیه و از طریق WhatsApp توزیع شد، گردآوری و با استفاده از مدل‌یابی معادلات ساختاری حداقل مربعات جزئی تحلیل گردید. یافته‌ها نشان داد که سواد علمی و سواد دیجیتال با یادگیری خودتنظیمی و آگاهی گیاهی ارتباط مثبت دارند. یادگیری خودتنظیمی نیز با آگاهی گیاهی ارتباط مثبت داشته و به عنوان یک میانجی جزئی در روابط میان هر دو نوع سواد و آگاهی گیاهی عمل می‌کند. مدل میانجی‌گری توضیح مفهومی قوی‌تری از نحوه تبدیل منابع سواد به آگاهی گیاهی ارائه داد، اگرچه مدل اثرات مستقیم دقت پیش‌بینی کمی بهتری نشان داد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که تلاش‌ها برای تقویت آگاهی گیاهی نباید صرفاً به ارائه محتوای زیست‌شناسی محدود شود، بلکه باید سواد علمی، سواد دیجیتال و یادگیری خودتنظیمی را در فعالیت‌های یادگیری زمینه‌محور، برنامه‌های حفاظت از گیاهان مبتنی بر دانشگاه و سیاست‌های آموزش عالی که از یادگیری زیست‌شناسی دیجیتال، تأملی و مبتنی بر پایداری حمایت می‌کنند، ادغام نماید.

This study was conducted to examine the validity of Guided Inquiry-based learning devices on the human respiratory system topic in supporting students’ critical thinking skills and conceptual understanding. The study employed a Research and Development (R&D) approach using the ADDIE model and was limited to the development stage, focusing on product validation. The developed learning devices consisted of a learning module, student worksheets (LKPD), and an assessment instrument containing 18 multiple-choice questions. Product validation was conducted by two expert validators and two practitioner validators using structured validation sheets. Validation data were analyzed descriptively by calculating the average scores obtained from the validators. The results showed that the learning module achieved validation scores ranging from 94 –100, the student worksheets 94 –100, and the assessment instrument 96 –100, indicating that all developed learning devices were categorized as very valid. Therefore, the Guided Inquiry-based learning devices are considered suitable for biology learning on the human respiratory system. However, this study was limited to product validation and did not evaluate the practicality or effectiveness of the learning devices in improving students’ critical thinking skills and conceptual understanding.

این پژوهش با هدف بررسی روایی ابزار یادگیری مبتنی بر کاوش هدایت‌شده در موضوع دستگاه تنفس انسان به منظور حمایت از مهارت‌های تفکر انتقادی و درک مفهومی دانش‌آموزان انجام شد. این مطالعه با رویکرد پژوهش و توسعه (R&D) و با استفاده از مدل ADDIE صورت گرفت و به مرحله توسعه محدود شد و تمرکز آن بر اعتبارسنجی محصول بود. ابزار یادگیری توسعه‌یافته شامل یک ماژول یادگیری، برگه‌های کار دانش‌آموز (LKPD) و یک ابزار ارزشیابی متشکل از ۱۸ سؤال چندگزینه‌ای بود. اعتبارسنجی محصول توسط دو ارزیاب خبره و دو ارزیاب عملی با استفاده از برگه‌های اعتبارسنجی ساختاریافته انجام شد. داده‌های روایی به صورت توصیفی و با محاسبه میانگین امتیازات دریافتی از ارزیابان تحلیل شد. نتایج نشان داد که ماژول یادگیری امتیاز روایی بین ۹۴ تا ۱۰۰، برگه‌های کار دانش‌آموز بین ۹۴ تا ۱۰۰ و ابزار ارزشیابی بین ۹۶ تا ۱۰۰ را کسب کردند که نشان‌دهنده آن است که تمامی ابزار یادگیری توسعه‌یافته در دسته بسیار معتبر قرار می‌گیرند. بنابراین، ابزار یادگیری مبتنی بر کاوش هدایت‌شده برای آموزش زیست‌شناسی در مبحث دستگاه تنفس انسان مناسب تلقی می‌شود. با این حال، این پژوهش به اعتبارسنجی محصول محدود بود و به بررسی عملی بودن یا اثربخشی ابزار یادگیری در بهبود مهارت‌های تفکر انتقادی و درک مفهومی دانش‌آموزان نپرداخت.

