شناخت

STEM-focused higher education systems worldwide face increasing pressure to prepare learners for complex, ill-structured challenges, from climate resilience to AI ethics, that demand adaptive expertise and integrative thinking. Yet most higher education environments remain oriented toward near transfer, emphasizing the application of knowledge within familiar boundaries more consistently than flexible reasoning across diverse contexts. This essay advances the Fractal Systems Model (FSM), an equity-centered conceptual framework that integrates cognitive, sociocultural, and systems-theoretical perspectives to examine how higher education systems might be designed to support adaptive expertise. FSM reconceptualizes far transfer as a potentially designable system property shaped by recursively aligned learning processes across educational scales. Drawing on research in cognitive science, situated learning, equity studies, and Discipline-Based Education Research, the model specifies how opportunities for abstraction, integration, and recontextualization can recur across the micro, meso, and macro levels of higher education. FSM further proposes that alignment across these levels may strengthen opportunities for far transfer and adaptive expertise while reducing reliance on isolated courses or selective enrichment experiences. The model offers researchers, practitioners, and policymakers an empirically testable systems framework for examining how equitable learning ecosystems can be designed to support adaptive expertise for the complex challenges of the twenty-first century.

سیستم‌های آموزش عالی با تمرکز بر STEM در سراسر جهان با فشار فزاینده‌ای برای آماده‌سازی یادگیرندگان جهت مواجهه با چالش‌های پیچیده و ساختارنیافته، از تاب‌آوری اقلیمی تا اخلاق هوش مصنوعی، که نیازمند تخصص انطباقی و تفکر تلفیقی هستند، روبه‌رو می‌باشند. با این حال، اغلب محیط‌های آموزش عالی همچنان بر انتقال نزدیک متمرکز هستند و کاربرد دانش در چارچوب‌های آشنا را بیش از استدلال انعطاف‌پذیر در زمینه‌های متنوع مورد تأکید قرار می‌دهند. این مقاله مدل سیستم‌های فراکتال (FSM) را به عنوان یک چارچوب مفهومی با محوریت عدالت معرفی می‌کند که دیدگاه‌های شناختی، جامعه‌فرهنگی و نظریه سیستم‌ها را برای بررسی چگونگی طراحی سیستم‌های آموزش عالی به منظور حمایت از تخصص انطباقی ادغام می‌کند. مدل FSM، انتقال دور را به عنوان یک ویژگی بالقوه قابل طراحی سیستم بازتعریف می‌کند که توسط فرآیندهای یادگیری هم‌تراز و بازگشتی در مقیاس‌های مختلف آموزشی شکل می‌گیرد. با بهره‌گیری از پژوهش‌ها در علوم شناختی، یادگیری موقعیتی، مطالعات عدالت و پژوهش آموزش مبتنی بر رشته، این مدل مشخص می‌کند که چگونه فرصت‌های انتزاع، ادغام و بازمتن‌سازی می‌توانند در سطوح خرد، میانه و کلان آموزش عالی تکرار شوند. مدل FSM همچنین پیشنهاد می‌کند که هم‌ترازی در این سطوح می‌تواند فرصت‌های انتقال دور و تخصص انطباقی را تقویت کند و در عین حال اتکا به دوره‌های منفرد یا تجارب غنی‌سازی گزینشی را کاهش دهد. این مدل چارچوبی نظام‌مند و قابل آزمون تجربی برای پژوهشگران، متخصصان و سیاست‌گذاران فراهم می‌آورد تا بررسی کنند چگونه زیست‌بوم‌های یادگیری عادلانه می‌توانند برای حمایت از تخصص انطباقی در مواجهه با چالش‌های پیچیده قرن بیست‌ویکم طراحی شوند.

Preterm birth represents a risk for vulnerability across neurodevelopmental domains. However, its impact on early communication and cross-domain associations remains underexplored. This study compared preterm and full-term infants at 18 months on communicative, cognitive, linguistic, and motor abilities, and examined associations between pointing and these skills. Thirty-nine preterm and 28 full-term infants participated. Pointing (hand, index), vocal productions (vocalizations, babbling, words), and expression modalities (unimodal gestural, unimodal vocal, bimodal gestural-vocal) were elicited using the “decorated room” task and coded with ELAN. Cognitive, language (receptive, expressive), and motor (fine, gross) abilities were assessed with the BSID-III. Preterm infants produced fewer index points, babbling, and bimodal expressions, and showed lower scores across all BSID-III scales. Only in preterm infants, index pointing significantly correlated with developmental scores, particularly cognitive and fine-motor ones. Findings highlight interconnected cross-domain developmental trajectories in the preterm population, with index pointing as a key developmental marker at 18 months.

تولد زودرس به‌عنوان عاملی برای افزایش آسیب‌پذیری در حوزه‌های مختلف رشد عصبی‌تحولی مطرح است. با این حال، تأثیر آن بر ارتباطات اولیه و ارتباطات بین‌حوزه‌ای کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. این پژوهش به مقایسه نوزادان نارس و نوزادان رسیده در ۱۸ ماهگی از نظر توانایی‌های ارتباطی، شناختی، زبانی و حرکتی پرداخته و ارتباط بین اشاره کردن و این مهارت‌ها را مورد بررسی قرار داده است. در این مطالعه، ۳۹ نوزاد نارس و ۲۸ نوزاد رسیده شرکت کردند. اشاره (با دست، با انگشت اشاره)، تولیدات صوتی (آواسازی، من‌من کردن، واژه‌ها) و شیوه‌های بیانی (ارتباط حرکتی تک‌وجهی، ارتباط صوتی تک‌وجهی، ارتباط حرکتی-صوتی دووجهی) با استفاده از تکلیف «اتاق تزئین‌شده» استخراج و با نرم‌افزار ELAN کدگذاری شدند. توانایی‌های شناختی، زبانی (دریافتی، بیانی) و حرکتی (ظریف، درشت) با آزمون BSID-III ارزیابی گردید. نوزادان نارس تعداد کمتری اشاره با انگشت اشاره، من‌من کردن و بیان دووجهی تولید کردند و در تمامی مقیاس‌های BSID-III نمرات پایین‌تری نشان دادند. تنها در نوزادان نارس، اشاره با انگشت اشاره با نمرات رشد، به‌ویژه نمرات شناختی و حرکتی ظریف، همبستگی معناداری داشت. یافته‌ها بر مسیرهای رشد بین‌حوزه‌ای در جمعیت نارس تأکید می‌کند و اشاره با انگشت اشاره را به‌عنوان شاخص کلیدی رشد در ۱۸ ماهگی معرفی می‌نماید.

Objective Executive function may protect against internalizing and externalizing problems, but it may also be compromised by these problems. This longitudinal study examined the developmental transactions between executive function and internalizing and externalizing problems across late childhood to adolescence using a Chinese sample.Method A total of 285 fifth-graders (younger cohort, 10.81 years, 58.6% boys) and 269 ninth-graders (older cohort, 14.74 years, 47.2% boys) were assessed for five waves across 3 years. At each wave (starting November 2020), youth reported internalizing and externalizing problems and completed inhibitory control, shifting, and updating tasks, and caregivers reported their child’s executive functioning by questionnaire.Results Random-intercept cross-lagged panel models revealed that poorer task-based executive functions predicted later externalizing problems in the younger cohort. In the older cohort, bidirectional associations emerged between rating-based executive function and internalizing problems, with component-specific analyses revealing that rating-based updating showed the most consistent associations. Gender differences emerged: parent-rated poorer executive functions predicted increases in externalizing and internalizing problems among girls in the older cohort.Conclusions These findings suggest the variations across age cohorts and measurement approaches in the associations between executive function and internalizing and externalizing problems from late childhood through adolescence. Further, these findings, derived from a Chinese cultural context, highlight the need for cross-cultural replication to determine generalizability.

