Pancasila student profile

The *Kurikulum Merdeka* (Emancipated Curriculum) is an educational approach that grants greater autonomy to schools, teachers, and students in designing, managing, and evaluating the learning process. Despite its many advantages—as discussed in a previous article—the implementation of *Kurikulum Merdeka* also faces a number of challenges and shortcomings that warrant consideration. This article employs a library research methodology, drawing data from diverse sources such as books and journal articles relevant to the topic. The study's findings indicate that *Kurikulum Merdeka* is an initiative launched by Indonesia’s Ministry of Education, Culture, Research, and Technology to address the learning crisis exacerbated by the COVID-19 pandemic. The curriculum is designed to provide more flexible and varied learning experiences, enabling students to explore ideas and develop their skills. By granting teachers the freedom to select teaching resources, *Kurikulum Merdeka* aims to tailor education to the interests and learning needs of each student. Introduced in 2019 by the Minister of Education and Culture, Nadiem Makarim, *Kurikulum Merdeka* replaces the 2013 Curriculum and emphasizes student independence in acquiring information from various sources, both formal and informal. It also focuses on developing students' potential and character in alignment with the *Profil Pelajar Pancasila* (Pancasila Student Profile). An education system centered on autonomy aims to foster student awareness and encourage the development of independent, responsible individuals. Furthermore, teachers are encouraged to engage in professional networks to advance their careers. Strategies include grouping students based on ability, adapting content, and employing diverse teaching methods suited to students' learning styles. Assessment within this differentiated learning framework is formative and authentic, moving beyond a reliance on traditional examinations. Therefore, teachers are expected to develop materials suited to students' varying levels of understanding, providing appropriate challenges for more capable students and additional support for those requiring assistance. Through this approach, it is hoped that the goals of religious education can be achieved in a more inclusive and relevant manner.

«کریکولوم مردکا» (Kurikulum Merdeka) رویکردی آموزشی است که اختیار بیشتری به مدارس، معلمان و دانش‌آموزان در طراحی، مدیریت و ارزیابی فرایند یادگیری اعطا می‌کند. علیرغم مزایای فراوان آن ــ که در مقاله‌ای پیشین مورد بحث قرار گرفته است ــ اجرای «کریکولوم مردکا» با چالش‌ها و کاستی‌هایی نیز مواجه است که شایسته توجه می‌باشد. این مقاله با بهره‌گیری از روش پژوهش کتابخانه‌ای و گردآوری داده‌ها از منابع متنوعی همچون کتاب‌ها و مقالات علمی مرتبط با موضوع، به بررسی این رویکرد می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که «کریکولوم مردکا» ابتکاری است که توسط وزارت آموزش، فرهنگ، پژوهش و فناوری اندونزی برای مقابله با بحران یادگیری تشدیدشده در پی همه‌گیری کووید-۱۹ راه‌اندازی شده است. این برنامه درسی با هدف فراهم‌کردن تجارب یادگیری انعطاف‌پذیرتر و متنوع‌تر طراحی شده و به دانش‌آموزان امکان می‌دهد ایده‌ها را کاوش کرده و مهارت‌های خود را توسعه دهند. با اعطای آزادی عمل به معلمان در انتخاب منابع آموزشی، «کریکولوم مردکا» در پی آن است که آموزش را متناسب با علایق و نیازهای یادگیری هر دانش‌آموز تنظیم کند. این برنامه که در سال ۲۰۱۹ توسط وزیر آموزش و فرهنگ، Nadiem Makarim، معرفی شد، جایگزین برنامه درسی ۲۰۱۳ گردیده و بر استقلال دانش‌آموزان در کسب اطلاعات از منابع مختلف رسمی و غیررسمی تأکید دارد. همچنین بر توسعه ظرفیت‌ها و شخصیت دانش‌آموزان در راستای «پروفیل دانش‌آموز پانچاسیلا» (Profil Pelajar Pancasila) تمرکز می‌کند. نظام آموزشی مبتنی بر خودمختاری، با هدف ارتقای آگاهی دانش‌آموزان و تشویق به پرورش افرادی مستقل و مسئولیت‌پذیر طراحی شده است. افزون بر این، معلمان به مشارکت در شبکه‌های حرفه‌ای برای پیشرفت شغلی خود ترغیب می‌شوند. راهبردها شامل گروه‌بندی دانش‌آموزان بر اساس توانایی، تطبیق محتوا و به‌کارگیری روش‌های تدریس متنوع متناسب با سبک‌های یادگیری دانش‌آموزان است. ارزیابی در چارچوب یادگیری تمایزیافته، ماهیتی تکوینی و اصیل دارد و فراتر از اتکای صرف به آزمون‌های سنتی است. بنابراین، انتظار می‌رود معلمان مواد آموزشی متناسب با سطوح مختلف درک دانش‌آموزان تهیه کنند و چالش‌های مناسب برای دانش‌آموزان توانمندتر و حمایت‌های اضافی برای دانش‌آموزان نیازمند ارائه دهند. از رهگذر این رویکرد، امید می‌رود اهداف آموزش دینی به شیوه‌ای فراگیرتر و مرتبط‌تر تحقق یابد.

