student character development

This study aims to analyze the role of school principal leadership in shaping students’ character of discipline, responsibility, and independence at SMP Negeri 4 Pekanbaru. This research employed a qualitative phenomenological approach involving 16 participants consisting of one school principal, five teachers, and ten students, selected through purposive sampling based on their involvement and understanding of the research phenomenon. Data were collected through observation, in-depth interviews, and documentation, and analyzed using data reduction, data display, and conclusion drawing. The findings indicate that school principals play a crucial role in character formation through exemplary leadership, integration of character values into the school vision and mission, habituation programs, routine activities, supervision, and continuous evaluation. The strategies implemented include effective communication, motivation and appreciation, enforcement of school regulations accompanied by guidance, and collaboration with teachers, parents, and the community. Character development is supported by the principal’s commitment, involvement of school members, extracurricular activities, and family and community support. However, several challenges remain, including limited student awareness, insufficient parental supervision, peer influence, and uncontrolled use of technology and social media. This study highlights the importance of transformational and collaborative leadership in creating a school environment that supports sustainable student character development.

The Tarbiyah Anak Saleh (TRANS) Program is a character and religious development program for students at Al-Bashirah Integrated Islamic Elementary School (SDIT Al-Bashirah). Although the program has been implemented as one of the school’s flagship programs, it has never been systematically evaluated to identify discrepancies between its planning and implementation. This study aims to identify and measure the discrepancies between the planning and implementation of the TRANS Program using the Discrepancy Evaluation Model (DEM), which comprises four evaluation stages: design, installation, process, and product. The study employed an evaluation approach using a mixed-method design and was conducted from February 23 to March 7, 2026. Data were collected through questionnaires, interviews, and documentation. The questionnaires were administered to 132 students in Grades IV, V, and VI, while interviews were conducted with 3 teachers involved in implementing the program. The findings show that the overall discrepancy level of the TRANS Program was categorized as small. At the design stage, the program was supported by competent human resources and adequate facilities and infrastructure, although several activities had not yet been implemented and detailed technical guidelines were not available. At the installation stage, the level of program conformity reached 80%, with a discrepancy of 20%, categorized as small, although internet connectivity and transportation constraints were still encountered. At the process stage, the level of conformity also reached 80%, with a discrepancy of 20%, categorized as small, supported by the involvement of the school, teachers, parents, and students. At the product stage, the level of program achievement reached 84%, with a discrepancy of 16%, categorized as very small, as reflected in positive changes in students’ worship practices, moral character, discipline, and responsibility. These findings indicate that the TRANS Program demonstrates a high level of conformity and achievement; however, stronger technical guidelines and greater consistency in implementation are still needed to ensure that all program components are carried out optimally. ABSTRAK Program Tarbiyah Anak Saleh (TRANS) merupakan program pembinaan karakter dan keagamaan peserta didik di Sekolah Dasar Islam Terpadu (SDIT) Al-Bashirah. Meskipun program ini telah dilaksanakan sebagai salah satu program unggulan sekolah, belum pernah dilakukan evaluasi secara sistematis untuk mengetahui kesenjangan antara perencanaan dan pelaksanaannya. Penelitian ini bertujuan untuk mengidentifikasi dan mengukur kesenjangan antara perencanaan dan pelaksanaan Program TRANS menggunakan Discrepancy Evaluation Model (DEM), yang mencakup empat tahap evaluasi, yaitu desain, instalasi, proses, dan produk. Penelitian menggunakan pendekatan evaluasi dengan metode campuran (mixed method) yang dilaksanakan pada 23 Februari–7 Maret 2026. Data dikumpulkan melalui angket, wawancara, dan dokumentasi. Angket diberikan kepada 132 peserta didik kelas IV, V, dan VI, sedangkan wawancara dilakukan terhadap 3 guru yang terlibat dalam pelaksanaan program. Hasil penelitian menunjukkan bahwa tingkat kesenjangan Program TRANS secara umum berada pada kategori kecil. Pada tahap desain, program telah didukung oleh sumber daya manusia yang kompeten dan sarana prasarana yang memadai, meskipun beberapa kegiatan belum terlaksana dan belum tersedia petunjuk teknis yang rinci. Pada tahap instalasi, tingkat kesesuaian program mencapai 80% dengan kesenjangan 20% dalam kategori kecil, meskipun masih terdapat kendala jaringan dan transportasi. Pada tahap proses, tingkat kesesuaian mencapai 80% dengan kesenjangan 20% dalam kategori kecil, didukung oleh keterlibatan sekolah, guru, orang tua, dan peserta didik. Pada tahap produk, tingkat ketercapaian mencapai 84% dengan kesenjangan 16% dalam kategori sangat kecil, yang ditunjukkan oleh perubahan positif pada aspek ibadah, akhlak, kedisiplinan, dan tanggung jawab peserta didik. Temuan ini menunjukkan bahwa Program TRANS memiliki tingkat kesesuaian dan ketercapaian yang tinggi, tetapi masih memerlukan penguatan petunjuk teknis dan konsistensi pelaksanaan agar seluruh komponen program dapat terlaksana secara optimal.