هدف: کارکرد اجرایی ممکن است در برابر مشکلات درونی‌سازی و برونی‌سازی نقش محافظتی داشته باشد، اما همچنین ممکن است توسط این مشکلات تضعیف شود. این مطالعه طولی به بررسی تعاملات رشدی بین کارکرد اجرایی و مشکلات درونی‌سازی و برونی‌سازی از اواخر کودکی تا نوجوانی با استفاده از یک نمونه چینی پرداخت. روش: در مجموع ۲۸۵ دانش‌آموز پایه پنجم (گروه سنی پایین‌تر، ۱۰٫۸۱ سال، ۵۸٫۶٪ پسر) و ۲۶۹ دانش‌آموز پایه نهم (گروه سنی بالاتر، ۱۴٫۷۴ سال، ۴۷٫۲٪ پسر) طی پنج موج در طول ۳ سال مورد ارزیابی قرار گرفتند. در هر موج (از نوامبر ۲۰۲۰ آغاز شد)، نوجوانان مشکلات درونی‌سازی و برونی‌سازی را گزارش کردند و وظایف کنترل مهاری، تغییر و به‌روزرسانی را انجام دادند و مراقبان نیز کارکرد اجرایی فرزند خود را از طریق پرسشنامه گزارش کردند. نتایج: مدل‌های پانل متقاطع با رهگیری تصادفی نشان دادند که کارکردهای اجرایی ضعیف‌تر مبتنی بر وظیفه، مشکلات برونی‌سازی بعدی را در گروه سنی پایین‌تر پیش‌بینی کردند. در گروه سنی بالاتر، ارتباطات دوطرفه بین کارکرد اجرایی مبتنی بر ارزیابی و مشکلات درونی‌سازی مشاهده شد و تحلیل‌های جزءمحور نشان داد که به‌روزرسانی مبتنی بر ارزیابی بیشترین ارتباطات پایدار را نشان می‌دهد. تفاوت‌های جنسیتی نیز مشاهده شد: کارکردهای اجرایی ضعیف‌تر ارزیابی‌شده توسط والدین، افزایش مشکلات برونی‌سازی و درونی‌سازی را در میان دختران گروه سنی بالاتر پیش‌بینی کرد. نتیجه‌گیری: این یافته‌ها بیانگر تفاوت‌های بین گروه‌های سنی و رویکردهای اندازه‌گیری در ارتباط بین کارکرد اجرایی و مشکلات درونی‌سازی و برونی‌سازی از اواخر کودکی تا نوجوانی است. همچنین، این یافته‌ها که از یک زمینه فرهنگی چینی به‌دست آمده‌اند، بر لزوم تکرار بین‌فرهنگی برای تعیین قابلیت تعمیم تأکید دارند.

This article examines the didactic potential, role in improving educational effectiveness, and methodological characteristics of modern pedagogical technologies used to organize inorganic chemistry lessons. It analyzes opportunities for integrating problem-based learning, project-based learning, the STEAM approach, interactive teaching methods, and digital educational tools. The article also presents methodological recommendations for explaining chemical concepts to learners, simulating experiments, developing independent thinking, and connecting theoretical knowledge with practical applications.

این مقاله به بررسی ظرفیت آموزشی، نقش در بهبود اثربخشی آموزشی و ویژگی‌های روش‌شناختی فناوری‌های نوین آموزشی مورد استفاده در سازماندهی درس‌های شیمی معدنی می‌پردازد. فرصت‌های ادغام یادگیری مبتنی بر مسئله، یادگیری مبتنی بر پروژه، رویکرد STEAM، روش‌های تدریس تعاملی و ابزارهای آموزشی دیجیتال را تحلیل می‌کند. همچنین، مقاله توصیه‌های روش‌شناختی برای توضیح مفاهیم شیمیایی به فراگیران، شبیه‌سازی آزمایش‌ها، توسعه تفکر مستقل و ارتباط دانش نظری با کاربردهای عملی ارائه می‌دهد.

Background Sleep disturbances and oral health problems are both prevalent public health concerns with substantial impacts on quality of life and systemic health. However, population-based evidence examining the independent associations between multiple dimensions of oral health and multiple sleep outcomes remains limited. This study investigated the associations between oral health indicators and sleep disturbances among Canadian adults using nationally representative survey data. Methods We utilized data from adults aged 18 years and older who completed the 2017–2018 Canadian Community Health Survey (CCHS). Four oral health indicators were assessed: self-reported oral health, oral pain, bleeding gums, and dry mouth. Four sleep outcomes were examined: short sleep duration, insomnia symptoms, unrefreshing sleep, and difficulty staying awake. Multivariable logistic regression models were used, with progressive adjustment for sociodemographic factors, health status, and health behaviors. Results All four oral health indicators were significantly associated with most sleep outcomes in the full adjusted model. For short sleep duration, the strongest association was observed for poor oral health (AOR: 1.623). For insomnia symptoms, dry mouth (AOR: 1.904) and oral pain (AOR: 1.826) exhibited the strongest associations. For unrefreshing sleep, oral pain (AOR: 1.937) and dry mouth (AOR: 1.808) were associated with higher odds of reporting unrefreshing sleep. For difficulty staying awake, dry mouth (AOR: 1.720) and oral pain (AOR: 1.701) showed the strongest associations. Conclusion Oral health problems are associated with multiple dimensions of sleep disturbance. These findings highlight the need for integrated care and complementary screening between dental and sleep medicine.

زمینه: اختلالات خواب و مشکلات سلامت دهان هر دو از نگرانی‌های شایع بهداشت عمومی هستند که تأثیرات قابل توجهی بر کیفیت زندگی و سلامت سیستمیک دارند. با این حال، شواهد مبتنی بر جمعیت که به بررسی ارتباطات مستقل میان ابعاد مختلف سلامت دهان و پیامدهای مختلف خواب می‌پردازد، محدود است. این مطالعه ارتباط میان شاخص‌های سلامت دهان و اختلالات خواب را در میان بزرگسالان کانادایی با استفاده از داده‌های نظرسنجی ملی نماینده بررسی کرد. روش‌ها: داده‌های بزرگسالان ۱۸ سال و بالاتر که در نظرسنجی سلامت جامعه کانادا (CCHS) در سال‌های ۲۰۱۷–۲۰۱۸ شرکت کرده بودند، مورد استفاده قرار گرفت. چهار شاخص سلامت دهان ارزیابی شد: سلامت دهان خودگزارش‌شده، درد دهان، خونریزی لثه و خشکی دهان. چهار پیامد خواب بررسی شد: مدت خواب کوتاه، علائم بی‌خوابی، خواب غیرطراوت‌بخش و دشواری در بیدار ماندن. مدل‌های رگرسیون لجستیک چندمتغیره با تعدیل تدریجی برای عوامل جمعیت‌شناختی، وضعیت سلامت و رفتارهای سلامت به کار رفت. نتایج: هر چهار شاخص سلامت دهان در مدل کاملاً تعدیل‌شده با اکثر پیامدهای خواب ارتباط معناداری داشتند. برای مدت خواب کوتاه، قوی‌ترین ارتباط برای سلامت دهان ضعیف مشاهده شد (AOR: 1.623). برای علائم بی‌خوابی، خشکی دهان (AOR: 1.904) و درد دهان (AOR: 1.826) قوی‌ترین ارتباط را نشان دادند. برای خواب غیرطراوت‌بخش، درد دهان (AOR: 1.937) و خشکی دهان (AOR: 1.808) با احتمال بالاتر گزارش خواب غیرطراوت‌بخش همراه بودند. برای دشواری در بیدار ماندن، خشکی دهان (AOR: 1.720) و درد دهان (AOR: 1.701) قوی‌ترین ارتباط را نشان دادند. نتیجه‌گیری: مشکلات سلامت دهان با ابعاد مختلف اختلال خواب مرتبط هستند. این یافته‌ها بر ضرورت مراقبت یکپارچه و غربالگری مکمل میان دندان‌پزشکی و پزشکی خواب تأکید می‌کند.

This study aims to examine the concept of Al-Wujuh wa an-Nazaʾir and its implications for the methodology of Qur’anic interpretation. The phenomenon of polysemy in Qur’anic Arabic necessitates a systematic approach to ensure that the meanings of lexical items are understood accurately and contextually. This research employs a qualitative method with a library research design, utilizing both linguistic and exegetical approaches. The findings indicate that Al-Wujuh wa anNazaʾir serves as a crucial instrument in understanding the semantic diversity of Qur’anic vocabulary, where a single word may carry multiple meanings depending on its context (al-wujuh), and different words may share similar meanings (annazaʾir). This concept plays a strategic role in preventing misinterpretation, assisting in determining the most appropriate meaning based on context (siyaq), and strengthening the linguistic approach in Qur’anic exegesis. Furthermore, this study highlights that integrating the classical concept of Al-Wujuh wa an-Nazaʾir with modern linguistic theories can produce a more comprehensive and relevant methodological framework for addressing contemporary challenges in Qur’anic interpretation.

