چکیده
Civic education in Indonesia is mandated by Law No. 20 of 2003 to form both “democratic and responsible citizens” (Article 3) and citizens with “a sense of nationality and love of the homeland” (Elucidation of Article 37, paragraph 1). This article examines the normative coherence between these two mandates, arguing that civic education must not only build national identity but also cultivate citizens capable of reasoning, dialogue, participation, and responsibility within democratic life. Adopting a qualitative-philosophical approach that combines philosophical hermeneutics, ontological, epistemological, and axiological analysis, and immanent critique informed by John Dewey’s progressivism, the study identifies three loci of tension: a teleological tension between democratic citizenship and affective national orientation; an epistemic-pedagogical tension between inquiry, student agency, and value internalisation; and an axiological tension among democracy, human rights, pluralism, and nationality. Building on these findings, the article formulates anti-indoctrination criteria comprising public reason, fallibilism, student agency, deliberative dialogue, and argument-based evaluation. It contributes to the literature by reconstructing national consciousness and love of the homeland as a form of reflective civic nationalism – one that remains compatible with democracy, openness to criticism, and public responsibility.
آموزش شهروندی در اندونزی بر اساس قانون شماره ۲۰ سال ۲۰۰۳ موظف است هم «شهروندانی دموکرات و مسئولیت‌پذیر» (ماده ۳) و هم شهروندانی با «حس ملیت و عشق به میهن» (توضیح ماده ۳۷، بند ۱) تربیت کند. این مقاله انسجام هنجاری میان این دو مأموریت را بررسی می‌کند و استدلال می‌نماید که آموزش شهروندی نه تنها باید هویت ملی را شکل دهد، بلکه باید شهروندانی توانمند در استدلال، گفت‌وگو، مشارکت و مسئولیت‌پذیری در زندگی دموکراتیک پرورش دهد. با اتخاذ رویکرد کیفی-فلسفی که ترکیبی از هرمنوتیک فلسفی، تحلیل‌های هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی و ارزش‌شناختی و نقد درون‌ماندگار مبتنی بر پراگماتیسم John Dewey است، پژوهش سه کانون تنش را شناسایی می‌کند: تنش غایت‌شناختی میان شهروندی دموکراتیک و جهت‌گیری عاطفی ملی؛ تنش معرفتی-تربیتی میان پژوهش، عاملیت دانش‌آموز و درونی‌سازی ارزش‌ها؛ و تنش ارزش‌شناختی میان دموکراسی، حقوق بشر، کثرت‌گرایی و ملیت. بر اساس این یافته‌ها، مقاله معیارهایی ضد تلقین شامل عقلانیت عمومی، خطاپذیری، عاملیت دانش‌آموز، گفت‌وگوی مبتنی بر تعمق و ارزیابی مبتنی بر استدلال را صورت‌بندی می‌کند. این مقاله با بازسازی آگاهی ملی و عشق به میهن به‌عنوان شکلی از ملی‌گرایی مدنی تأملی که با دموکراسی، گشودگی به نقد و مسئولیت عمومی سازگار می‌ماند، به ادبیات این حوزه کمک می‌کند.