This study aims to examine the contribution of transformational leadership to the realization of Sekolah Penggerak (Driving Schools) in Indonesia. Employing a Systematic Literature Review (SLR) approach, the study analyzes 28 selected articles published between 2019 and 2025. The findings indicate that principals who adopt transformational leadership are able to establish an inspiring vision, foster a collaborative culture, and drive instructional innovations that support the realization of the Profil Pelajar Pancasila (Pancasila Student Profile). Key dimensions of transformational leadership—namely idealized influence, inspirational motivation, intellectual stimulation, and individualized consideration—contribute significantly to enhancing teacher motivation, teaching quality, and a school atmosphere adaptable to change. Although its effectiveness has been widely demonstrated, challenges such as disparities in leadership competence and organizational cultural barriers continue to hinder optimal implementation. The study highlights the importance of strategic and contextual leadership training for principals to strengthen educational transformation sustainably. These findings are expected to serve as a conceptual and practical foundation for developing effective school leadership models that support the success of the Sekolah Penggerak program within the Kurikulum Merdeka (Independent Curriculum) era.

هدف این پژوهش بررسی نقش رهبری تحول‌آفرین در تحقق مدارس پیشرو (Sekolah Penggerak) در اندونزی است. این مطالعه با بهره‌گیری از رویکرد مرور نظام‌مند ادبیات (Systematic Literature Review - SLR)، ۲۸ مقاله منتخب منتشرشده بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ را تحلیل می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد مدیرانی که از رهبری تحول‌آفرین بهره می‌گیرند، قادر به ایجاد چشم‌اندازی الهام‌بخش، تقویت فرهنگ همکاری و پیشبرد نوآوری‌های آموزشی هستند که تحقق نمایه دانش‌آموز پانچاسیلا (Profil Pelajar Pancasila) را حمایت می‌کند. ابعاد کلیدی رهبری تحول‌آفرین، شامل نفوذ آرمانی (idealized influence)، انگیزش الهام‌بخش (inspirational motivation)، تحریک فکری (intellectual stimulation) و توجه فردی (individualized consideration)، نقش بسزایی در ارتقاء انگیزش معلمان، کیفیت تدریس و فضای مدرسه‌ای سازگار با تغییر دارند. اگرچه اثربخشی این رویکرد به طور گسترده‌ای اثبات شده است، چالش‌هایی نظیر تفاوت در شایستگی‌های رهبری و موانع فرهنگی سازمانی همچنان مانع اجرای بهینه آن می‌شود. این پژوهش بر اهمیت آموزش راهبردی و زمینه‌محور مدیران برای تقویت تحول پایدار آموزشی تأکید می‌کند. انتظار می‌رود یافته‌های حاضر، مبنایی مفهومی و عملی برای توسعه الگوهای مؤثر رهبری مدرسه که موفقیت برنامه مدرسه پیشرو را در عصر برنامه درسی مستقل (Kurikulum Merdeka) حمایت می‌کند، فراهم آورد.

Purpose of the study: This study aims to examine patterns of STEAM integration in the Pancasila Student Profile Strengthening Project (P5) and to identify its benefits, challenges, and implications for project-based learning design within the Merdeka Curriculum. Methodology: A Systematic Literature Review was conducted on relevant articles published between 2020 and 2025. Searches were performed through Google Scholar, Garuda, andSinta using keywords related to P5, STEAM, and the Merdeka Curriculum. Based on the inclusion and exclusion criteria, 12 articles were selected, categorized, and analyzed descriptively and comparatively Main Findings: The review shows that contextual P5 activities support mutual cooperation, independence, creativity, communication, and responsibility, while STEAM supports creativity, critical thinking, problem solving, scientific curiosity, and 4C skills. The clearest direct evidence of integration was found in entrepreneurship and local-wisdom themes, with teacher readiness and balanced representation of STEAM elements emerging as the main challenges Novelty/Originality of this study: This review integrates findings from P5 and STEAM studies to map their points of convergence more systematically. Its novelty lies in identifying theme-based integration patterns, implementation success factors, and limitations in direct empirical evidence, thereby providing a basis for future STEAM-based P5 design and research