این پژوهش با هدف بررسی مفهوم «الوجوه و النظائر» و پیامدهای آن برای روش‌شناسی تفسیر قرآن کریم انجام شده است. پدیده چندمعنایی در زبان عربی قرآن، نیازمند رویکردی نظام‌مند است تا معانی واژگان به‌درستی و بر اساس بافت فهمیده شوند. این تحقیق با روش کیفی و طرح پژوهش کتابخانه‌ای، از رویکردهای زبانی و تفسیری بهره گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که «الوجوه و النظائر» به‌عنوان ابزاری اساسی در فهم تنوع معنایی واژگان قرآنی عمل می‌کند؛ به‌گونه‌ای که یک واژه می‌تواند بسته به سیاق (الوجوه) معانی متعددی داشته باشد و واژگان مختلف می‌توانند معانی مشابهی داشته باشند (النظائر). این مفهوم نقش راهبردی در جلوگیری از تفسیر نادرست، یاری در تعیین معنای مناسب بر اساس سیاق و تقویت رویکرد زبانی در تفسیر قرآن ایفا می‌کند. افزون بر این، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که ادغام مفهوم کلاسیک «الوجوه و النظائر» با نظریه‌های زبان‌شناسی معاصر می‌تواند چارچوب روش‌شناختی جامع‌تر و مرتبط‌تری برای مواجهه با چالش‌های معاصر تفسیر قرآن فراهم آورد.

The article analyses the emergence of competition between schools and the new demands it places on the work of school principals. Drawing on international and national sources, the concept of “competition management competence” is defined. Five components of this competence are substantiated: cognitive, analytical-strategic, marketing-communicative, innovative-organisational and reflective-ethical. Ways of developing this competence of principals within the in-service training system are proposed.

این مقاله به تحلیل ظهور رقابت میان مدارس و الزامات جدیدی که این رقابت بر کار مدیران مدارس تحمیل می‌کند، می‌پردازد. با بهره‌گیری از منابع بین‌المللی و ملی، مفهوم «شایستگی مدیریت رقابت» تعریف می‌شود. پنج مؤلفه این شایستگی تبیین شده‌اند: شناختی، تحلیلی-راهبردی، بازاریابی-ارتباطی، نوآورانه-سازمانی و بازتابی-اخلاقی. همچنین، راه‌هایی برای توسعه این شایستگی مدیران در چارچوب نظام آموزش ضمن خدمت پیشنهاد می‌شود.

Schools are important social environments in which elementary school children develop relationships and construct meanings about themselves through everyday interactions. However, social interaction and children’s identity formation are often examined as separate aspects of development. This study aimed to analyze the forms and experiences of children’s social interaction in elementary school and to understand how these experiences contribute to children’s understanding of themselves and their social positions within school groups. This study employed a qualitative approach with a case study design at SDN 30 Kota Baubau, Southeast Sulawesi, Indonesia. Data were collected through observation, semi-structured interviews, and documentation involving 12 elementary school students, five teachers, and three parents or guardians. Data were analyzed interactively through data condensation, coding, categorization, thematic presentation, and conclusion verification. The findings show that children’s social interactions occur actively through classroom learning, group work, and play activities, involving communication, cooperation, role-sharing, mutual assistance, participation, and adjustment. Experiences of acceptance, involvement, friendship, and rejection also provide children with social experiences that are interpreted in understanding themselves and their positions within peer groups. Viewed through Symbolic Interactionism, children’s identities develop dynamically through interaction and interpretation of social responses. Thus, elementary schools function not only as academic learning environments but also as social spaces for children’s identity formation.

مدارس به‌عنوان محیط‌های اجتماعی مهمی شناخته می‌شوند که در آن‌ها کودکان دبستانی از طریق تعاملات روزمره، روابط خود را شکل داده و معانی مربوط به خود را می‌سازند. با این حال، تعامل اجتماعی و شکل‌گیری هویت کودکان اغلب به‌عنوان جنبه‌هایی جداگانه از رشد مورد بررسی قرار گرفته‌اند. هدف این پژوهش تحلیل اشکال و تجارب تعامل اجتماعی کودکان در مدرسه ابتدایی و درک چگونگی تأثیر این تجارب بر فهم کودکان از خود و جایگاه اجتماعی‌شان در گروه‌های مدرسه بود. این مطالعه با رویکرد کیفی و با طرح مطالعه موردی در مدرسه SDN 30 شهر Baubau، سولاوسی جنوب شرقی، اندونزی انجام شد. داده‌ها از طریق مشاهده، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و اسناد، با مشارکت ۱۲ دانش‌آموز دبستانی، پنج معلم و سه والد یا سرپرست جمع‌آوری شد. داده‌ها به‌صورت تعاملی از طریق تقطیع داده‌ها، کدگذاری، مقوله‌بندی، ارائه‌ی تماتیک و اعتبارسنجی نتایج تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که تعاملات اجتماعی کودکان به‌صورت فعال از طریق یادگیری کلاسی، کار گروهی و فعالیت‌های بازی، شامل ارتباط، همکاری، تقسیم نقش، کمک متقابل، مشارکت و سازگاری رخ می‌دهد. تجارب پذیرش، درگیری، دوستی و طرد نیز برای کودکان تجارب اجتماعی فراهم می‌کند که در فهم خود و جایگاه‌شان در گروه همسالان تفسیر می‌شود. از منظر کنش متقابل نمادین، هویت کودکان به‌صورت پویا از طریق تعامل و تفسیر پاسخ‌های اجتماعی شکل می‌گیرد. بنابراین، مدارس ابتدایی نه‌تنها به‌عنوان محیط‌های یادگیری علمی بلکه به‌عنوان فضاهای اجتماعی برای شکل‌گیری هویت کودکان عمل می‌کنند.

Based on the results of the initial observation, several problems in the science learning process were identified, showing that during the learning process, the teacher used less varied teaching models. As a result, students only received information passively; they did not understand the material concepts deeply, so the cognitive development of active and curious students was not fulfilled. Based on data obtained from the initial observation results, the number of students who completed their learning based on their learning outcomes was only 2 out of 6 students in that class, so the percentage of students' learning completeness only reached 33%. This study aims to improve the critical thinking skills of fifth-grade students at UPT SPF SD Inpres Minasa Upa. The method used is Classroom Action Research (CAR), which is carried out in 2 cycles, each cycle consisting of four stages: planning, action implementation, observation, and reflection. The research subjects were The fifth-grade class consists of 6 students, made up of 1 girl and 5 boys. The data collection techniques used by the researcher in this study were non-test techniques (observation), tests, and documentation. The research results showed that the implementation of the project-based learning (PJBL) model was able to improve the critical thinking skills of the fifth-grade students at UPT SPF SD Inpres Minasa Upa. Based on the evaluation results of the students in the first cycle, the number of students who reached the critical criteria was 66.67% with an average score of 75% (moderately critical category), while in the second cycle, all students achieved scores meeting the critical criteria at 100% with an average of 83.33%.

