moral resilience

ABSTRACT Dynamic shifts in the Society 5.0 era demand moral resilience in students starting from the primary school level, making educators the central pillar in transforming social values. This study deeply explores how the cultivation of religious, independent, and responsible character traits is implemented at SD Negeri 01 Margo Rejo, while mapping the various influencing factors. Utilizing a descriptive qualitative approach, data were gathered through semi-structured interviews, direct observations of daily activities, and document analysis involving the school principal, the fifth-grade teacher, and four students. Interactive data analysis and technical triangulation confirmed that ethical development is executed through a combination of spiritual routines, disciplinary guidance, and role modeling. Throughout this process, the teacher seamlessly integrates six core roles as an instructor, counselor, motivator, demonstrator, facilitator, and evaluator while equipping students with 21st-century 4C skills (critical thinking, creativity, communication, collaboration). Although character building is supported by strong teacher modeling and adequate school facilities, limited parental engagement and unmonitored digital device usage remain notable hurdles. These findings emphasize the necessity of strengthening collective synergy among schools, families, and communities to establish a solid foundation for children's character development. ABSTRAK Dinamika perubahan di era society 5.0 menuntut ketahanan moral peserta didik sejak jenjang sekolah dasar, sehingga keberadaan figur pendidik menjadi tumpuan utama dalam mentransformasikan nilai-nilai sosial. Riset ini mengurai secara mendalam bagaimana praktik pembentukan karakter religius, mandiri, dan tanggung jawab dijalankan di SD Negeri 01 Margo Rejo, sekaligus memetakan berbagai faktor yang memengaruhinya. Lewat pendekatan kualitatif deskriptif, informasi digali secara intensif dari kepala sekolah, guru kelas V, serta empat peserta didik melalui wawancara semi terstruktur, pengamatan aktivitas harian, dan telaah dokumen pendukung. Analisis data interaktif serta uji triangulasi teknik mengonfirmasi bahwa penanaman etika dilakukan melalui kombinasi pembiasaan ritus spiritual, pengarahan disiplin, dan pemberian contoh konkrit. Dalam proses tersebut, guru secara terpadu mengintegrasikan enam peran mendasar sebagai pengajar, pembimbing, motivator, demonstrator, fasilitator, hingga evaluator seraya membekali siswa dengan kecakapan 4C (critical thinking, creativity, communication, collaboration). Meskipun efektivitas pembinaan ini disokong oleh keteladanan pendidik serta sarana sekolah yang memadai, keterbatasan kepedulian sebagian orang tua dan penetrasi teknologi digital tanpa pengawasan ketat masih menjadi tantangan nyata. Temuan ini menggarisbawahi pentingnya penguatan sinergi kolektif antara pihak sekolah, keluarga, dan masyarakat demi membangun benteng karakter anak yang tangguh.

Islamization in the context of education is a systematic process aimed at instilling Islamic values into all aspects of students' lives. This study aims to analyze the influence of Islamization on the formation of students' lifestyle in order to create a young generation that is of good character, competitive, and morally upright. The approach used is a qualitative approach with a library research method, namely by reviewing various relevant literature on the concept of Islamization, character education, and the formation of an Islamic lifestyle in the school environment. The results of the study show that Islamization plays an important role in shaping students' personality and behavior through the integration of Islamic values in the curriculum, habituation of worship practices, and teachers' role modeling. Values such as honesty, responsibility, discipline, hard work, and social awareness become the foundation for the formation of an Islamic lifestyle that is able to balance spiritual, intellectual, and social aspects. In addition, Islamization contributes to strengthening students' moral resilience amid the currents of globalization and modernization that often carry materialistic and secular values. With the consistent implementation of Islamization, schools can become centers for shaping a young generation that is faithful, knowledgeable, ethical, and broad-minded. This generation is expected to be able to adapt to the times without losing their Islamic identity, and to become agents of change who bring progress to the nation and the ummah.