Character education in Vocational High Schools (SMK) faces challenges in aligning technical skill development with student work ethics. This study aims to analyze the role of the Intra-School Student Organization (OSIS) in supporting character education at SMK Puspita Bangsa, South Tangerang City. This study used a descriptive qualitative approach with a case study design. Data collection was carried out through in-depth interviews, participatory observation, and documentation studies, with data validity tested using source and technique triangulation. Data analysis followed the interactive model of Miles, Huberman, and Saldaña. The results show that OSIS plays a crucial role through three main aspects: (1) acting as a peer role model for discipline; (2) executing structured work programs encompassing religious, disciplinary, leadership, and social care dimensions; and (3) internalizing industrial work culture values. The main obstacles encountered include the dynamics of Field Work Practice (PKL) schedules and fluctuations in member participation, which are mitigated through flexible coordination and school management support. This study concludes that OSIS is effectively a strategic vehicle for student character development in vocational schools.

This study aims to determine the implementation of the use of the Daily Journal Book 7 Habits of Great Indonesian Children, the formation of Islamic character of grade 5B students of SD Quran Terpadu Nurul Islam Karawang, as well as supporting and inhibiting factors in its implementation. The study used a qualitative approach with a descriptive method. Data collection techniques were carried out through observation, semi-structured interviews, and documentation, with research subjects consisting of the principal, homeroom teacher 5B, and grade 5B students. Data analysis was carried out through data reduction, data presentation, and drawing conclusions, while the validity of the data was tested using triangulation. The results of the study indicate that the implementation of the Daily Journal Book 7 Habits of Great Indonesian Children is carried out through habits that are integrated with school culture and students' daily activities. This program contributes to the formation of Islamic character in the form of piety, responsibility, trustworthiness, ukhuwah, istiqomah, and patience. Based on the analysis of Bloom's Taxonomy of the affective domain, student character development takes place through the stages of accepting, responding, appreciating, organizing values, and making values part of personality. Supporting factors for the program include school support, teacher involvement, parental involvement, a conducive environment, and student motivation. While inhibiting factors include lack of student consistency, boredom, limited parental guidance, the influence of technology, and differences in student character. Therefore, the use of the 7 Habits of Great Indonesian Children Daily Journal effectively supports the formation of Islamic character in students through a continuous process of habituation.

این پژوهش با هدف تعیین نحوه اجرای استفاده از دفترچه روزانه هفت عادت کودکان بزرگ اندونزیایی، شکل‌گیری شخصیت اسلامی دانش‌آموزان پایه ۵B دبستان قرآن‌محور نورالاسلام کاراوانگ و همچنین عوامل حمایت‌کننده و بازدارنده در اجرای آن انجام شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش توصیفی انجام شده است. داده‌ها از طریق مشاهده، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و مستندسازی گردآوری شده‌اند و شرکت‌کنندگان پژوهش شامل مدیر مدرسه، معلم راهنمای کلاس ۵B و دانش‌آموزان پایه ۵B بوده‌اند. تحلیل داده‌ها از طریق کاهش داده، ارائه داده و نتیجه‌گیری صورت گرفته و روایی داده‌ها با استفاده از مثلث‌سازی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که اجرای دفترچه روزانه هفت عادت کودکان بزرگ اندونزیایی از طریق عادت‌هایی که با فرهنگ مدرسه و فعالیت‌های روزانه دانش‌آموزان ادغام شده‌اند، انجام می‌شود. این برنامه در شکل‌گیری شخصیت اسلامی به صورت تقوا، مسئولیت‌پذیری، امانت‌داری، اخوت، استقامت و صبر نقش دارد. بر اساس تحلیل طبقه‌بندی بلوم در حوزه عاطفی، رشد شخصیت دانش‌آموزان از مراحل پذیرش، پاسخ‌دهی، ارزش‌گذاری، سازماندهی ارزش‌ها و درونی‌سازی ارزش‌ها در شخصیت فردی عبور می‌کند. عوامل حمایت‌کننده برنامه شامل حمایت مدرسه، مشارکت معلمان، مشارکت والدین، محیط مناسب و انگیزه دانش‌آموزان است. عوامل بازدارنده نیز شامل عدم ثبات دانش‌آموزان، احساس کسالت، محدودیت راهنمایی والدین، تأثیر فناوری و تفاوت‌های شخصیتی دانش‌آموزان می‌باشد. بنابراین، استفاده از دفترچه روزانه هفت عادت کودکان بزرگ اندونزیایی به طور مؤثری از طریق فرایند مستمر عادت‌سازی به شکل‌گیری شخصیت اسلامی دانش‌آموزان کمک می‌کند.