بر اساس نتایج مشاهده اولیه، چندین مشکل در فرایند یادگیری علوم شناسایی شد که نشان می‌دهد در طول فرایند یاددهی، معلم از الگوهای تدریس متنوع کمتری استفاده کرده است. در نتیجه، دانش‌آموزان تنها به صورت منفعل اطلاعات دریافت کردند؛ آن‌ها مفاهیم مطالب را به طور عمیق درک نکردند و بنابراین رشد شناختی دانش‌آموزان فعال و کنجکاو تحقق نیافت. بر اساس داده‌های به‌دست‌آمده از نتایج مشاهده اولیه، تعداد دانش‌آموزانی که بر اساس نتایج یادگیری خود موفق به اتمام یادگیری شدند، تنها ۲ نفر از ۶ دانش‌آموز آن کلاس بود و بنابراین درصد تکمیل یادگیری دانش‌آموزان تنها به ۳۳٪ رسید. هدف این پژوهش، بهبود مهارت‌های تفکر انتقادی دانش‌آموزان پایه پنجم در UPT SPF SD Inpres Minasa Upa است. روش مورد استفاده، پژوهش اقدام کلاسی (CAR) است که در دو چرخه اجرا می‌شود و هر چرخه شامل چهار مرحله برنامه‌ریزی، اجرای عمل، مشاهده و تأمل است. جامعه پژوهش شامل کلاس پنجم با ۶ دانش‌آموز (۱ دختر و ۵ پسر) بود. تکنیک‌های گردآوری داده‌ها شامل روش‌های غیرآزمونی (مشاهده)، آزمون و مستندسازی بود. نتایج پژوهش نشان داد که اجرای مدل یادگیری مبتنی بر پروژه (PJBL) توانست مهارت‌های تفکر انتقادی دانش‌آموزان پایه پنجم UPT SPF SD Inpres Minasa Upa را بهبود بخشد. بر اساس نتایج ارزیابی دانش‌آموزان در چرخه اول، تعداد دانش‌آموزانی که به معیار انتقادی رسیدند ۶۶٫۶۷٪ با میانگین نمره ۷۵٪ (دسته نسبتاً انتقادی) بود، در حالی که در چرخه دوم، همه دانش‌آموزان با میانگین ۸۳٫۳۳٪ به معیار انتقادی ۱۰۰٪ رسیدند.

This study aimed to determine the effectiveness of the Learning Starts With A Question (LSQ) learning method assisted by audio-visual media on the cognitive learning outcomes of fourth-grade students in IPAS at SDN 1 Lendang Belo. The study used a quantitative approach with a pre-experimental one-group pretest-posttest design. The research was conducted from 3 to 24 August 2026 with 23 fourth-grade students selected through saturated sampling. Data were collected through observation, tests, and documentation. The instrument consisted of a 13-item multiple-choice test and an observation sheet. Data were analyzed using descriptive statistics, the Shapiro-Wilk normality test, homogeneity test, and paired-samples t-test with SPSS 21. The mean score increased from 63.20 on the pretest to 64.88 on the posttest, an increase of 1.68 points. However, the paired-samples t-test produced a significance value of 0.661 (p > 0.05), with t = -0.445 and df = 22. Thus, the increase was not statistically significant. The findings indicate that the implementation of LSQ assisted by audio-visual media produced a small descriptive increase, but did not provide sufficient statistical evidence of a significant effect on students’ cognitive learning outcomes. The method needs to be implemented gradually and consistently, with appropriate guidance and audio-visual materials suited to students’ characteristics.

این پژوهش با هدف تعیین اثربخشی روش یادگیری «یادگیری با پرسش آغاز می‌شود» (Learning Starts With A Question؛ LSQ) با کمک رسانه‌های صوتی‌تصویری بر پیامدهای یادگیری شناختی دانش‌آموزان پایه چهارم در درس علوم تجربی (IPAS) در دبستان SDN 1 Lendang Belo انجام شد. این مطالعه با رویکرد کمی و با طرح پیش‌آزمایشی یک‌گروهی با پیش‌آزمون و پس‌آزمون صورت گرفت. پژوهش در بازه زمانی ۳ تا ۲۴ اوت ۲۰۲۶ با حضور ۲۳ دانش‌آموز پایه چهارم که به روش نمونه‌گیری اشباع انتخاب شدند، انجام شد. داده‌ها از طریق مشاهده، آزمون و مستندسازی گردآوری گردید. ابزار پژوهش شامل یک آزمون چندگزینه‌ای ۱۳ سؤالی و یک برگه مشاهده بود. داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی، آزمون نرمالیتی Shapiro-Wilk، آزمون همگنی و آزمون t زوجی با نرم‌افزار SPSS 21 تحلیل شدند. میانگین نمره از 63.20 در پیش‌آزمون به 64.88 در پس‌آزمون افزایش یافت که معادل 1.68 امتیاز بود. با این حال، آزمون t زوجی مقدار معناداری 0.661 (p > 0.05) با t = -0.445 و df = 22 را نشان داد. بنابراین، این افزایش از نظر آماری معنادار نبود. یافته‌ها نشان می‌دهد اجرای روش LSQ با کمک رسانه‌های صوتی‌تصویری افزایش توصیفی اندکی ایجاد کرد، اما شواهد آماری کافی برای اثربخشی معنادار بر پیامدهای یادگیری شناختی دانش‌آموزان فراهم نکرد. اجرای تدریجی و مستمر این روش، همراه با راهنمایی مناسب و استفاده از مواد صوتی‌تصویری متناسب با ویژگی‌های دانش‌آموزان توصیه می‌شود.

This study aimed to determine the effect of Magnetic Maze learning media on the symbolic thinking ability and fine motor skills of children aged 5–6 years at TK Negeri Pembina Campagaya. A quantitative quasi-experimental method with a nonequivalent control group design was used. The sample consisted of 16 children selected through purposive sampling, with 8 children in each group. Data were collected through tests, observations, and documentation. The experimental group received six Magnetic Maze treatments, while the control group used number puzzles. Data were analyzed using descriptive statistics, Shapiro-Wilk, Wilcoxon Signed-Rank, and Mann-Whitney U tests with SPSS 26. The experimental group mean increased from 13.63 to 30.50 for symbolic thinking and from 13.88 to 30.25 for fine motor skills. Wilcoxon significance was 0.012 for both variables, while posttest Mann-Whitney significance was 0.035 and 0.031. Thus, Magnetic Maze had a significant effect on both abilities.

این پژوهش با هدف تعیین تأثیر رسانه یادگیری «مسیر مغناطیسی» (Magnetic Maze) بر توانایی تفکر نمادین و مهارت‌های حرکتی ظریف کودکان ۵ تا ۶ ساله در دبستان دولتی Pembina Campagaya انجام شد. روش پژوهش، شبه‌آزمایشی کمی با طرح گروه کنترل نابرابر بود. نمونه شامل ۱۶ کودک بود که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و هر گروه شامل ۸ کودک بود. داده‌ها از طریق آزمون‌ها، مشاهده و مستندسازی گردآوری شد. گروه آزمایش شش بار تحت آموزش با «مسیر مغناطیسی» قرار گرفت و گروه کنترل از پازل‌های عددی استفاده کرد. داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی، آزمون Shapiro-Wilk، آزمون Wilcoxon Signed-Rank و آزمون Mann-Whitney U و با نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند. میانگین گروه آزمایش برای تفکر نمادین از ۱۳٫۶۳ به ۳۰٫۵۰ و برای مهارت‌های حرکتی ظریف از ۱۳٫۸۸ به ۳۰٫۲۵ افزایش یافت. سطح معناداری آزمون Wilcoxon برای هر دو متغیر ۰٫۰۱۲ و سطح معناداری آزمون Mann-Whitney در پس‌آزمون به ترتیب ۰٫۰۳۵ و ۰٫۰۳۱ بود. بنابراین، «مسیر مغناطیسی» تأثیر معناداری بر هر دو توانایی داشت.

