pesantren

This study examines the historical development of pesantren in Ogan Ilir Regency, South Sumatra, focusing on institutional diversity and the formation of its socio-religious identity as a City of Santri. Using a qualitative-historical approach, the study investigates 22 pesantren through in-depth interviews with 75 informants, participant observation, and document analysis. Historical source criticism and thematic analysis are employed to reconstruct institutional trajectories and identify patterns of institutional differentiation. The findings reveal three historical phases: initial institutionalization (1932–1967), consolidation and diversification (1983–1996), and institutional expansion and integration (2003–2023). Across these phases, three overlapping institutional orientations emerge: scholarly tradition, educational modernization, and self-reliance and community empowerment. These orientations demonstrate that pesantren development involves the coexistence of Islamic scholarly continuity, educational transformation, and expanding social functions rather than a linear transition from traditional to modern institutions. The study interprets these developments through the perspectives of continuity and change, ideal typology, and social construction, highlighting how institutional practices may reproduce socio-religious meanings. It offers an integrated historical and institutional account of pesantren development in Ogan Ilir while recognizing that the extent to which the City of Santri identity is collectively accepted requires further empirical investigation.

This study aims to analyze the epistemology of aqidah education constructed by KH. Muhammad Faqih Maskumambang in An-Nushus al-Islamiyyah fi Radd ‘ala Madhhab al-Wahhabiyyah, particularly in establishing the relationship between textual authority, rational reasoning, and the scholarly tradition of Islamic boarding schools (pesantren). This qualitative study employs a library research method and content analysis of An-Nushus al-Islamiyyah as the primary source, complemented by relevant academic literature as secondary sources. The analysis applies the Islamic epistemological framework of bayani, burhani, and irfani, conceptually distinguishing scholarly authority based on sanad and ijma’ from irfani as the internalization of ethical and spiritual values. The findings demonstrate that KH. Muhammad Faqih’s epistemology of aqidah education is integrative, with bayani authority serving as its primary foundation, reinforced by burhani reasoning and the continuity of the salaf scholarly tradition. The dialogical and argumentative methods employed in the treatise also reveal pedagogical potential for fostering a moderate understanding of aqidah. The novelty of this study lies in reinterpreting An-Nushus al-Islamiyyah not merely as a theological polemical work, but as an epistemological construction of aqidah education integrating textual, rational, and traditional spiritual dimensions

The digitization of hadith texts has become an important issue in Islamic boarding school education because it changes access to, learning of, and transmission of religious knowledge traditionally grounded in teacher guidance and the sanad tradition. This study aims to analyze the opportunities, challenges, and impacts of hadith text digitization on traditional scholarly authority in pesantren across Indonesia and dayah in Aceh. The study employs a library research method involving the analysis of 14 scholarly journal articles relevant to hadith text digitization, pesantren learning, knowledge transmission, and religious authority. The articles were prioritized from publications between 2021 and 2026 based on topical relevance and source credibility. Data were analyzed qualitatively through content analysis and thematic synthesis. The findings indicate that digitization broadens access to hadith literature, facilitates hadith searching and takhrij, and supports students’ independent learning. The identified challenges include digital source validity, superficial understanding of hadith, changes in knowledge transmission, and the emergence of new religious authorities. Digitization does not eliminate teachers’ roles but encourages the development of hybrid scholarly authority. Therefore, technology integration needs to be accompanied by stronger digital literacy, source verification, hadith methodology, and guidance from teachers and teungku. ABSTRAK Digitalisasi kitab hadis menjadi isu penting dalam pendidikan pesantren karena mengubah pola akses, pembelajaran, dan transmisi pengetahuan keagamaan yang selama ini bertumpu pada bimbingan guru dan tradisi sanad. Penelitian ini bertujuan menganalisis peluang, tantangan, serta dampak digitalisasi kitab hadis terhadap otoritas keilmuan tradisional pada pesantren di Indonesia dan dayah di Aceh. Penelitian menggunakan metode kepustakaan (library research) dengan menganalisis 14 artikel jurnal ilmiah yang relevan dengan digitalisasi kitab hadis, pembelajaran pesantren, transmisi pengetahuan, dan otoritas keagamaan. Artikel diprioritaskan dari publikasi tahun 2021–2026 dengan mempertimbangkan relevansi topik dan kredibilitas sumber. Data dianalisis secara kualitatif melalui analisis isi (content analysis) dan sintesis tematik. Hasil analisis menunjukkan bahwa digitalisasi memperluas akses terhadap literatur hadis, mempercepat penelusuran dan takhrij, serta mendukung kemandirian belajar santri. Tantangan yang ditemukan meliputi validitas sumber digital, risiko pemahaman hadis yang dangkal, perubahan pola transmisi ilmu, dan munculnya otoritas keagamaan baru. Digitalisasi tidak menghilangkan peran guru, tetapi mendorong terbentuknya otoritas keilmuan hibrida. Oleh karena itu, pemanfaatan teknologi perlu disertai penguatan literasi digital, verifikasi sumber, metodologi hadis, dan bimbingan guru serta teungku.

