Pancasila values

Blended learning (BL) has become increasingly established in higher education, yet research has focused more on effectiveness, engagement, and learning regulation than on how face-to-face and online learning jointly facilitate value internalization. In Pancasila Education, this issue matters because learning outcomes extend beyond knowledge of values to students’ decision-making and relationships. This exploratory qualitative study analyzed open-ended questionnaire responses from 67 Universitas Pendidikan Indonesia students using directed qualitative content analysis, complemented by a contextual review of learning materials and activities available through SPOT UPI. The findings reveal four patterns. First, students perceived face-to-face learning primarily as a relational space for dialogue, clarification, deliberation, and collaboration. At the same time, online learning served mainly as a regulatory space for flexibility, access to materials, time management, and independence. These functions complemented each other but were not exclusive. Second, value internalization became visible when Pancasila shifted from content to be understood into a basis for decision-making, respect for differences, rule compliance, and responsibility. Third, good character was associated with relational pathways toward justice and collaboration and self-regulatory pathways toward discipline, responsibility, and work ethic. Social support, digital culture, and LMS reliability influenced these processes. Fourth, discrepancies between ideal values and reality triggered moral reflection for some students, described as productive moral dissonance. The study interprets BL as an architecture of relational-regulatory functions and suggests connecting social interaction, self-regulation, authentic cases, reflection, process assessment, and reliable digital infrastructure in Pancasila Education. Keywords: Pancasila education, Value internalization, Blended learning; Good character; Higher education

Pancasila is often debated as either an ideology or a philosophical system of thought, while a gap between its values and everyday practice persists. This study aims to quantitatively synthesize the strength of the relationship between understanding and practicing Pancasila values and citizen behavior, such as tolerance and radical attitudes. It uses Koento Wibisono's dimensions of ideology (belief, myth, loyalty) and the three philosophical principles (ontology, epistemology, axiology) as its framework, with the way values are delivered treated as a moderator. The study was designed as a meta-analysis using a random-effects model and Fisher's z transformation. A search of the Garuda and Google Scholar databases for publications from 1996 to 2026 yielded twenty articles as an initial corpus. All were conceptual, normative, or qualitative, so effect sizes could not yet be pooled and the three hypotheses could not be tested statistically. A thematic synthesis shows that ideology and philosophy are understood as a unity, that Pancasila values are hierarchical, and that their practice remains suboptimal, while rote-based education leaves little lasting impression. The corpus only hints at a positive relationship between internalizing Pancasila and tolerance. This study contributes a coding scheme for future research and recommends strengthening programs that emphasize role modeling, character education, and value delivery suited to technological developments.

This classroom action research article presents the use of Problem Based Learning (PBL) to improve Grade V pupils' Pancasila Education learning outcomes on the application of Pancasila values in everyday life. The context comprises 28 pupils at SDN Pakis V/372 Surabaya and includes a pre-cycle followed by two cycles of planning, action, observation, and reflection. Learning activities center on contextual case analysis, group investigation, presentation of solutions, and individual evaluation. Learning outcomes are measured using five multiple-choice items, three short-answer items, and two constructed-response items. Descriptive analysis yields mean scores of 63.72, 79.51, and 87.97, while mastery increases from 28.57% to 71.43% and 96.43%. The 85% class mastery target is reached in Cycle II, although one pupil still requires targeted remediation. Cycle II improvements emphasize individual initial responses, rotating group roles, comparison of alternative actions, and evidence-based reasoning.