Educational leadership is increasingly recognised as a critical determinant of the quality, relevance and sustainability of education systems. The rapid development of digital technologies, changing learner expectations, increasing demands for accountability, teacher shortages, resource constraints and the emergence of artificial intelligence have expanded the responsibilities of educational leaders beyond traditional administration. This paper discusses the changing educational leadership in the digital age. The paper posits that educational leaders should not merely introduce technology into schools but should create an institutional culture where technology supports teaching, learning, and professional development. The paper notes that digital transformation cannot succeed through technology acquisition alone. Inadequate infrastructure, electricity challenges, digital inequality, limited professional development, resistance to change, weak institutional support, and insufficient leadership preparation may constrain implementation. The paper therefore advocates a context-sensitive model of educational leadership that integrates vision, instructional leadership, digital competence, distributed leadership, ethical practice, teacher development and community engagement. It was suggested that systematic preparation and continuous professional development of educational leaders, investment in digital infrastructure, stronger leadership standards, participatory governance, digital citizenship education, and context-sensitive monitoring of school leadership is important in Nigerian schools. The paper concludes that Nigeria's educational transformation requires leaders who can combine human-centred leadership with technological competence to create schools that are innovative, inclusive, collaborative and focused on meaningful learning

رهبری آموزشی به طور فزاینده‌ای به عنوان یکی از عوامل تعیین‌کننده کیفیت، ارتباط و پایداری نظام‌های آموزشی شناخته می‌شود. توسعه سریع فناوری‌های دیجیتال، تغییر انتظارات یادگیرندگان، افزایش تقاضا برای پاسخگویی، کمبود معلم، محدودیت منابع و ظهور هوش مصنوعی، مسئولیت‌های رهبران آموزشی را فراتر از مدیریت سنتی گسترش داده است. این مقاله به بررسی تحول رهبری آموزشی در عصر دیجیتال می‌پردازد. مقاله مطرح می‌کند که رهبران آموزشی نباید صرفاً فناوری را وارد مدارس کنند، بلکه باید فرهنگی نهادی ایجاد نمایند که در آن فناوری از آموزش، یادگیری و توسعه حرفه‌ای حمایت کند. مقاله تأکید می‌کند که تحول دیجیتال تنها از طریق تهیه فناوری محقق نمی‌شود. زیرساخت ناکافی، مشکلات برق، نابرابری دیجیتال، محدودیت در توسعه حرفه‌ای، مقاومت در برابر تغییر، حمایت نهادی ضعیف و آمادگی ناکافی رهبران می‌تواند اجرای این تحول را محدود کند. بنابراین، مقاله مدل حساس به زمینه‌ای از رهبری آموزشی را پیشنهاد می‌کند که چشم‌انداز، رهبری آموزشی، شایستگی دیجیتال، رهبری توزیعی، رفتار اخلاقی، توسعه معلمان و مشارکت جامعه را ادغام می‌کند. همچنین پیشنهاد شده است که آمادگی نظام‌مند و توسعه حرفه‌ای مستمر رهبران آموزشی، سرمایه‌گذاری در زیرساخت دیجیتال، استانداردهای قوی‌تر رهبری، حکمرانی مشارکتی، آموزش شهروندی دیجیتال و پایش حساس به زمینه رهبری مدارس در مدارس نیجریه اهمیت دارد. مقاله نتیجه می‌گیرد که تحول آموزشی نیجریه نیازمند رهبرانی است که بتوانند رهبری انسان‌محور را با شایستگی فناورانه ترکیب کنند تا مدارسی نوآور، فراگیر، مشارکتی و متمرکز بر یادگیری معنادار ایجاد نمایند.

Technological Pedagogical Content Knowledge (TPACK) is essential for effective technology integration in mathematics teaching. Despite the recognised importance of TPACK, initial teacher education (ITE) programmes consistently struggle to equip pre-service teachers (PSTs) with the knowledge necessary for this complex task, highlighting a critical gap in ITE programmes' preparedness. Through mixed-methods analysis of problem-solving logbooks and focus group interviews with 35 fourth-year PSTs at a Norwegian university, this study investigates how PSTs reflect on technology use in mathematical problem solving, and how these reflections reveal aspects of their TPACK, including the opportunities and challenges they perceive for integrating digital tools into their future teaching. Furthermore, this study identifies the opportunities and challenges they encounter when integrating technology into mathematical problem solving. The findings reveal that PSTs highlight technological knowledge as a foundational element of TPACK. They also highlight technological pedagogical knowledge and technological content knowledge for improving understanding of mathematical concepts through technology. However, the challenges they encountered, such as lack of experience, insufficient knowledge, limited motivation and poor access to reliable digital tools, show the need for ITE programmes to adopt more structured and comprehensive approaches to technology integration, aimed at enhancing PSTs' ability to incorporate technology into mathematics teaching effectively.

دانش محتوایی فناورانه-آموزشی (TPACK) برای ادغام مؤثر فناوری در آموزش ریاضیات ضروری است. با وجود اهمیت شناخته‌شده TPACK، برنامه‌های آموزش معلم اولیه (ITE) همواره در تجهیز معلمان پیش‌خدمت (PSTs) به دانش لازم برای این وظیفه پیچیده با مشکل مواجه هستند و این امر نشان‌دهنده یک شکاف اساسی در آمادگی برنامه‌های ITE است. این پژوهش با استفاده از تحلیل روش‌های ترکیبی بر دفترچه‌های حل مسئله و مصاحبه‌های گروهی متمرکز با ۳۵ معلم پیش‌خدمت سال چهارم در یک دانشگاه نروژی، بررسی می‌کند که چگونه PSTs درباره استفاده از فناوری در حل مسائل ریاضی تأمل می‌کنند و این تأملات چگونه جنبه‌هایی از TPACK آن‌ها را آشکار می‌سازد، از جمله فرصت‌ها و چالش‌هایی که برای ادغام ابزارهای دیجیتال در آموزش آینده خود درک می‌کنند. افزون بر این، این مطالعه فرصت‌ها و چالش‌هایی را که آن‌ها هنگام ادغام فناوری در حل مسائل ریاضی با آن مواجه می‌شوند، شناسایی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که PSTs دانش فناورانه را به عنوان عنصر بنیادی TPACK برجسته می‌کنند. آن‌ها همچنین دانش فناورانه-آموزشی و دانش فناورانه-محتوایی را برای بهبود درک مفاهیم ریاضی از طریق فناوری مورد تأکید قرار می‌دهند. با این حال، چالش‌هایی که با آن مواجه شدند، مانند کمبود تجربه، دانش ناکافی، انگیزه محدود و دسترسی ضعیف به ابزارهای دیجیتال قابل اعتماد، نشان‌دهنده نیاز برنامه‌های ITE به اتخاذ رویکردهای ساختاریافته‌تر و جامع‌تر برای ادغام فناوری است تا توانایی PSTs را در ادغام مؤثر فناوری در آموزش ریاضیات ارتقا دهد.

The digitization of the Qur’an has reconfigured how Qur’anic interpretation (tafsīr) is produced, mediated, and perceived, particularly as artificial intelligence (AI) enters a tradition grounded in sanad, the chain of scholarly transmission. This study aims to examine the development of AI in digital tafsir, compare algorithmic interpretation with classical tafsir methodology, and assess how algorithmic visibility relates to epistemic authority and the validity of interpretation. Using a descriptive-analytical-critical approach combined with comparative and critical (naqd) methods, this library research draws on scholarly literature on digital religion, AI, and tafsir, including a secondary comparative study of ChatGPT and classical tafsir. The analysis is framed by Islamic epistemology, namely sanad, uṣūl al-tafsīr, and maqāṣid al-sharī‘ah. The findings indicate that AI has evolved from digitization and curated repositories into generative systems that are effective for access, linguistic analysis, and the preservation of turāth. However, the generative model examined shows limitations regarding sanad, asbāb al-nuzūl, maqāṣid, and verifiable references, although this evidence is limited and cannot be generalized to all AI systems. Aspects that have undergone a shift is the visibility and perceived authority of interpretation, not demonstrably its epistemic legitimacy. These findings demonstrate that the shift is an epistemological tendency rather than an empirically proven displacement of scholars, and that integrating scholarly authority with digital innovation should follow four principles of a digital sanad: source traceability, scholarly accountability, methodological transparency, and the separation of visibility from legitimacy.