Penelitian ini bertujuan mengembangkan e-booklet yang memenuhi kriteria kelayakan pada materi struktur dan fungsi sel sebagai media pembelajaran untuk meningkatkan literasi digital peserta didik kelas XI SMA. Literasi digital menjadi kompetensi esensial dalam pembelajaran abad ke-21 karena menuntut kemampuan peserta didik dalam mengakses, memahami, serta mengolah informasi secara kritis melalui teknologi digital. Namun demikian, integrasi literasi digital dalam kurikulum masih belum optimal, khususnya pada aspek pencarian informasi di internet, navigasi hiperteks, evaluasi konten, dan penyusunan pengetahuan. Penelitian ini menerapkan model 4D yang terdiri atas tahap define, design, develop, dan disseminate. Instrumen yang digunakan meliputi lembar validasi ahli, angket respon peserta didik, lembar observasi, serta tes literasi digital berupa pre-test dan post-test. Hasil penelitian menunjukkan bahwa e-booklet yang dikembangkan memiliki tingkat validitas sangat tinggi dengan skor 97,5%. Tingkat kepraktisan juga tergolong sangat baik dengan respon peserta didik sebesar 99,5% serta aktivitas belajar mencapai 100%. Selain itu, terjadi peningkatan kemampuan literasi digital dengan kategori tinggi pada seluruh indikator, ditunjukkan oleh rata-rata N-Gain sebesar 0,84. Oleh karena itu, e-booklet ini layak digunakan sebagai media pembelajaran biologi untuk mendukung literasi digital di tingkat sekolah menengah. Kata Kunci: Literasi Digital, E-booklet, Struktur dan Fungsi Sel This research is intended to develop a viable e-booklet focusing on Cell Structure and Function as an instructional medium to improve the digital literacy competencies of eleventh-grade high school students. Digital literacy constitutes a fundamental skill in 21st-century education, as it enables learners to access, analyze, and critically interpret information through digital platforms. Nevertheless, the integration of digital literacy skills into the curriculum remains limited, particularly in areas such as online information retrieval, hypertext navigation, content evaluation, and knowledge construction. This study applied the 4D development model, encompassing the stages of define, design, develop, and disseminate. The instruments utilized included expert validation sheets, student response questionnaires, observation forms, and digital literacy assessments in the form of pre-tests and post-tests aligned with learning objectives and literacy indicators. The findings revealed that the developed e-booklet attained a highly valid classification with a validation score of 97.5%. Its practicality was evidenced by positive student responses (99.5%) and optimal student engagement (100%). Furthermore, the comparison of pre-test and post-test results demonstrated a significant enhancement in digital literacy skills, with a high improvement level across all indicators and an average N-Gain score of 0.84. Thus, the e-booklet is deemed appropriate as a biology learning resource to foster students’ digital literacy within the framework of 21st-century education. Keywords: Digital Literacy, E-booklet, Cell structure and function

این پژوهش با هدف توسعه ای‌بوکلت که دارای معیارهای شایستگی لازم در موضوع ساختار و عملکرد سلول به عنوان رسانه آموزشی برای ارتقاء سواد دیجیتال دانش‌آموزان پایه یازدهم دبیرستان است، انجام شده‌است. سواد دیجیتال به عنوان یکی از شایستگی‌های اساسی در آموزش قرن بیست‌ویکم مطرح می‌شود، چرا که مستلزم توانایی دانش‌آموزان در دسترسی، درک و پردازش انتقادی اطلاعات از طریق فناوری‌های دیجیتال است. با این حال، ادغام سواد دیجیتال در برنامه درسی هنوز به طور مطلوب صورت نگرفته‌است، به ویژه در زمینه‌هایی مانند جستجوی اطلاعات در اینترنت، ناوبری ابرمتن، ارزیابی محتوا و ساخت دانش. این پژوهش از مدل توسعه 4D شامل مراحل تعریف، طراحی، توسعه و اشاعه استفاده کرده‌است. ابزارهای مورد استفاده شامل برگه‌های اعتبارسنجی خبرگان، پرسشنامه‌های پاسخ‌دهی دانش‌آموزان، فرم‌های مشاهده و آزمون‌های سواد دیجیتال به صورت پیش‌آزمون و پس‌آزمون بوده‌است. نتایج پژوهش نشان داد که ای‌بوکلت توسعه‌یافته دارای سطح اعتبار بسیار بالا با امتیاز ۹۷٫۵٪ است. میزان کاربردپذیری نیز بسیار مطلوب ارزیابی شد، به طوری که پاسخ دانش‌آموزان ۹۹٫۵٪ و میزان مشارکت در فعالیت‌های یادگیری ۱۰۰٪ بود. علاوه بر این، افزایش قابل توجهی در توانایی سواد دیجیتال با دسته‌بندی بالا در تمامی شاخص‌ها مشاهده شد، به طوری که میانگین N-Gain برابر با ۰٫۸۴ بود. بنابراین، این ای‌بوکلت به عنوان رسانه آموزشی زیست‌شناسی برای حمایت از سواد دیجیتال در سطح دبیرستان مناسب ارزیابی می‌شود.