این مقاله پژوهش اقدام کلاسی به کارگیری یادگیری مبتنی بر مسئله (Problem Based Learning - PBL) را برای بهبود نتایج یادگیری دانش‌آموزان پایه پنجم در درس آموزش پاندچاسیلا با محوریت کاربرد ارزش‌های پاندچاسیلا در زندگی روزمره ارائه می‌دهد. جامعه پژوهش شامل ۲۸ دانش‌آموز دبستان SDN Pakis V/372 سورابایا است و شامل یک مرحله پیش‌چرخه و دو چرخه برنامه‌ریزی، اقدام، مشاهده و بازتاب می‌باشد. فعالیت‌های یادگیری بر تحلیل موردی زمینه‌ای، پژوهش گروهی، ارائه راه‌حل‌ها و ارزیابی فردی متمرکز است. نتایج یادگیری با استفاده از پنج سؤال چندگزینه‌ای، سه سؤال کوتاه‌پاسخ و دو سؤال پاسخ‌ساز اندازه‌گیری می‌شود. تحلیل توصیفی میانگین نمرات ۶۳٫۷۲، ۷۹٫۵۱ و ۸۷٫۹۷ را نشان می‌دهد و میزان تسلط از ۲۸٫۵۷٪ به ۷۱٫۴۳٪ و ۹۶٫۴۳٪ افزایش می‌یابد. هدف تسلط کلاسی ۸۵٪ در چرخه دوم محقق می‌شود، هرچند یک دانش‌آموز همچنان به جبرانسازی هدفمند نیاز دارد. بهبودهای چرخه دوم بر پاسخ‌های اولیه فردی، چرخش نقش‌های گروهی، مقایسه اقدامات جایگزین و استدلال مبتنی بر شواهد تأکید دارد.

Indonesia is a country with a high level of disaster vulnerability, encompassing both natural and non-natural disasters, which necessitates the involvement of all elements of society in disaster management efforts. As the state ideology, Pancasila possesses values that are highly relevant to shaping societal attitudes and actions in facing disasters, particularly the values of humanity, unity, and mutual cooperation (gotong royong). This study aims to analyze the implementation of Pancasila values in disaster management in Indonesia, as well as to examine the manifestation of mutual cooperation and humanity within community life. This research employs a literature study method by reviewing various scholarly journals, books, and official sources relevant to Pancasila values and disaster management. The findings indicate that the implementation of Pancasila values can be manifested through care and concern for disaster victims, collaboration during evacuation and recovery processes, fair distribution of aid, and community participation in disaster mitigation efforts. The value of mutual cooperation encourages people to help one another regardless of background, while the value of humanity fosters compassion, empathy, and respect for the rights and safety of every individual. Thus, the application of Pancasila values in disaster management not only supports the disaster response process, but also strengthens social solidarity, unity, and the resilience of Indonesian society in facing various disaster threats.

اندونزی کشوری با سطح بالایی از آسیب‌پذیری در برابر بلایا است که شامل بلایای طبیعی و غیرطبیعی می‌شود و این امر مستلزم مشارکت همه عناصر جامعه در تلاش‌های مدیریت بلایا است. پنج‌اصل به عنوان ایدئولوژی کشور، دارای ارزش‌هایی است که ارتباط زیادی با شکل‌دهی نگرش‌ها و رفتارهای جامعه در مواجهه با بلایا، به ویژه ارزش‌های انسانیت، وحدت و همکاری جمعی (گوتونگ رویونگ) دارد. هدف این پژوهش تحلیل اجرای ارزش‌های پنج‌اصل در مدیریت بلایا در اندونزی و همچنین بررسی تجلی همکاری جمعی و انسانیت در زندگی اجتماعی است. این پژوهش با روش مطالعه کتابخانه‌ای و مرور منابع علمی، کتاب‌ها و منابع رسمی مرتبط با ارزش‌های پنج‌اصل و مدیریت بلایا انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اجرای ارزش‌های پنج‌اصل می‌تواند از طریق مراقبت و توجه به قربانیان بلایا، همکاری در فرآیندهای تخلیه و بازسازی، توزیع عادلانه کمک‌ها و مشارکت جامعه در اقدامات کاهش بلایا متجلی شود. ارزش همکاری جمعی مردم را به یاری یکدیگر بدون توجه به پیشینه تشویق می‌کند و ارزش انسانیت باعث پرورش شفقت، همدلی و احترام به حقوق و ایمنی هر فرد می‌شود. بنابراین، به‌کارگیری ارزش‌های پنج‌اصل در مدیریت بلایا نه تنها از فرآیند مقابله با بلایا حمایت می‌کند، بلکه همبستگی اجتماعی، وحدت و تاب‌آوری جامعه اندونزی را در مواجهه با تهدیدهای مختلف بلایا تقویت می‌کند.