دیجیتالی‌شدن قرآن، نحوه تولید، واسطه‌گری و ادراک تفسیر قرآن (تفسیر) را به‌ویژه با ورود هوش مصنوعی (AI) به سنتی مبتنی بر سند، یعنی زنجیره انتقال علمی، بازپیکربندی کرده است. هدف این مطالعه بررسی توسعه هوش مصنوعی در تفسیر دیجیتال، مقایسه تفسیر الگوریتمی با روش‌شناسی تفسیر کلاسیک و ارزیابی ارتباط رویت‌پذیری الگوریتمی با اقتدار معرفتی و روایی تفسیر است. با بهره‌گیری از رویکرد توصیفی-تحلیلی-انتقادی همراه با روش‌های مقایسه‌ای و انتقادی (نقد)، این پژوهش کتابخانه‌ای از ادبیات علمی درباره دین دیجیتال، هوش مصنوعی و تفسیر بهره می‌گیرد و شامل مطالعه تطبیقی ثانویه میان ChatGPT و تفسیر کلاسیک است. تحلیل در چارچوب معرفت‌شناسی اسلامی، به‌ویژه سند، اصول تفسیر (اصول التفسیر) و مقاصد شریعت (مقاصد الشریعه) صورت گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که هوش مصنوعی از دیجیتالی‌سازی و مخازن گزینش‌شده به سامانه‌های مولد تکامل یافته که برای دسترسی، تحلیل زبانی و حفظ تراث مؤثر هستند. با این حال، مدل مولد بررسی‌شده در زمینه سند، اسباب النزول، مقاصد و منابع قابل راستی‌آزمایی محدودیت‌هایی دارد، هرچند این شواهد محدود بوده و قابلیت تعمیم به همه سامانه‌های هوش مصنوعی را ندارد. جنبه‌هایی که دچار تحول شده‌اند، رویت‌پذیری و اقتدار ادراک‌شده تفسیر است، نه مشروعیت معرفتی آن به‌صورت اثبات‌شده. این یافته‌ها نشان می‌دهد که این تحول، گرایشی معرفتی است نه جابه‌جایی تجربی اثبات‌شده جایگاه علما، و اینکه ادغام اقتدار علمی با نوآوری دیجیتال باید بر اساس چهار اصل سند دیجیتال صورت گیرد: قابلیت ردیابی منبع، پاسخگویی علمی، شفافیت روش‌شناختی و تفکیک رویت‌پذیری از مشروعیت.

Studies of Q.S. Al-Anbiyā’ [21]: 30 have largely focused on correspondences between the Qur’anic concepts of ratq (joining or closure) and fatq (opening or separation) and modern cosmological theories, especially the Big Bang, while the linguistic and cognitive processes through which cosmological meaning is constructed remain less examined. This study analyzes the construction of cosmological meaning in Q.S. Al-Anbiyā’ [21]: 30 by integrating al-Jurjānī’s contextual semantics with Lakoff and Johnson’s Conceptual Metaphor Theory. Using qualitative library research, the study employs a two-stage integrative procedure. First, naẓm analysis identifies the syntactic and semantic relations that constrain the ratq–fatq construction. Second, Johnson’s Conceptual Metaphor Theory maps only those textually licensed relations into source–target conceptual structures, after which the cognitive interpretation is checked against the Arabic linguistic structure. The findings show that the ratq–fatq relation forms a transformational semantic pattern from unity to differentiation. This pattern is conceptualized through three interconnected metaphors: The cosmos is a unified entity, creation is separation, and divine creation is cosmic transformation. The study proposes a Semantic-Cognitive Integrative Model in which naẓm provides textual constraints for conceptual mapping, while Johnson’s Conceptual Metaphor Theory explains how those relations are cognitively represented. Accordingly, the relationship between the verse and Big Bang cosmology is understood as limited conceptual correspondence rather than empirical scientific validation. The model offers a controlled interdisciplinary framework for analyzing Qur’anic cosmological meaning.

مطالعات صورت‌گرفته درباره آیه ۳۰ سوره انبیاء عمدتاً بر تطابق مفاهیم قرآنی رتق (پیوستگی یا بسته بودن) و فتق (گشودگی یا جدایی) با نظریه‌های کیهان‌شناسی مدرن، به‌ویژه مهبانگ، متمرکز بوده‌اند، در حالی که فرایندهای زبانی و شناختی که از طریق آن‌ها معنای کیهان‌شناختی ساخته می‌شود، کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. این پژوهش با ادغام معناشناسی بافتی عبدالقاهر جرجانی و نظریه استعاره مفهومی Lakoff و Johnson، به تحلیل ساخت معنای کیهان‌شناختی در آیه ۳۰ سوره انبیاء می‌پردازد. این مطالعه با استفاده از روش پژوهش کتابخانه‌ای کیفی، یک فرایند تلفیقی دو مرحله‌ای را به کار می‌گیرد. ابتدا، تحلیل نظم، روابط نحوی و معنایی محدودکننده ساختار رتق–فتق را شناسایی می‌کند. سپس، نظریه استعاره مفهومی Johnson تنها آن دسته از روابط مجاز متنی را به ساختارهای مفهومی مبدأ–مقصد نگاشت می‌کند و پس از آن، تفسیر شناختی با ساختار زبانی عربی تطبیق داده می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که رابطه رتق–فتق، یک الگوی معنایی تحولی از وحدت به تمایز را شکل می‌دهد. این الگو از طریق سه استعاره به‌هم‌پیوسته مفهوم‌سازی می‌شود: کیهان یک موجودیت واحد است، آفرینش جدایی است و آفرینش الهی دگرگونی کیهانی است. این پژوهش مدل تلفیقی معناشناختی–شناختی را پیشنهاد می‌کند که در آن نظم، محدودیت‌های متنی برای نگاشت مفهومی فراهم می‌کند و نظریه استعاره مفهومی Johnson تبیین می‌کند که این روابط چگونه به‌صورت شناختی بازنمایی می‌شوند. بر این اساس، رابطه میان آیه و کیهان‌شناسی مهبانگ به‌عنوان تطابق مفهومی محدود و نه تأیید علمی تجربی درک می‌شود. این مدل، چارچوبی میان‌رشته‌ای و کنترل‌شده برای تحلیل معنای کیهان‌شناختی قرآن ارائه می‌دهد.

Despite growing international recognition of supervisory leadership as a mechanism for improving teaching quality, many primary schools in Northeastern Thailand—particularly those in rural, resource-constrained areas—continue to experience unclear supervisory systems, inconsistent implementation, and insufficient follow-up on teacher development, and no synthesized framework of supervisory leadership has yet been empirically examined for this context. This research aimed to: (1) investigate the components and indicators of supervisory leadership (SL) among primary school administrators in Northeastern Thailand, and (2) examine the goodness-of-fit of the resulting component and indicator model against empirical data. An Exploratory Sequential Mixed Methods design (instrument-development model) was employed, in which qualitative findings from Phase 1 directly informed (built) the quantitative instrument tested in Phase 2. Phase 1 comprised a narrative document synthesis and semi-structured interviews with nine purposively selected experts. Phase 2 collected quantitative data from 680 school administrators and academic teachers across 340 schools using multi-stage random sampling. The instrument was a five-point Likert scale questionnaire with a reliability coefficient (Cronbach’s α) of 0.93. Data were analyzed using second-order confirmatory factor analysis (CFA) with maximum-likelihood estimation. Results supported a five-component, 15-indicator structure of SL: (1) Curriculum and Instructional Management (β = 0.946), (2) Positive Communication (β = 0.918), (3) Decision-Making Ability (β = 0.913), (4) Supervision Evaluation and Assessment (β = 0.904), and (5) Teacher Professional Development (β = 0.884). The final, modification-index-guided model showed a favorable fit to the sample covariance structure (χ² = 95.693, df = 82, p = .143, χ²/df = 1.167, RMSEA = 0.016, SRMR = 0.014, CFI = 0.999, TLI = 0.999); this fit, however, should be read together with several disclosed caveats—non-normal item distributions, a ceiling effect, unmodeled clustering from the two-respondents-per-school sampling design, and reliance on a maximum-likelihood estimator not fully robust to these conditions (Sect. 6.3 )—which qualify how strongly it can be taken as evidence of the model’s robustness. Within these limits, the findings support supervisory leadership as a multidimensional competency integrating interpersonal, academic-administrative, and professional-development dimensions in this sample and context. The five-component structure is one empirically supported configuration among several conceptualizations of supervisory leadership documented in the international literature, rather than an exhaustive account of the construct, and its transferability beyond Northeastern Thailand remains a hypothesis for future replication.