Pembelajaran Biologi pada Kurikulum Merdeka menekankan pendekatan deep learning untuk membentuk dimensi profil lulusan, khususnya penalaran kritis, yang selaras dengan tuntutan keterampilan abad ke-21 meliputi critical thinking, communication, collaboration, dan creativity. Namun, bahan ajar di sekolah masih terbatas dan belum optimal mendukung pembelajaran berbasis masalah serta pemanfaatan teknologi pembelajaran interaktif, khususnya pada materi Sistem Pencernaan Manusia. Penelitian ini memiliki tujuan merancang serta menilai kelayakan buku saku interaktif berbasis Problem Based Learning yang dilengkapi dengan Augmented Reality guna meningkatkan kemampuan berpikir kritis siswa kelas XI SMA. Penelitian menggunakan model pengembangan 4D dengan uji coba skala terbatas dilakukan pada 25 siswa kelas XI di SMA Negeri 7 Surabaya. Instrumen meliputi validasi ahli, angket respon siswa, observasi keterlaksanaan pembelajaran, uji keterbacaan grafik Fry, serta soal pretest dan posttest. Hasil menunjukkan tingkat validitas sangat valid dengan nilai 98.38%, kepraktisan sangat praktis berdasarkan respon siswa mendapatkan nilai 98.4% dan keterlaksanaan pembelajaran mendapatkan nilai 97.47%, serta keterbacaan yang sesuai dengan tingkat kelas XI. Keefektifan ditunjukkan oleh peningkatan nilai rata-rata dari 54 menjadi 93.2 dengan nilai N-gain sebesar 0,8 yang termasuk dalam kategori tinggi serta tingkat ketuntasan belajar mencapai 100%, dan peningkatan ketercapaian indikator berpikir kritis dari 52% cukup tuntas menjadi 94.33% sangat tuntas. Dengan demikian, buku saku interaktif dinyatakan layak, praktis, dan efektif sebagai media pembelajaran Biologi untuk meningkatkan kemampuan berpikir kritis siswa. Kata Kunci: buku saku, PBL, pembelajaran abad-21, berpikir kritis. Biology learning in the Independent Curriculum emphasizes a deep learning approach to shape graduate profile dimensions, particularly critical reasoning, which aligns with the demands of 21st-century skills including critical thinking, communication, collaboration, and creativity. However, teaching materials in schools are still limited and do not optimally support problem-based learning and the use of interactive learning technology, especially in the Human Digestive System material. This study aims to design and assess the feasibility of an interactive pocketbook based on Problem Based Learning equipped with Augmented Reality to improve the critical thinking skills of 11th-grade high school students. The study used a 4D development model with a limited-scale trial conducted on 25 11th-grade students at SMA Negeri 7 Surabaya. Instruments included expert validation, student response questionnaires, learning implementation observations, Fry graph readability tests, and pretest and posttest questions. The results showed a very valid level of validity with a value of 98.38%, very practicality based on student responses obtained a value of 98.4% and learning implementation obtained a value of 97.47%, as well as readability appropriate for the 11th-grade level. Effectiveness is demonstrated by an increase in the average score from 54 to 93.2, with an N-gain of 0.8, which is considered high. The learning completion rate reached 100%. The critical thinking indicator achievement increased from 52% (quite complete) to 94.33% (very complete). Therefore, the interactive pocketbook is deemed feasible, practical, and effective as a Biology learning medium to enhance students' critical thinking skills. Keywords: pocket books, PBL, 21st-century learning, critical thinking.