اسلامی‌سازی در بستر آموزش، فرایندی نظام‌مند است که با هدف نهادینه‌سازی ارزش‌های اسلامی در تمامی ابعاد زندگی دانش‌آموزان صورت می‌گیرد. هدف این پژوهش، تحلیل تأثیر اسلامی‌سازی بر شکل‌گیری سبک زندگی دانش‌آموزان به منظور تربیت نسلی جوان با شخصیت نیکو، رقابت‌پذیر و دارای اخلاق استوار است. رویکرد مورد استفاده، رویکرد کیفی با روش پژوهش کتابخانه‌ای است؛ بدین صورت که با بررسی متون مرتبط با مفهوم اسلامی‌سازی، تربیت اخلاقی و شکل‌گیری سبک زندگی اسلامی در محیط مدرسه انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که اسلامی‌سازی از طریق ادغام ارزش‌های اسلامی در برنامه درسی، عادت‌دهی به انجام عبادات و الگو بودن معلمان، نقش مهمی در شکل‌دهی شخصیت و رفتار دانش‌آموزان ایفا می‌کند. ارزش‌هایی همچون صداقت، مسئولیت‌پذیری، انضباط، سخت‌کوشی و آگاهی اجتماعی، بنیان شکل‌گیری سبک زندگی اسلامی را فراهم می‌سازند که قادر است ابعاد معنوی، فکری و اجتماعی را متعادل سازد. افزون بر این، اسلامی‌سازی به تقویت تاب‌آوری اخلاقی دانش‌آموزان در برابر امواج جهانی‌شدن و مدرن‌سازی که اغلب حامل ارزش‌های مادی‌گرایانه و سکولار هستند، کمک می‌کند. با اجرای مستمر اسلامی‌سازی، مدارس می‌توانند به مراکز تربیت نسلی جوان، مؤمن، دانا، اخلاق‌مدار و دارای افق فکری وسیع تبدیل شوند. انتظار می‌رود این نسل بتواند بدون از دست دادن هویت اسلامی خود با تحولات زمانه سازگار شود و به عنوان عاملان تغییر، موجب پیشرفت ملت و امت گردد.

The rapid development of the digital era poses critical challenges to university students' moral resilience, necessitating effective character-building strategies, particularly within science-based higher education institutions. This study examines the simultaneous and partial effects of Islamic Value Integration and Religious Academic Climate on student behavior. Using a quantitative survey approach, data were collected from 100 undergraduate students at IPB University through purposive sampling and analyzed using Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM). The findings show that Islamic Value Integration and Religious Academic Climate jointly explain 58.2% of the variance in student behavior (R² = 0.582). Islamic Value Integration has a positive and significant effect on student behavior (β = 0.539, t = 4.214, p = 0.000), indicating that value-based learning and lecturer role modeling provide an important instructional foundation for students' moral development. In contrast, Religious Academic Climate does not show a statistically significant direct effect on student behavior (β = −0.171, t = 0.926, p = 0.355), suggesting that its influence may operate through indirect or contextual pathways not captured in the present model. Overall, the findings indicate that student moral resilience in the digital era is shaped more directly by the internalization of Islamic values through formal learning processes than by religious academic climate alone.

رشد سریع عصر دیجیتال چالش‌های اساسی‌ای را برای تاب‌آوری اخلاقی دانشجویان دانشگاهی ایجاد می‌کند و نیازمند راهبردهای مؤثر پرورش شخصیت، به‌ویژه در مؤسسات آموزش عالی مبتنی بر علوم است. این پژوهش به بررسی اثرات همزمان و جزئی ادغام ارزش‌های اسلامی و فضای آکادمیک دینی بر رفتار دانشجویان می‌پردازد. با استفاده از رویکرد پیمایش کمی، داده‌ها از ۱۰۰ دانشجوی کارشناسی دانشگاه IPB به روش نمونه‌گیری هدفمند گردآوری و با مدل‌یابی معادلات ساختاری حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) تحلیل شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که ادغام ارزش‌های اسلامی و فضای آکادمیک دینی به طور مشترک ۵۸/۲ درصد از واریانس رفتار دانشجویان را تبیین می‌کنند (R² = 0.582). ادغام ارزش‌های اسلامی تأثیر مثبت و معناداری بر رفتار دانشجویان دارد (β = 0.539, t = 4.214, p = 0.000) که نشان می‌دهد یادگیری مبتنی بر ارزش و الگو بودن اساتید، بنیان آموزشی مهمی برای رشد اخلاقی دانشجویان فراهم می‌کند. در مقابل، فضای آکادمیک دینی تأثیر مستقیم معناداری بر رفتار دانشجویان نشان نمی‌دهد (β = −0.171, t = 0.926, p = 0.355) و این امر حاکی از آن است که تأثیر آن ممکن است از طریق مسیرهای غیرمستقیم یا زمینه‌ای که در مدل حاضر لحاظ نشده‌اند، اعمال شود. در مجموع، یافته‌ها نشان می‌دهد که تاب‌آوری اخلاقی دانشجویان در عصر دیجیتال بیشتر به واسطه درونی‌سازی ارزش‌های اسلامی از طریق فرایندهای یادگیری رسمی شکل می‌گیرد تا صرفاً فضای آکادمیک دینی.