علی‌رغم افزایش شناخت بین‌المللی نسبت به رهبری نظارتی به عنوان سازوکاری برای ارتقاء کیفیت آموزش، بسیاری از مدارس ابتدایی در شمال‌شرقی تایلند—به‌ویژه در مناطق روستایی و کم‌منبع—همچنان با نظام‌های نظارتی نامشخص، اجرای ناسازگار و پیگیری ناکافی توسعه معلمان مواجه هستند و تاکنون هیچ چارچوب تلفیقی از رهبری نظارتی به طور تجربی برای این زمینه مورد بررسی قرار نگرفته است. هدف این پژوهش عبارت بود از: (1) شناسایی مؤلفه‌ها و شاخص‌های رهبری نظارتی (SL) در میان مدیران مدارس ابتدایی در شمال‌شرقی تایلند و (2) بررسی برازش مدل مؤلفه‌ها و شاخص‌های حاصل با داده‌های تجربی. این پژوهش از طرح آمیخته اکتشافی متوالی (مدل توسعه ابزار) بهره برد که در آن یافته‌های کیفی مرحله اول به طور مستقیم ابزار کمی مرحله دوم را شکل داد. مرحله اول شامل سنتز اسناد روایی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با نه نفر از خبرگان منتخب هدفمند بود. در مرحله دوم، داده‌های کمی از ۶۸۰ مدیر مدرسه و معلم آموزشی در ۳۴۰ مدرسه با نمونه‌گیری تصادفی چندمرحله‌ای گردآوری شد. ابزار پژوهش پرسشنامه‌ای با مقیاس لیکرت پنج‌درجه‌ای و ضریب پایایی (آلفای کرونباخ) ۰.۹۳ بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل عاملی تأییدی مرتبه دوم (CFA) با برآورد حداکثر درست‌نمایی تحلیل شدند. نتایج از ساختار پنج‌مؤلفه‌ای و ۱۵ شاخصی رهبری نظارتی حمایت کردند: (1) مدیریت برنامه درسی و آموزشی (β = 0.946)، (2) ارتباط مثبت (β = 0.918)، (3) توانایی تصمیم‌گیری (β = 0.913)، (4) ارزیابی و سنجش نظارتی (β = 0.904)، و (5) توسعه حرفه‌ای معلمان (β = 0.884). مدل نهایی که با شاخص اصلاح هدایت شد، برازش مطلوبی با ساختار کوواریانس نمونه نشان داد (χ² = 95.693، df = 82، p = .143، χ²/df = 1.167، RMSEA = 0.016، SRMR = 0.014، CFI = 0.999، TLI = 0.999)؛ با این حال، این برازش باید همراه با چند محدودیت افشا شده—توزیع غیرنرمال گویه‌ها، اثر سقف، خوشه‌بندی مدل‌نشده ناشی از طرح نمونه‌گیری دو پاسخ‌دهنده در هر مدرسه، و اتکا به برآوردگر حداکثر درست‌نمایی که به طور کامل نسبت به این شرایط مقاوم نیست (بخش ۶.۳)—تفسیر شود که میزان استحکام مدل را مشروط می‌کند. در این چارچوب، یافته‌ها از رهبری نظارتی به عنوان یک شایستگی چندبعدی که ابعاد بین‌فردی، علمی-اداری و توسعه حرفه‌ای را در این نمونه و زمینه ادغام می‌کند، حمایت می‌کنند. ساختار پنج‌مؤلفه‌ای یکی از پیکربندی‌های تجربی تأیید شده در میان چندین مفهوم‌پردازی رهبری نظارتی در ادبیات بین‌المللی است و نه شرحی جامع از این سازه؛ همچنین قابلیت تعمیم آن فراتر از شمال‌شرقی تایلند فرضیه‌ای برای تکرارهای آتی است.

Background The status of women and girls is a multidimensional construct involving social, economic, political, and cultural factors related to gender inequalities, empowerment, and well-being. However, differences in conceptual frameworks, indicators, and methodologies limit the comparability of existing assessments. This study aimed to identify the approaches, indicators, methodologies, analytical tools, and applications used in the scientific literature for assessing women’s status. Methods A systematic literature review was conducted following the PRISMA 2020 guidelines. Studies were retrieved from Scopus and Web of Science without time restrictions. After applying eligibility criteria and completing the identification, screening, and selection processes, 39 studies were included. Data analysis was supported by Microsoft Excel, RStudio, and VOSviewer to identify patterns and synthesize evidence. Results The findings show considerable methodological diversity in multidimensional index construction. Social independence was the most frequently reported indicator category, followed by socioeconomic status, decision-making, and psychological agency. The SWPER methodology was the most commonly applied approach, followed by principal component analysis and factor analysis. The main evaluated dimensions were social independence, agency development, and decision-making, while multilevel modelling and regression analysis were the most frequently used analytical tools. Research was concentrated mainly in Sub-Saharan Africa and Bangladesh. Conclusions Multidimensional indices provide relevant frameworks for assessing women’s status and supporting evidence-based policies. Nevertheless, methodological heterogeneity highlights the need for standardized criteria for indicator selection, weighting, and validation. Future research should expand geographical coverage and incorporate advanced analytical approaches to strengthen gender equality monitoring.

زمینه: وضعیت زنان و دختران یک سازه چندبعدی است که عوامل اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی مرتبط با نابرابری‌های جنسیتی، توانمندسازی و بهزیستی را دربرمی‌گیرد. با این حال، تفاوت‌ها در چارچوب‌های مفهومی، شاخص‌ها و روش‌شناسی‌ها، قابلیت مقایسه ارزیابی‌های موجود را محدود می‌کند. هدف این مطالعه شناسایی رویکردها، شاخص‌ها، روش‌شناسی‌ها، ابزارهای تحلیلی و کاربردهای مورد استفاده در ادبیات علمی برای ارزیابی وضعیت زنان بود. روش‌ها: مرور نظام‌مند ادبیات مطابق با دستورالعمل‌های PRISMA 2020 انجام شد. مطالعات از پایگاه‌های Scopus و Web of Science بدون محدودیت زمانی بازیابی شدند. پس از اعمال معیارهای شایستگی و تکمیل فرایندهای شناسایی، غربالگری و انتخاب، ۳۹ مطالعه وارد شدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از Microsoft Excel، RStudio و VOSviewer برای شناسایی الگوها و سنتز شواهد انجام شد. نتایج: یافته‌ها تنوع روش‌شناختی قابل توجهی را در ساخت شاخص‌های چندبعدی نشان می‌دهد. استقلال اجتماعی بیشترین فراوانی را در میان دسته‌های شاخص‌ها داشت و پس از آن وضعیت اجتماعی‌اقتصادی، تصمیم‌گیری و عاملیت روان‌شناختی قرار گرفتند. روش‌شناسی SWPER رایج‌ترین رویکرد مورد استفاده بود و پس از آن تحلیل مؤلفه‌های اصلی و تحلیل عاملی قرار داشتند. ابعاد اصلی ارزیابی‌شده شامل استقلال اجتماعی، توسعه عاملیت و تصمیم‌گیری بودند، در حالی که مدل‌سازی چندسطحی و تحلیل رگرسیون بیشترین کاربرد را در ابزارهای تحلیلی داشتند. پژوهش‌ها عمدتاً در آفریقای جنوب صحرا و بنگلادش متمرکز بودند. نتیجه‌گیری: شاخص‌های چندبعدی چارچوب‌های مرتبطی برای ارزیابی وضعیت زنان و حمایت از سیاست‌های مبتنی بر شواهد فراهم می‌کنند. با این حال، ناهمگونی روش‌شناختی بر ضرورت وجود معیارهای استاندارد برای انتخاب، وزن‌دهی و اعتبارسنجی شاخص‌ها تأکید دارد. پژوهش‌های آتی باید پوشش جغرافیایی را گسترش داده و رویکردهای تحلیلی پیشرفته را برای تقویت پایش برابری جنسیتی به کار گیرند.