Teaching Pancasila in elementary schools requires learning experiences that help students understand and apply the values of Pancasila in their daily lives. This study aims to analyze the implementation of Project-Based Learning (PjBL) grounded in local wisdom, the Pancasila values developed, its contribution to learning, and the gaps in previous research. The study employed a systematic literature review (SLR) method with selection criteria based on PRISMA 2020. Articles were searched via Harzing’s Publish or Perish using the Google Scholar database for publications from 2020 to 2026. Of the 150 articles identified, 12 met the criteria and were analyzed descriptively through thematic synthesis. The results of the study indicate that PjBL provides students with opportunities to understand the values of Pancasila through project planning, collaboration, product creation, presentations, and reflection. Integrating local wisdom as the context and activities of a project brings learning closer to students’ experiences. The most consistent findings relate to the strengthening of mutual cooperation, collaboration, responsibility, empathy, and respect for differences; a number of studies also report improvements in conceptual understanding and creativity. However, the direct integration of local traditions remains limited; most studies were conducted in a single classroom or school, and their long-term impacts have not been extensively researched. Thus, PjBL based on local wisdom has the potential to support contextual learning in Pancasila Education, but it requires structured project design and teacher guidance, as well as further testing in more diverse contexts.

آموزش پاندسیلا در مدارس ابتدایی نیازمند تجاربی آموزشی است که به دانش‌آموزان کمک کند تا ارزش‌های پاندسیلا را در زندگی روزمره خود درک و به کار گیرند. هدف این پژوهش تحلیل اجرای یادگیری مبتنی بر پروژه (PjBL) مبتنی بر خرد بومی، ارزش‌های پاندسیلا توسعه‌یافته، سهم آن در یادگیری و شکاف‌های پژوهش‌های پیشین است. این مطالعه با روش مرور نظام‌مند ادبیات (SLR) و معیارهای انتخاب مبتنی بر PRISMA 2020 انجام شد. مقالات از طریق Harzing’s Publish or Perish با استفاده از پایگاه داده Google Scholar برای انتشارات سال‌های 2020 تا 2026 جستجو شدند. از میان 150 مقاله شناسایی‌شده، 12 مقاله با معیارها مطابقت داشتند و به صورت توصیفی از طریق سنتز موضوعی تحلیل شدند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که PjBL فرصت‌هایی را برای دانش‌آموزان فراهم می‌کند تا ارزش‌های پاندسیلا را از طریق برنامه‌ریزی پروژه، همکاری، خلق محصول، ارائه و بازتاب درک کنند. ادغام خرد بومی به عنوان زمینه و فعالیت‌های پروژه، یادگیری را به تجربیات دانش‌آموزان نزدیک‌تر می‌کند. یافته‌های منسجم‌تر مربوط به تقویت همکاری متقابل، همکاری، مسئولیت‌پذیری، همدلی و احترام به تفاوت‌ها است؛ شماری از پژوهش‌ها نیز بهبود درک مفهومی و خلاقیت را گزارش کرده‌اند. با این حال، ادغام مستقیم سنت‌های بومی همچنان محدود است؛ بیشتر مطالعات در یک کلاس یا مدرسه انجام شده‌اند و تأثیرات بلندمدت آن‌ها به طور گسترده بررسی نشده است. بنابراین، PjBL مبتنی بر خرد بومی پتانسیل حمایت از یادگیری زمینه‌مند در آموزش پاندسیلا را دارد، اما نیازمند طراحی ساختاریافته پروژه و راهنمایی معلم و همچنین آزمون بیشتر در زمینه‌های متنوع‌تر است.