یادگیری زیست‌شناسی در برنامه درسی مستقل بر رویکرد یادگیری عمیق برای شکل‌دهی ابعاد پروفایل فارغ‌التحصیلان، به ویژه استدلال انتقادی، تأکید دارد که با الزامات مهارت‌های قرن بیست و یکم شامل تفکر انتقادی، ارتباط، همکاری و خلاقیت همسو است. با این حال، مواد آموزشی در مدارس هنوز محدود بوده و به طور بهینه از یادگیری مبتنی بر مسئله و استفاده از فناوری یادگیری تعاملی، به ویژه در مبحث دستگاه گوارش انسان، پشتیبانی نمی‌کنند. هدف این پژوهش طراحی و ارزیابی شایستگی کتابچه تعاملی مبتنی بر یادگیری مبتنی بر مسئله مجهز به واقعیت افزوده به منظور ارتقاء مهارت‌های تفکر انتقادی دانش‌آموزان پایه یازدهم دبیرستان است. این پژوهش از مدل توسعه 4D استفاده کرده و آزمون مقیاس محدود بر روی ۲۵ دانش‌آموز پایه یازدهم در دبیرستان دولتی شماره ۷ سورابایا انجام شد. ابزارها شامل روایی خبرگان، پرسشنامه پاسخ دانش‌آموزان، مشاهده اجرای یادگیری، آزمون خوانایی نمودار Fry و سؤالات پیش‌آزمون و پس‌آزمون بود. نتایج نشان داد سطح روایی بسیار بالا با مقدار ۹۸٫۳۸٪، میزان کاربردپذیری بسیار بالا بر اساس پاسخ دانش‌آموزان با مقدار ۹۸٫۴٪ و اجرای یادگیری با مقدار ۹۷٫۴۷٪ و همچنین خوانایی متناسب با سطح پایه یازدهم به دست آمد. اثربخشی با افزایش میانگین نمره از ۵۴ به ۹۳٫۲ و مقدار N-gain برابر با ۰٫۸ که در دسته بالا قرار می‌گیرد، نشان داده شد. نرخ تکمیل یادگیری به ۱۰۰٪ رسید. میزان دستیابی به شاخص تفکر انتقادی از ۵۲٪ (نسبتاً کامل) به ۹۴٫۳۳٪ (کاملاً کامل) افزایش یافت. بنابراین، کتابچه تعاملی به عنوان رسانه یادگیری زیست‌شناسی برای ارتقاء مهارت‌های تفکر انتقادی دانش‌آموزان، شایسته، کاربردی و مؤثر ارزیابی می‌شود.

Miskonsepsi menjadi salah satu tantangan utama memengaruhi kualitas proses pembelajaran Biologi diSMAN 9 Surabaya, terutama pada materi transportasi tumbuhan. Riset ini bermaksud guna menganalisistingkat miskonsepsi pelajar menggunakan pendekatan Certainty of Response Index (CRI) sertamemahami dampak penerapan pendekatan pembelajaran mind mapping kepada penurunan miskonsepsiserta peningkatan hasil belajar. Pendekatan yang dimanfaatkan yaitu quasi experimental design dengankelompok kontrol dan eksperimen. Instrumen riset berupa tes diagnostik berbasis CRI, angket faktorpenyebab miskonsepsi, dan tes hasil belajar kognitif. Data dianalisis memanfaatkan pengujian validitas,reliabilitas, statistik deskriptif, uji normalitas, homogenitas, uji beda, serta uji hipotesis korelasi. Capaianriset menyatakan mayoritas siswa berada pada kategori miskonsepsi "Not Sure" (84,9%) pada pretest.Faktor dominan penyebab miskonsepsi adalah buku teks yang terlalu kompleks (37,8%). Penerapan mindmapping berpengaruh negatif dan signifikan terhadap miskonsepsi (Pearson correlation -0,441; sig.0,008) dan berpengaruh positif dan signifikan terhadap hasil belajar (Pearson correlation 0,491; sig.0,003). Metode mind mapping efektif menurunkan miskonsepsi dan mengembangkan capaian belajarsiswa dengan effect size 2,038 (very large).