This study examines the role of the Ittihadul Muballighin Institute (LIM) of Lirboyo Islamic Boarding School in designing ulama cadre education through the Ramadhan Safari program. LIM is an internal da’wah institution of the pesantren that prepares senior students (santri) to become preachers who master Islamic knowledge and are able to apply it contextually in society. Using a descriptive qualitative approach, data were collected through observation, interviews, and documentation involving LIM administrators, field coordinators, trainers, program participants, and community members, and were analyzed using the interactive model of Miles and Huberman with source and method triangulation. The findings show that LIM plays an active role through participant selection, intensive pre-departure training, field mentoring, and post-activity evaluation; that cadres participate in ritual, socio-religious, educational, and socio-cultural activities; and that LIM plays a passive role by providing facilities, institutional legitimacy, administrative support, and social networks. The program strengthens participants’ da’wah communication competence, resilience, and sincerity, and is consistent with the principles of experiential learning. The study concludes that the Ramadhan Safari is an integrative, contextual, and sustainable ulama cadre education design within the traditional pesantren framework.

This study aims to explain the implementation of the hidden curriculum through school habituation in shaping students' disciplined character at MTs Al-Quraniyah Manna, South Bengkulu Regency. The hidden curriculum refers to values instilled in students through school culture, teacher role modeling, rules, and daily habits that are not included in the formal curriculum. This study employed a qualitative approach classified as descriptive research. Data were collected through observation, interviews, and documentation, and analyzed using the Miles and Huberman interactive model, which includes data collection, condensation, display, and conclusion drawing/verification. The findings reveal that the hidden curriculum is implemented through two primary habituation activities: the TAKRIR program (daily Qur'anic muroja'ah before classes) and congregational Dhuhr prayer conducted regularly from Monday to Thursday at the Maria Affan Mosque. Three main mechanisms contribute to the formation of students' disciplined character: behavioral habituation through consistent daily routines, teacher role modeling through active participation and direct guidance, and the establishment of a strong religious school culture. The results indicate improvements in students' punctuality, compliance with school rules, orderliness during worship, and intrinsic awareness to fulfill obligations without coercion. Therefore, the hidden curriculum through sustained religious habituation serves as an effective strategy for building students' disciplined character at MTs Al-Quraniyah Manna.

Pesantren-based madrasahs may organize religious and general learning through two configurations, separated and integrated, yet students' experiences under the two configurations are rarely compared sequentially within one institution. Prior studies mostly address the epistemological and curricular dimensions of knowledge integration, while students' experiences under both configurations have not been compared directly. This study compares academic achievement, religious understanding, and student well-being between the cohort of students who studied under the separated system and the cohort who later studied under the integrated system at MA Khozinatul Ulum Blora, as reported by teachers and students. It uses an embedded case study with two units of analysis. Thirteen informants took part: five students from each cohort, one madrasah diniyah teacher, one general subject teacher, and one deputy head for curriculum. Data came from semi-structured interviews for both cohorts, along with observation and document analysis for the currently running integrated system, analyzed thematically with triangulation. Three differences emerged. Separated-system students described more structured learning, whereas integrated-system students described difficulty keeping focus as the scope of material widened. Broader religious understanding across subjects was described by integrated-system students, while separated-system students tied it to religion class hours. Fatigue was reported more often in the integrated group. The study contributes a comparison of two periods of learning systems within one institution.