How can civic education move beyond transmitting knowledge to cultivating the critical thinking young citizens need for democratic life? This study addresses that question by examining a deep learning-oriented problem-based learning (DL-PBL) model designed to develop critical thinking and support civic learning within primary Civic Education. Using a convergent mixed-methods design, we worked with 112 fourth-grade students from two primary schools in Palembang, South Sumatra, employing a quasi-experimental pre-test–post-test design with intact classes, complemented by classroom observations and students’ reflective journals. Because the total-score distribution was non-normal, between-group differences were analysed using an independent-samples Mann–Whitney U test, which indicated a statistically significant difference in total critical-thinking scores between the two groups, U = 0.000, z = −9.142, p < .001, with a very large standardised effect size, r = .864. The five critical-thinking aspect scores showed high internal consistency (Cronbach’s α = .888), and descriptive results showed consistently higher achievement percentages in the DL-PBL group across all assessed aspects. Qualitative findings revealed meaningful engagement with local civic issues, collaborative inquiry, reflective thinking, and active participation throughout the learning process. Together, these findings suggest that DL-PBL offers a promising instructional framework for connecting critical thinking with civic reasoning, Pancasila values, and community-based learning, providing a practical pathway for strengthening civic education in primary schools.

آموزش شهروندی چگونه می‌تواند فراتر از انتقال دانش رفته و به پرورش تفکر انتقادی مورد نیاز شهروندان جوان برای زندگی دموکراتیک بپردازد؟ این پژوهش با بررسی یک مدل یادگیری مبتنی بر مسئله با رویکرد یادگیری عمیق (DL-PBL) که با هدف توسعه‌ی تفکر انتقادی و حمایت از یادگیری شهروندی در آموزش شهروندی ابتدایی طراحی شده است، به این پرسش می‌پردازد. با استفاده از طرح آمیخته‌ی همگرا، با ۱۱۲ دانش‌آموز پایه چهارم از دو مدرسه ابتدایی در پالمبانگ، سوماترای جنوبی همکاری شد و از طرح شبه‌آزمایشی پیش‌آزمون–پس‌آزمون با کلاس‌های دست‌نخورده، به همراه مشاهده‌های کلاسی و یادداشت‌های تأملی دانش‌آموزان بهره گرفته شد. با توجه به غیرنرمال بودن توزیع نمرات کل، تفاوت‌های بین گروهی با استفاده از آزمون U من–ویتنی برای نمونه‌های مستقل تحلیل شد که تفاوت معنادار آماری در نمرات کل تفکر انتقادی بین دو گروه را نشان داد (U = 0.000، z = −9.142، p < .001) و اندازه‌ی اثر استاندارد شده بسیار بزرگ بود (r = .864). نمرات پنج جنبه‌ی تفکر انتقادی از پایایی درونی بالایی برخوردار بودند (آلفای کرونباخ = .888) و نتایج توصیفی نشان داد که درصد موفقیت در گروه DL-PBL در تمامی جنبه‌های ارزیابی شده به طور پیوسته بالاتر بوده است. یافته‌های کیفی نیز مشارکت معنادار با مسائل شهروندی محلی، پژوهش مشارکتی، تفکر تأملی و مشارکت فعال در سراسر فرایند یادگیری را آشکار ساخت. این یافته‌ها در مجموع نشان می‌دهند که DL-PBL چارچوب آموزشی امیدبخشی برای پیوند تفکر انتقادی با استدلال شهروندی، ارزش‌های پنج‌گانه‌ی پانچاسیلا و یادگیری مبتنی بر جامعه فراهم می‌کند و مسیر عملی برای تقویت آموزش شهروندی در مدارس ابتدایی ارائه می‌دهد.