Islamic Religious Education (PAI) teachers hold a significant function in fostering and improving students’ character through an instructional process that emphasizes not solely on religious understanding but additionally on the development of attitudes and behaviors in accordance with Islamic values. The objective of this article is to investigate the contribution of PAI teachers to the enhancement of students' moral characters through exemplary behavior, habituation, and advice. A literature review serves as the methodology for this article, analyzing multiple relevant sources related to Islamic education, teacher roles, character building, exemplary behavior, habituation, and advice. The results of the discussion demonstrate that PAI teachers act as instructors, guides, and exemplary figures for their students. Exemplary behavior is demonstrated through concrete examples in attitudes, speech, and daily actions, such as honesty, discipline, responsibility, and politeness. Habituation is implemented repeatedly, consistently, and systematically by means of religious programs and constructive actions within the school setting to ensure that ethical values can be applied in students’ daily lives. Meanwhile, advice serves to provide guidance and understanding to students regarding appropriate behavior in accordance with Islamic teachings. Therefore, exemplary behavior, habituation, and advice can serve as complementary strategies in supporting the development of students’ character.

معلمان آموزش دینی اسلامی (PAI) نقش مهمی در پرورش و ارتقای شخصیت دانش‌آموزان از طریق فرایند آموزشی ایفا می‌کنند که نه تنها بر فهم دینی بلکه بر توسعه نگرش‌ها و رفتارها مطابق با ارزش‌های اسلامی تأکید دارد. هدف این مقاله بررسی سهم معلمان PAI در بهبود ویژگی‌های اخلاقی دانش‌آموزان از طریق رفتار الگویی، عادت‌دهی و نصیحت است. روش این مقاله مرور ادبیات بوده و منابع مرتبط متعددی در زمینه آموزش اسلامی، نقش معلم، تربیت شخصیت، رفتار الگویی، عادت‌دهی و نصیحت را تحلیل می‌کند. نتایج بحث نشان می‌دهد که معلمان PAI به عنوان آموزگار، راهنما و الگو برای دانش‌آموزان خود عمل می‌کنند. رفتار الگویی از طریق نمونه‌های عینی در نگرش، گفتار و اعمال روزمره مانند صداقت، انضباط، مسئولیت‌پذیری و ادب نشان داده می‌شود. عادت‌دهی به صورت تکراری، مستمر و نظام‌مند از طریق برنامه‌های دینی و اقدامات سازنده در محیط مدرسه اجرا می‌شود تا ارزش‌های اخلاقی در زندگی روزمره دانش‌آموزان به کار گرفته شود. در همین حال، نصیحت به منظور ارائه راهنمایی و فهم به دانش‌آموزان درباره رفتار مناسب مطابق با آموزه‌های اسلامی به کار می‌رود. بنابراین، رفتار الگویی، عادت‌دهی و نصیحت می‌توانند به عنوان راهبردهای مکمل در حمایت از توسعه شخصیت دانش‌آموزان مورد استفاده قرار گیرند.

Digital technology has reshaped how students learn, access information, and communicate. Alongside these benefits, it raises ethical concerns such as misinformation, plagiarism, and technology misuse. Integrating knowledge, faith, and good deeds is therefore needed to nurture students who are intellectually capable, spiritually aware, and morally grounded. This study explores the concepts of knowledge, faith, and good deeds and how they relate to one another from an Islamic perspective, as well as their relevance to student character building in the digital era. Using a descriptive qualitative library research design, the study reviews pertinent Qur'anic verses and scholarly journal articles on Islamic education, character development, and digital ethics. The results show that knowledge supplies intellectual understanding, faith provides the basis of moral values, and good deeds put knowledge and faith into practice in daily life. Together, these elements offer a conceptual basis for academic honesty, critical thinking, social responsibility, and ethical use of technology. In conclusion, building student character calls for a balance among intellectual competence, spiritual values, and consistent moral conduct so that students can meet digital-era challenges responsibly.