سوء‌برداشت یکی از چالش‌های اصلی تأثیرگذار بر کیفیت فرایند آموزش زیست‌شناسی در دبیرستان SMAN 9 سورابایا، به‌ویژه در مبحث انتقال مواد در گیاهان است. این پژوهش با هدف تحلیل میزان سوء‌برداشت دانش‌آموزان با استفاده از رویکرد Certainty of Response Index (CRI) و همچنین بررسی تأثیر به‌کارگیری روش آموزش نقشه ذهنی بر کاهش سوء‌برداشت و ارتقاء نتایج یادگیری انجام شده است. رویکرد مورد استفاده، طرح شبه‌آزمایشی با گروه کنترل و آزمایش بود. ابزار پژوهش شامل آزمون تشخیصی مبتنی بر CRI، پرسشنامه عوامل مؤثر بر سوء‌برداشت و آزمون نتایج یادگیری شناختی بود. داده‌ها با استفاده از آزمون اعتبار، پایایی، آمار توصیفی، آزمون نرمال بودن، همگنی، آزمون تفاوت و آزمون فرضیه همبستگی تحلیل شدند. یافته‌های پژوهش نشان داد که اکثریت دانش‌آموزان در پیش‌آزمون در دسته سوء‌برداشت «مطمئن نیستم» (84.9٪) قرار داشتند. عامل غالب سوء‌برداشت، کتاب‌های درسی بیش از حد پیچیده (37.8٪) بود. اجرای روش نقشه ذهنی تأثیر منفی و معناداری بر سوء‌برداشت (ضریب همبستگی پیرسون ‎-0.441؛ سطح معناداری 0.008) و تأثیر مثبت و معناداری بر نتایج یادگیری (ضریب همبستگی پیرسون 0.491؛ سطح معناداری 0.003) داشت. روش نقشه ذهنی در کاهش سوء‌برداشت و ارتقاء نتایج یادگیری دانش‌آموزان با اندازه‌ی اثر 2.038 (بسیار بزرگ) مؤثر است.

Perkembangan era digital menuntut peserta didik memiliki kemampuan tingkat tinggi, salah satunya keterampilan berpikir komputasional yang berperan penting dalam pembelajaran sains, khususnya biologi. Namun, implementasi berpikir komputasional dalam pembelajaran pada materi pewarisan sifat di sekolah masih belum optimal karena karakteristik materi yang abstrak dan keterbatasan media pembelajaran. Tujuan penelitian ini untuk menghasilkan LKPD (Lembar Kerja Peserta Didik) berbasis laboratorium virtual FlyLab JS pada materi pewarisan sifat serta menguji kualitasnya berdasarkan aspek validitas, kepraktisan, dan keefektifan. Penelitian menggunakan metode R&D (Research and Development) melalui model pengembangan 4D (define, design, develop, disseminate). Sasaran penelitian adalah peserta didik kelas XII MIPA SMAN Jogoroto sebanyak 25 orang. Validitas LKPD dinilai berdasarkan hasil validasi oleh ahli media, ahli materi dan guru Biologi. Kepraktisan ditentukan dari hasil observasi dan respon peserta didik. Keefektifan diperoleh dari hasil belajar peserta didik melalui pre-test dan post-test. Hasil penelitian menunjukkan bahwa LKPD yang dihasilkan menunjukkan tingkat validitas sangat valid dengan skor rata-rata 3,83. Kepraktisan LKPD ditunjukkan oleh keterlaksanaan aktivitas pembelajaran sebesar 97,82% dan respons positif peserta didik sebesar 96,73%. Keefektifan LKPD terlihat dari meningkatnya kemampuan berpikir komputasional dengan N-gain rata-rata 0,78 dalam kategori tinggi serta peningkatan hasil belajar kognitif dengan ketuntasan mencapai 100%. Seluruh indikator berpikir komputasional mengalami peningkatan, dengan indikator algoritma memperoleh N-gain paling rendah sebesar 0,69 dalam kategori sedang. Dengan demikian, LKPD berbasis laboratorium virtual FlyLab JS dinyatakan valid, praktis, dan efektif untuk meningkatkan kemampuan berpikir komputasional peserta didik pada materi pewarisan sifat. Kata Kunci: LKPD, Laboratorium Virtual, FlyLab JS, Berpikir Komputasional, Pewarisan Sifat The development of the digital era requires students to possess higher order skills, particulary computational thinking, which plays a crucial