Pancasila valueis eiducation in thei seicond gradei of eileimeintary school still reilieis heiavily on conveintional meidia, causing studeints to bei passivei, strugglei to diffeireintiatei thei valueis of thei seicond and fifth principleis, and show undeirdeiveilopeid peirsonal digitality skills. This study aims to deiscribei thei deiveilopmeint proceiss of a Bookwidgeits-baseid Puzzlei meidium, deiteirminei its validity and feiasibility, and analyzei thei improveimeint of peirsonal digitality skills of seicond-gradei studeints at SDI Ma'arif Garum, Blitar Reigeincy, afteir using thei meidium. This study eimployeid thei Reiseiarch and Deiveilopmeint (R&D) meithod with thei ADDIEI modeil (Analysis, Deisign, Deiveilopmeint, Impleimeintation, EIvaluation), involving 23 seicond-gradei studeints as trial subjeicts along with a meidia eixpeirt, a conteint eixpeirt, and a classroom teiacheir as validators. Data weirei colleicteid through obseirvation, inteirvieiws, queistionnaireis, and teists (preiteist-postteist), thein analyzeid using deiscriptivei quantitativei analysis and statistical teists (paireid t-teist and N-Gain). Thei reisults show that thei meidium was cateigorizeid as veiry valid, with validation peirceintageis of 94% from thei meidia eixpeirt, 88% from thei conteint eixpeirt, and 98% from thei teiacheir's reisponsei. Thei Paireid Samplei t-Teist showeid a significancei valuei of 0.000 (<0.05), with thei preiteist aveiragei increiasing from 71.30 to 87.17 in thei postteist, and an N-Gain of 59%, cateigorizeid as eiffeictivei. Thus, thei Bookwidgeits-baseid Puzzlei meidium is feiasiblei and eiffeictivei for improving thei peirsonal digitality skills of seicond-gradei studeints on thei topic of Pancasila valueis.

آموزش ارزش‌های پاندسیلا در پایه دوم دبستان همچنان به شدت به رسانه‌های سنتی متکی است که این امر موجب انفعال دانش‌آموزان، دشواری در تمایز ارزش‌های اصل دوم و پنجم، و بروز مهارت‌های دیجیتالیتۀ شخصی توسعه‌نیافته می‌شود. هدف این پژوهش توصیف فرایند توسعه رسانه معمایی مبتنی بر BookWidgets، تعیین روایی و قابلیت استفاده آن، و تحلیل بهبود مهارت‌های دیجیتالیتۀ شخصی دانش‌آموزان پایه دوم دبستان اسلامی معارف گاروم، شهرستان بلیتر پس از استفاده از این رسانه است. این پژوهش از روش تحقیق و توسعه (R&D) با مدل ADDIE (تحلیل، طراحی، توسعه، اجرا، ارزیابی) بهره برده و ۲۳ دانش‌آموز پایه دوم را به عنوان آزمودنی، به همراه یک متخصص رسانه، یک متخصص محتوا و یک معلم کلاس به عنوان ارزیابان دربر می‌گیرد. داده‌ها از طریق مشاهده، مصاحبه، پرسشنامه و آزمون (پیش‌آزمون-پس‌آزمون) گردآوری و با استفاده از تحلیل کمی توصیفی و آزمون‌های آماری (t-test زوجی و N-Gain) تحلیل شدند. نتایج نشان داد که رسانه مذکور از نظر روایی بسیار مطلوب ارزیابی شد، به‌طوری‌که درصد روایی توسط متخصص رسانه ۹۴٪، متخصص محتوا ۸۸٪ و پاسخ معلم ۹۸٪ بود. آزمون t زوجی مقدار معناداری ۰.۰۰۰ (<۰.۰۵) را نشان داد و میانگین پیش‌آزمون از ۷۱.۳۰ به ۸۷.۱۷ در پس‌آزمون افزایش یافت و مقدار N-Gain معادل ۵۹٪ و در دسته‌بندی اثربخش قرار گرفت. بنابراین، رسانه معمایی مبتنی بر BookWidgets برای ارتقای مهارت‌های دیجیتالیتۀ شخصی دانش‌آموزان پایه دوم در موضوع ارزش‌های پاندسیلا، قابل استفاده و اثربخش است.