فناوری دیجیتال شیوه‌های یادگیری، دسترسی به اطلاعات و ارتباط دانشجویان را دگرگون کرده است. در کنار این مزایا، نگرانی‌های اخلاقی همچون اطلاعات نادرست، سرقت علمی و سوءاستفاده از فناوری نیز مطرح می‌شود. بنابراین، ادغام علم، ایمان و عمل صالح برای پرورش دانشجویانی که از لحاظ فکری توانمند، از نظر معنوی آگاه و از لحاظ اخلاقی پایبند هستند، ضروری است. این پژوهش به بررسی مفاهیم علم، ایمان و عمل صالح و نحوه ارتباط آن‌ها با یکدیگر از منظر اسلامی و همچنین اهمیت آن‌ها در شکل‌گیری شخصیت دانشجویان در عصر دیجیتال می‌پردازد. با استفاده از روش پژوهش کیفی توصیفی از نوع کتابخانه‌ای، آیات مرتبط قرآن کریم و مقالات علمی درباره آموزش اسلامی، رشد شخصیت و اخلاق دیجیتال مورد بررسی قرار گرفته‌اند. نتایج نشان می‌دهد که علم، فهم و درک فکری را فراهم می‌کند، ایمان مبنای ارزش‌های اخلاقی را شکل می‌دهد و عمل صالح، علم و ایمان را در زندگی روزمره به اجرا درمی‌آورد. این عناصر در کنار یکدیگر، مبنایی مفهومی برای صداقت علمی، تفکر انتقادی، مسئولیت اجتماعی و استفاده اخلاقی از فناوری ارائه می‌کنند. در نتیجه، شکل‌گیری شخصیت دانشجویان مستلزم تعادل میان شایستگی فکری، ارزش‌های معنوی و رفتار اخلاقی مستمر است تا دانشجویان بتوانند با مسئولیت‌پذیری با چالش‌های عصر دیجیتال مواجه شوند.

The objectives of this study are: to identify the implementation of the principal?s participative leadership style in the context of secondary education, particularly in fostering students? character; to determine the influence of the principal?s participative leadership on work motivation, performance, and innovation within the school environment; and to examine the relationship between the principal?s participative leadership and the development of character-building programs for students in secondary schools. This research is field research (field study) with a qualitative approach. The study was conducted at SMKN 2 Sigli, a public vocational high school established on 9 November 1966 under the original name Sekolah Teknik Menengah (STM) Sigli. The subjects of this study are the principal and educators, consisting of 1 principal, 1 vice principal for student affairs, 1 guidance and counselling (BK) teacher, and 7 teachers. Data were collected through interviews, observation, and documentation, while data analysis employed the criteria of credibility, transferability, dependability, and confirmability. The results show that the implementation of a participative leadership style by the principal of SMKN 2 Sigli demonstrates a high level of effectiveness in creating a healthy and collaborative work environment. Supporting and inhibiting factors in the implementation of participative leadership in fostering students? character include, first, a major supporting factor in the form of the principal?s strong commitment to character development, reflected in exemplary attitudes, openness in communication, and the active involvement of teachers, students, parents, and external parties. The efforts made by the principal to optimise the leadership role in shaping students? character are reflected in the implementation of character-building strategies that embody a visionary, participative, and sustainable leadership approach..