هدف مطالعه: این مطالعه با هدف بررسی الگوهای ادغام STEAM در پروژه تقویت پروفایل دانش‌آموز پاندسیلا (P5) و شناسایی مزایا، چالش‌ها و پیامدهای آن برای طراحی یادگیری مبتنی بر پروژه در چارچوب برنامه درسی مردکا انجام شده است. روش‌شناسی: مرور نظام‌مند ادبیات پژوهش بر روی مقالات مرتبط منتشرشده بین سال‌های 2020 تا 2025 صورت گرفت. جستجوها از طریق Google Scholar، Garuda و Sinta با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط با P5، STEAM و برنامه درسی مردکا انجام شد. بر اساس معیارهای ورود و خروج، 12 مقاله انتخاب، دسته‌بندی و به صورت توصیفی و مقایسه‌ای تحلیل شدند. یافته‌های اصلی: مرور انجام‌شده نشان می‌دهد که فعالیت‌های زمینه‌ای P5 از همکاری متقابل، استقلال، خلاقیت، ارتباط و مسئولیت‌پذیری حمایت می‌کنند، در حالی که STEAM از خلاقیت، تفکر انتقادی، حل مسئله، کنجکاوی علمی و مهارت‌های 4C پشتیبانی می‌کند. شواهد مستقیم و روشن ادغام عمدتاً در موضوعات کارآفرینی و حکمت بومی مشاهده شد و آمادگی معلمان و نمایندگی متوازن عناصر STEAM به عنوان چالش‌های اصلی مطرح گردید. نوآوری/اصالت مطالعه: این مرور یافته‌های مطالعات P5 و STEAM را برای ترسیم نقاط همگرایی آن‌ها به صورت نظام‌مند ادغام می‌کند. نوآوری آن در شناسایی الگوهای ادغام مبتنی بر موضوع، عوامل موفقیت اجرا و محدودیت‌های شواهد تجربی مستقیم است و بدین ترتیب مبنایی برای طراحی و پژوهش‌های آتی مبتنی بر P5 و STEAM فراهم می‌آورد.

This study aims to analyze the content of junior high school Pancasila Education textbooks from the perspective of Outcome-Based Education (OBE). The analysis focused on four OBE dimensions: clarity of learning outcomes, constructive alignment, learning activity orientation, and assessment quality. This study employed a qualitative approach using deductive content analysis of Grade VII, VIII, and IX Pancasila Education textbooks published by the Kemendikbudristek Center for Textbooks under the Merdeka Curriculum. Data were collected through documentary study and policy document review, then analyzed using the interactive model of Miles, Huberman, and Saldaña (2014). The findings reveal that the textbooks have structurally reflected some OBE principles, as evidenced by the availability of learning objectives derived from Learning Outcomes (Capaian Pembelajaran) and the use of student-centered learning activities. However, significant gaps were identified in the alignment between the demands of learning outcomes and the quality of evaluation instruments, the dominance of lower-order cognitive thinking in learning objectives and exercises, and the limited presence of activities and assessment instruments that explicitly address affective and psychomotor domains. This study concludes that the adoption of the OBE paradigm in the Merdeka Curriculum has not been fully and substantively reflected in junior high school Pancasila Education textbooks. Systematic revision is needed to ensure that the textbooks are genuinely oriented toward holistic competency achievement in accordance with the Pancasila Student Profile.

هدف این پژوهش، تحلیل محتوای کتاب‌های درسی آموزش پانساسیلا در مقطع متوسطه اول از منظر آموزش مبتنی بر پیامدها (OBE) است. تحلیل بر چهار بُعد OBE متمرکز بود: وضوح پیامدهای یادگیری، هم‌ترازی سازنده، جهت‌گیری فعالیت‌های یادگیری و کیفیت ارزشیابی. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از تحلیل محتوای قیاسی بر روی کتاب‌های درسی آموزش پانساسیلا پایه‌های هفتم، هشتم و نهم که توسط مرکز کتاب‌های درسی Kemendikbudristek تحت برنامه درسی Merdeka منتشر شده‌اند، انجام شد. داده‌ها از طریق مطالعه اسنادی و بررسی اسناد سیاستی گردآوری و با استفاده از مدل تعاملی Miles، Huberman و Saldaña (2014) تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که کتاب‌های درسی به طور ساختاری برخی اصول OBE را منعکس کرده‌اند، چنان‌که اهداف یادگیری برگرفته از پیامدهای یادگیری (Capaian Pembelajaran) و استفاده از فعالیت‌های یادگیری دانش‌آموزمحور مشهود است. با این حال، شکاف‌های قابل توجهی در هم‌ترازی میان الزامات پیامدهای یادگیری و کیفیت ابزارهای ارزشیابی، غلبه تفکر شناختی سطوح پایین‌تر در اهداف یادگیری و تمرین‌ها، و حضور محدود فعالیت‌ها و ابزارهای ارزشیابی که به طور صریح به حوزه‌های عاطفی و روان‌حرکتی می‌پردازند، شناسایی شد. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که اتخاذ پارادایم OBE در برنامه درسی Merdeka به طور کامل و ماهوی در کتاب‌های درسی آموزش پانساسیلا در مقطع متوسطه اول منعکس نشده است. بازنگری نظام‌مند برای اطمینان از جهت‌گیری واقعی کتاب‌های درسی به سوی تحقق شایستگی‌های جامع مطابق با پروفایل دانش‌آموز پانساسیلا ضروری است.