role in science learning in biology. However, the implementation of computational thinking in teaching heredity concepts in schools remains limited due to the abstract nature of the material and limited availability of instructional media. This study aims to produce a student worksheet based on the FlyLab JS laboratory for heredity topics and to examine its quality in terms of validity, practicality, and effectiveness. The research uses the Research and Development method through the 4D (define, design, develop, and disseminate) development model. The research subjects were 25 students from the twelfth grade science class at SMAN Jogoroto. The validity of the student worksheet is determined based on validation results from media experts, material experts, and Biology teachers. Practicality is determined through observations of learning implementation and student responses. Effectiveness is measured using students' learning outcomes obtained from pre-tests and post-tests. The results show that the student worksheet demonstrates high validity with an average score of 3.83. Practicality is reflected in implementation reaching 97.82% and student responses of 96.73%. Effectiveness is indicated by improved computational thinking skills with an average N-gain of 0.78 in the high category, with cognitive mastery reaching 100%. All computational thinking indicators improved, although the algorithm indicator showed the lowest N-gain of 0.69 in the medium category. Thus, the FlyLab JS based worksheet is valid, practical, and effective in enhancing students' computational thinking skills on inheritance topics. Keywords: Virtual Laboratory, FlyLab JS, Computational Thinking, Inheritance

تحولات عصر دیجیتال مستلزم آن است که دانش‌آموزان دارای مهارت‌های سطح بالا، از جمله مهارت تفکر محاسباتی باشند که نقش مهمی در یادگیری علوم، به‌ویژه زیست‌شناسی ایفا می‌کند. با این حال، اجرای تفکر محاسباتی در آموزش مبحث وراثت صفات در مدارس هنوز به‌طور بهینه صورت نمی‌گیرد که این امر به دلیل ماهیت انتزاعی محتوا و محدودیت رسانه‌های آموزشی است. هدف این پژوهش، تولید کاربرگ دانش‌آموز (LKPD) مبتنی بر آزمایشگاه مجازی FlyLab JS در مبحث وراثت صفات و ارزیابی کیفیت آن بر اساس جنبه‌های روایی، کاربردپذیری و اثربخشی است. این پژوهش با روش تحقیق و توسعه (R&D) و از طریق مدل توسعه ۴D (تعریف، طراحی، توسعه، اشاعه) انجام شد. جامعهٔ پژوهش شامل ۲۵ نفر از دانش‌آموزان پایه دوازدهم رشته علوم تجربی دبیرستان SMAN Jogoroto بود. روایی کاربرگ بر اساس نتایج ارزیابی توسط متخصص رسانه، متخصص محتوا و معلم زیست‌شناسی تعیین شد. کاربردپذیری از طریق مشاهده اجرای آموزش و پاسخ‌های دانش‌آموزان سنجیده شد. اثربخشی با استفاده از نتایج یادگیری دانش‌آموزان از طریق پیش‌آزمون و پس‌آزمون ارزیابی گردید. نتایج پژوهش نشان داد که کاربرگ تولیدشده دارای سطح روایی بسیار بالا با میانگین امتیاز ۳٫۸۳ است. کاربردپذیری کاربرگ با میزان اجرای فعالیت‌های آموزشی ۹۷٫۸۲٪ و پاسخ مثبت دانش‌آموزان ۹۶٫۷۳٪ نشان داده شد. اثربخشی کاربرگ از طریق بهبود توانایی تفکر محاسباتی با میانگین N-gain برابر با ۰٫۷۸ در دستهٔ بالا و همچنین افزایش نتایج یادگیری شناختی با کسب موفقیت ۱۰۰٪ مشاهده شد. همهٔ شاخص‌های تفکر محاسباتی بهبود یافتند و شاخص الگوریتم پایین‌ترین N-gain را با مقدار ۰٫۶۹ در دستهٔ متوسط به دست آورد. بنابراین، کاربرگ مبتنی بر آزمایشگاه مجازی FlyLab JS از نظر روایی، کاربردپذیری و اثربخشی برای ارتقاء توانایی تفکر محاسباتی دانش‌آموزان در مبحث وراثت صفات تأیید می‌شود.