اهداف این پژوهش عبارت‌اند از: شناسایی اجرای سبک رهبری مشارکتی مدیر مدرسه در زمینه آموزش متوسطه، به‌ویژه در تقویت شخصیت دانش‌آموزان؛ تعیین تأثیر رهبری مشارکتی مدیر مدرسه بر انگیزش کاری، عملکرد و نوآوری در محیط مدرسه؛ و بررسی رابطه بین رهبری مشارکتی مدیر مدرسه و توسعه برنامه‌های پرورش شخصیت برای دانش‌آموزان در مدارس متوسطه. این پژوهش از نوع میدانی (مطالعه میدانی) با رویکرد کیفی است. مطالعه در دبیرستان فنی‌وحرفه‌ای SMKN 2 Sigli، یک مدرسه متوسطه دولتی که در ۹ نوامبر ۱۹۶۶ با نام اصلی Sekolah Teknik Menengah (STM) Sigli تأسیس شد، انجام شده است. آزمودنی‌های این پژوهش شامل مدیر مدرسه و کارکنان آموزشی، متشکل از ۱ مدیر، ۱ معاون مدیر در امور دانش‌آموزی، ۱ معلم راهنمایی و مشاوره (BK) و ۷ معلم هستند. داده‌ها از طریق مصاحبه، مشاهده و مستندسازی گردآوری شده‌اند و تحلیل داده‌ها با استفاده از معیارهای اعتبار، انتقال‌پذیری، قابلیت اتکا و تأییدپذیری انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد که اجرای سبک رهبری مشارکتی توسط مدیر مدرسه SMKN 2 Sigli سطح بالایی از اثربخشی را در ایجاد محیط کاری سالم و مشارکتی نشان می‌دهد. عوامل حمایت‌کننده و بازدارنده در اجرای رهبری مشارکتی در تقویت شخصیت دانش‌آموزان شامل، نخست، عامل حمایت‌کننده اصلی به صورت تعهد قوی مدیر به توسعه شخصیت است که در نگرش‌های الگویی، شفافیت در ارتباطات و مشارکت فعال معلمان، دانش‌آموزان، والدین و طرف‌های بیرونی منعکس می‌شود. تلاش‌های مدیر برای بهینه‌سازی نقش رهبری در شکل‌دهی شخصیت دانش‌آموزان در اجرای راهبردهای پرورش شخصیت که رویکردی آینده‌نگر، مشارکتی و پایدار دارند، نمود یافته است.

This study aims to describe the process and analyze the form of implementing love values based on the Book of 1 John 4:7-8 in Christian Religious Education toward forming attitudes of tolerance and togetherness. Student character building is essential to maintaining harmony amid diversity in the school environment. The subjects of this study were tenth-grade students at SMAS PGRI Pulang Pisau. This study utilized a descriptive qualitative approach. Data collection was conducted through observation, interviews, and documentation. The results obtained from the study show that the process of implementing love values was carried out as planned through Biblical learning activities, character development, and instilling faith values in the school environment. The form of implementation manifested in empathy, social care, mutual assistance, respect for differences, and collaboration among students regardless of social status, religious, or ethnic backgrounds. The value of love from the Bible serves as the primary role model in shaping student character to maintain a conducive and harmonious learning environment. This study recommends that educators and school administrators consistently integrate Bible-based values of love into continuous student character building programs.

هدف این پژوهش توصیف فرایند و تحلیل شکل اجرای ارزش‌های محبت مبتنی بر کتاب اول یوحنا ۴:۷-۸ در آموزش دینی مسیحی به منظور شکل‌دهی نگرش‌های تحمل‌پذیری و همزیستی است. پرورش شخصیت دانش‌آموزان برای حفظ هماهنگی در میان تنوع موجود در محیط مدرسه ضروری است. جامعه پژوهش شامل دانش‌آموزان پایه دهم دبیرستان SMAS PGRI Pulang Pisau بود. این پژوهش با رویکرد کیفی توصیفی انجام شد. گردآوری داده‌ها از طریق مشاهده، مصاحبه و مستندسازی صورت گرفت. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که فرایند اجرای ارزش‌های محبت طبق برنامه از طریق فعالیت‌های آموزشی کتاب مقدس، توسعه شخصیت و نهادینه‌سازی ارزش‌های ایمانی در محیط مدرسه انجام شده است. شکل اجرای این ارزش‌ها در قالب همدلی، مراقبت اجتماعی، یاری متقابل، احترام به تفاوت‌ها و همکاری میان دانش‌آموزان بدون توجه به وضعیت اجتماعی، مذهبی یا قومی آن‌ها نمود یافته است. ارزش محبت برگرفته از کتاب مقدس به عنوان الگوی اصلی در شکل‌دهی شخصیت دانش‌آموزان برای حفظ محیط یادگیری مطلوب و هماهنگ ایفای نقش می‌کند. این پژوهش توصیه می‌کند که معلمان و مدیران مدرسه به طور مستمر ارزش‌های محبت مبتنی بر کتاب مقدس را در برنامه‌های پیوسته پرورش شخصیت دانش‌آموزان ادغام کنند.