Islamic character education faces contemporary challenges in utilizing relevant media to cultivate moral resilience among learners. This study examines the representation of patience (ṣabr) and sincerity (ikhlāṣ) in the film Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck (2013) and formulates its pedagogical implications for Islamic character education. Employing a qualitative descriptive approach with multimodal content analysis, data were collected through cinematic observation, transcribing audio-visual units, and analyzing the dramatic structure across four pivotal scenes. The findings reveal that patience and sincerity are articulated through four distinct forms: active resilience in overcoming adversity, spiritual coping (syifā') via Qur'anic recitation (QS. An-Nisa: 36), social sincerity (iḫsân) demonstrated through forgiveness and altruism (QS. Ali 'Imran: 134), and absolute acceptance (riḍā) of divine decree (QS. Yasin: 82–83). These moral values are communicated not through dogmatic narratives, but through contextual character development, physical gestures, and emotional transformations. This study concludes that audio-visual media serves as an effective, reflective instrument for internalizing Islamic values. Practically, these findings offer an innovative pedagogical model for educators to strengthen learners' emotional regulation, social empathy, and spiritual resilience in navigating modern social pressures.

تربیت اخلاقی اسلامی در مواجهه با چالش‌های معاصر، در بهره‌گیری از رسانه‌های مرتبط برای پرورش تاب‌آوری اخلاقی در میان فراگیران قرار دارد. این پژوهش به بررسی بازنمایی صبر (ṣabr) و اخلاص (ikhlāṣ) در فیلم Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck (۲۰۱۳) و تبیین پیامدهای تربیتی آن برای تربیت اخلاقی اسلامی می‌پردازد. با به‌کارگیری رویکرد توصیفی-کیفی و تحلیل محتوای چندوجهی، داده‌ها از طریق مشاهده سینمایی، رونویسی واحدهای صوتی-تصویری و تحلیل ساختار دراماتیک در چهار صحنه کلیدی گردآوری شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که صبر و اخلاص در چهار شکل متمایز بیان می‌شوند: تاب‌آوری فعال در مواجهه با دشواری‌ها، مقابله معنوی (syifā') از طریق تلاوت قرآن (سوره نساء: ۳۶)، اخلاص اجتماعی (iḫsân) که از طریق بخشش و ایثار (سوره آل‌عمران: ۱۳۴) نشان داده می‌شود و پذیرش مطلق (riḍā) نسبت به تقدیر الهی (سوره یاسین: ۸۲–۸۳). این ارزش‌های اخلاقی نه از طریق روایت‌های آموزنده، بلکه از طریق رشد شخصیتی زمینه‌مند، حرکات بدنی و تحولات عاطفی منتقل می‌شوند. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که رسانه‌های صوتی-تصویری ابزاری مؤثر و تأمل‌برانگیز برای درونی‌سازی ارزش‌های اسلامی هستند. به‌طور عملی، این یافته‌ها الگویی نوآورانه برای تقویت تنظیم هیجانی، همدلی اجتماعی و تاب‌آوری معنوی فراگیران در مواجهه با فشارهای اجتماعی معاصر در اختیار مربیان قرار می‌دهد.