Keterampilan proses sains terintegrasi (KPST) merupakan kemampuan penting dalam pembelajaran biologi pada Kurikulum Merdeka, namun penguasaannya dijenjang SMA masih tergolong rendah. Tujuan studi ialah mengevaluasi efisiensi implementasi E-LKPD berlandaskan guided inquiry pada bahasan fotosintesis untuk mendongkrak keahlian proses sains yang terintegrasi bagi subjek didik. Melalui format one group pretest–posttest, penelitian ini menyertakan 22 peserta didik kelas XI MIPA yang kemudian diproses secara deskriptif kuantitatif memanfaatkan teknik persentase serta nilai normalized gain (n-gain). Temuan studi memaparkan progres capaian edukatif sekaligus kompetensi proses sains terintegrasi dengan skor rata-rata dari 43 saat awal menjadi 82 saat akhir serta indeks N-gain 0,7 pada level sedang. Pertumbuhan ini terekam bagi semua indikator KPST. Realisasi pengajaran maupun operasionalisasi E-LKPD berada pada taraf sangat baik melalui raihan persentase rata-rata 95%, disertai peningkatan aktivitas peserta didik dari 90% menjadi 96% 4selama proses pembelajaran. Reaksi subjek didik pun memaparkan evaluasi sangat positif dengan raihan 90%. Hasil tersebut menandakan bahwa media E-LKPD model guided inquiry bagi materi fotosintesis tergolong efektif maupun praktis dimanfaatkan untuk melatihkan kompetensi proses sains terintegrasi dalam ruang lingkup materi fotosintesis ini. Kata Kunci: fotosintesis, guided inkuiry, keterampilan proses sains terintegrasi, Lembar Kerja Peserta didik Elektronik (E-LKPD), pretest–posttest. Integrated science process skills (KPST) are important abilities in biology learning in the Merdeka Curriculum; however, mastery at the senior high school level remains relatively low. The aim of the study is to evaluate the effectiveness of implementing E-LKPD based on guided inquiry on the topic of photosynthesis to enhance integrated science process skills among students. Using a one group pretest-posttest format, this study involved 22 students from class XI MIPA, which was then processed descriptively quantitatively using percentage techniques and normalized gain (n-gain) scores. The study findings demonstrate progress in educational achievement as well as integrated science process competencies, with an average score increase from 43 at the beginning to 82 at the end and an N-gain index of 0.7 at a moderate level. This growth was observed across all KPST indicators. The implementation of teaching and the operationalization of E-LKPD were rated as very good with an average percentage achievement of 95%, alongside an increase in student activity from 90% (meeting 1) to 96% (meeting 2) during the learning process. Student feedback also indicated a very positive evaluation with a score of 90%. These results indicate that the E-LKPD media using a guided inquiry model for the photosynthesis material is effective and practical for training integrated science process competencies within the scope of this photosynthesis material. Keywords: Electronic Student Worksheets (E-LKPD), guided inquiry, integrated science process skills, pretest–posttest, photosynthesis.

مهارت‌های فرایند علوم یکپارچه (KPST) از توانمندی‌های مهم در آموزش زیست‌شناسی بر اساس برنامه درسی مردکا به‌شمار می‌رود، اما تسلط بر آن‌ها در سطح دبیرستان همچنان نسبتاً پایین است. هدف این پژوهش، ارزیابی اثربخشی اجرای E-LKPD مبتنی بر راهنمایی‌شده در مبحث فتوسنتز به‌منظور ارتقای مهارت‌های فرایند علوم یکپارچه در میان دانش‌آموزان است. این مطالعه با استفاده از طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون تک‌گروهی، ۲۲ دانش‌آموز پایه یازدهم رشته علوم تجربی را دربر گرفت و داده‌ها به‌صورت توصیفی-کمی با بهره‌گیری از تکنیک درصد و نمره بهره‌مندی نرمال‌شده (n-gain) تحلیل شد. یافته‌های پژوهش پیشرفت در دستاوردهای آموزشی و نیز شایستگی‌های فرایند علوم یکپارچه را نشان داد، به‌طوری‌که میانگین نمره از ۴۳ در ابتدا به ۸۲ در پایان رسید و شاخص N-gain برابر با ۰٫۷ در سطح متوسط به‌دست آمد. این رشد در تمامی شاخص‌های KPST مشاهده شد. اجرای تدریس و عملیاتی‌سازی E-LKPD با میانگین درصد تحقق ۹۵٪ در سطح بسیار خوب ارزیابی شد و فعالیت دانش‌آموزان نیز از ۹۰٪ (جلسه اول) به ۹۶٪ (جلسه دوم) طی فرایند یادگیری افزایش یافت. بازخورد دانش‌آموزان نیز ارزیابی بسیار مثبتی را با امتیاز ۹۰٪ نشان داد. این نتایج بیانگر آن است که رسانه E-LKPD مبتنی بر الگوی راهنمایی‌شده برای مبحث فتوسنتز، ابزاری اثربخش و عملی برای آموزش مهارت‌های فرایند علوم یکپارچه در چارچوب این مبحث محسوب می‌شود.