This descriptive and cross-sectional study aimed to determine the job satisfaction, life satisfaction, and burnout levels of radiology technicians working in different hospitals in Türkiye, to examine the relationships between these variables, and to evaluate the sociodemographic, occupational, and psychosocial factors associated with burnout. The research was conducted online using Google Forms between February 10 and May 26, 2025. A total of 619 radiology technicians participated in the study. Data were collected using a Demographic Information Form, the Job Satisfaction Scale, the Life Satisfaction Scale, and the Burnout Scale Short Form. Descriptive statistics, the independent-samples t-test, one-way analysis of variance, Tukey HSD post hoc test, Pearson correlation, and multiple linear regression were used to analyze the data. Effect sizes were calculated using Cohen’s d for two-group comparisons and eta squared (η²) for comparisons involving more than two groups. Because burnout was the primary dependent variable of the study, multivariate analysis was performed for burnoutonly; job satisfaction and life satisfaction were included in the multivariate model as explanatory variables. The participants’ mean scores for job satisfaction, life satisfaction, and burnout were 3.18 ± 0.71, 18.89 ± 6.05, and 3.66 ± 1.12, respectively. Significant differences were found in some scale scores by gender, education level, income level, work arrangement, and work unit (p < 0.05). A moderate positive correlation was found between job satisfaction and life satisfaction (r = 0.529, p < 0.001), whereas moderate negative correlations were found between burnout and job satisfaction (r = -0.308, p < 0.001) and between burnout and life satisfaction (r = -0.473, p < 0.001). In the regression analysis, the model explained 26% of the variance in burnout (R² = 0.260, p < 0.001). Life satisfaction and female gender were significantly associated with burnout (p < 0.001), while other variables were not significant. These findings suggest that burnout among radiology technicians should be considered in relation to sociodemographic, occupational, and psychosocial factors, although life satisfaction remained the only psychosocial variable independently associated with burnout in the multivariable analysis.

این مطالعه توصیفی و مقطعی با هدف تعیین میزان رضایت شغلی، رضایت از زندگی و سطوح فرسودگی شغلی تکنسین‌های رادیولوژی شاغل در بیمارستان‌های مختلف ترکیه، بررسی روابط بین این متغیرها و ارزیابی عوامل جمعیت‌شناختی، شغلی و روانی‌اجتماعی مرتبط با فرسودگی شغلی انجام شد. پژوهش به صورت آنلاین و با استفاده از Google Forms در بازه زمانی ۱۰ فوریه تا ۲۶ مه ۲۰۲۵ انجام گرفت. در مجموع ۶۱۹ تکنسین رادیولوژی در این مطالعه شرکت کردند. داده‌ها با استفاده از فرم اطلاعات جمعیت‌شناختی، مقیاس رضایت شغلی، مقیاس رضایت از زندگی و فرم کوتاه مقیاس فرسودگی شغلی جمع‌آوری شد. برای تحلیل داده‌ها از آمار توصیفی، آزمون t مستقل، تحلیل واریانس یک‌طرفه، آزمون پس از hoc Tukey HSD، همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی چندگانه استفاده گردید. اندازه اثر برای مقایسه‌های دو گروهی با استفاده از d کوهن و برای مقایسه‌های بیش از دو گروه با مجذور اتا (η²) محاسبه شد. از آنجا که فرسودگی شغلی متغیر وابسته اصلی پژوهش بود، تحلیل چندمتغیره فقط برای فرسودگی شغلی انجام شد؛ رضایت شغلی و رضایت از زندگی به عنوان متغیرهای تبیینی در مدل چندمتغیره وارد شدند. میانگین نمرات شرکت‌کنندگان برای رضایت شغلی، رضایت از زندگی و فرسودگی شغلی به ترتیب ۳.۱۸ ± ۰.۷۱، ۱۸.۸۹ ± ۶.۰۵ و ۳.۶۶ ± ۱.۱۲ بود. تفاوت معناداری در برخی نمرات مقیاس بر اساس جنسیت، سطح تحصیلات، سطح درآمد، نوع شیفت کاری و واحد کاری مشاهده شد (p < 0.05). همبستگی مثبت متوسطی بین رضایت شغلی و رضایت از زندگی (r = 0.529, p < 0.001) و همبستگی منفی متوسطی بین فرسودگی شغلی و رضایت شغلی (r = -0.308, p < 0.001) و بین فرسودگی شغلی و رضایت از زندگی (r = -0.473, p < 0.001) یافت شد. در تحلیل رگرسیون، مدل ۲۶٪ از واریانس فرسودگی شغلی را تبیین کرد (R² = 0.260, p < 0.001). رضایت از زندگی و جنسیت زن به طور معناداری با فرسودگی شغلی مرتبط بودند (p < 0.001)، در حالی که سایر متغیرها معنادار نبودند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که فرسودگی شغلی در میان تکنسین‌های رادیولوژی باید در ارتباط با عوامل جمعیت‌شناختی، شغلی و روانی‌اجتماعی مورد توجه قرار گیرد، هرچند رضایت از زندگی تنها متغیر روانی‌اجتماعی بود که در تحلیل چندمتغیره به طور مستقل با فرسودگی شغلی ارتباط داشت.

This community service study examines the role of communication psychology in fostering children's self-confidence through the “Lomba Islami Anak Ceria” (Cheerful Islamic Children's Competition) held at At-Taqwa Mosque, Gaden Village, Trucuk District, Klaten Regency. The program was initiated following observations that many early childhood and elementary school children attending local Quranic learning centers lacked self-confidence, felt shy, and hesitated to perform publicly. The study employed a participatory approach integrating communication psychology principles, supported by evaluation through direct observation and qualitative reflection. The program consisted of three stages: preparation through TPA mentoring, implementation of competitions, and evaluation. Activities included adhan recitation, Islamic quizzes, calligraphy coloring, short surah recitation, and interactive quizzes. Approximately 100 children from TPAs across Gaden Village participated, supported by 21 student volunteers. The results showed that friendly, empathetic, and supportive communication strategies, combined with equal appreciation for all participants, created a safe and comfortable social environment. Children demonstrated greater enthusiasm, more active participation, and increased courage in interacting and expressing themselves publicly. These findings highlight the importance of positive communication in supporting children's psychological development. This study concludes that a supportive environment grounded in communication psychology can effectively foster self-confidence in early childhood, particularly through engaging, inclusive, and enjoyable Islamic educational activities.

این مطالعه خدمت‌رسانی به جامعه به بررسی نقش روان‌شناسی ارتباطات در پرورش اعتماد به نفس کودکان از طریق «مسابقه اسلامی کودکان شاد» که در مسجد التقوی روستای گادن، بخش تروچوک، شهرستان کلَتن برگزار شد، می‌پردازد. این برنامه پس از مشاهده این موضوع که بسیاری از کودکان پیش‌دبستانی و دبستانی که در مراکز آموزش قرآن محلی شرکت می‌کنند، فاقد اعتماد به نفس بوده، احساس خجالت می‌کنند و در اجرای عمومی تردید دارند، آغاز شد. این پژوهش با رویکرد مشارکتی و با ادغام اصول روان‌شناسی ارتباطات انجام شد و ارزیابی آن از طریق مشاهده مستقیم و بازتاب کیفی صورت گرفت. برنامه شامل سه مرحله بود: آمادگی از طریق مشاوره TPA، اجرای مسابقات و ارزیابی. فعالیت‌ها شامل اذان‌گویی، مسابقه‌های اسلامی، رنگ‌آمیزی خوشنویسی، قرائت سوره‌های کوتاه و مسابقه‌های تعاملی بود. حدود ۱۰۰ کودک از مراکز TPA سراسر روستای گادن با حمایت ۲۱ داوطلب دانشجویی در این برنامه شرکت کردند. نتایج نشان داد که راهبردهای ارتباطی دوستانه، همدلانه و حمایتی همراه با قدردانی برابر از همه شرکت‌کنندگان، محیط اجتماعی امن و راحتی ایجاد کرد. کودکان اشتیاق بیشتری نشان دادند، مشارکت فعال‌تری داشتند و جسارت بیشتری در تعامل و ابراز وجود در جمع پیدا کردند. این یافته‌ها اهمیت ارتباط مثبت را در حمایت از رشد روان‌شناختی کودکان برجسته می‌کند. این مطالعه نتیجه می‌گیرد که محیط حمایتی مبتنی بر روان‌شناسی ارتباطات می‌تواند به طور مؤثری اعتماد به نفس را در کودکان خردسال، به ویژه از طریق فعالیت‌های آموزشی اسلامی جذاب، فراگیر و لذت‌بخش، پرورش دهد.