Instruction of prayer fiqh in pesantren goes beyond merely teaching the procedures and regulations of worship, it also plays a role in shaping the religious attitudes and habits of the students. Therefore, it is necessary to examine how the material regarding the fiqh of prayer is understood and instilled, so that Islamic values can be applied in daily life. This research aims to analyze the internalization of Islamic education values in the prayer worship material in the book Fathul Qorib by Ibn Qasim al-Ghazi at Al Huda Kunduran Islamic Boarding School. The research uses a qualitative approach with a descriptive type. Data were obtained through observations of the Fathul Qorib learning process and interviews with the pesantren caretaker, ustadz, and santri. Data analysis was conducted through data condensation, data presentation, and drawing conclusions by comparing information from various sources. The research results show that the prayer material in Fathul Qorib includes obligatory conditions, valid conditions, pillars, Sunnah, things that invalidate prayer, the number of prayer units, congregational prayer, qashar and jama’, as well as several special prayers. The material serves as the foundation for instilling values of faith, discipline, responsibility, and morality. The internalization of values is carried out through classical learning, sorogan, habituation of congregational prayers, supervision, advice, and the exemplary behavior of caregivers and teachers. The process is supported by the pesantren environment, direct interaction with teachers, and a culture of collective learning. Meanwhile, the obstacles include differences in the ability to read religious texts, limited references, fatigue, and inconsistency among some students. The novelty of the research lies in revealing the connection between the fiqh of prayer material, the study of the Yellow Book, and the internalization of values until they are manifested in the religious habits of the students. The research results show that the study of Fathul Qorib not only strengthens the understanding of fiqh but also internalizes the values of faith, discipline, responsibility, and morality through learning, habituation, supervision, and exemplary behavior.

General Background Pesantren-based madrasas integrate national curricula with Islamic traditions to build academic and religious competencies simultaneously. Specific Background The increasing enrollment of daily commuting learners creates institutional challenges regarding their limited exposure to intensive religious environments compared to dormitory residents. Knowledge Gap Existing literature primarily compares academic outcomes without comprehensively analyzing the pedagogical administration tailored specifically for commuting learners in their natural setting. Aims This research describes the planning, implementation, and evaluation of religious pedagogy specifically for commuting learners at MTs Unggulan Al-Qodiri 1 Jember. Results Planning involves specialized supplementary programs in Qur'an reading, Fiqh, and Basic English structured around formal schedules. Implementation integrates national and boarding curricula through dual supervision systems involving parents and teachers, alongside strict worship habituation. Evaluation applies authentic multi-aspect assessments focusing on practical mastery and attitude development, though challenges persist in adapting teaching methods and maintaining discipline at home. Novelty The study provides a multidimensional framework focusing exclusively on commuting learners as a single unit within a specialized dual-system ecosystem. Implications Successful character building necessitates robust structural synergy among schools, families, and targeted pedagogical differentiation to bridge the environmental divide. Highlights Dual supervision systems synergize teacher monitoring and parental oversight to maintain religious habituation outside dormitories. Authentic assessments evaluate practical worship competencies alongside cognitive mastery through customized pedagogical targets. Curricular differentiation strategies address environmental exposure limitations by integrating specialized supplementary subjects without disrupting formal academic schedules. Keywords Curriculum Integration; Authentic Assessment; Differentiated Instruction; Dual Supervision; Character Development

English language learning among Muslim students in Indonesia often faces tensions between Western cultural influences and Islamic values. This study aims to understand how Muslim students' lived experiences in English learning shape their Islamic identity, how they negotiate tensions between Islamic values and Western culture, and how social contexts such as pesantren influence identity construction. This qualitative research employs a phenomenological approach. Participants were seven Muslim students at UIN K.H. Abdurrahman Wahid Pekalongan with backgrounds in pesantren or Islamic boarding schools. Data were collected through semi-structured in-depth interviews. The findings reveal that Muslim students perceive English as a bridge for global da'wah and academic advancement, not as a threat. They actively practice critical cultural filtration taking linguistic benefits while rejecting values contradicting Islam. The pesantren environment supports this harmonization, for example through integrating vocabulary memorization after the Subuh prayer. This study concludes that learning a foreign language and preserving Islamic identity can coexist harmoniously. It recommends developing culturally and religiously sensitive English curricula in Islamic educational institutions.

یادگیری زبان انگلیسی در میان دانشجویان مسلمان اندونزی غالباً با تنش‌هایی میان تأثیرات فرهنگی غربی و ارزش‌های اسلامی مواجه است. هدف این پژوهش، فهم چگونگی تأثیر تجارب زیسته دانشجویان مسلمان در یادگیری زبان انگلیسی بر هویت اسلامی آنان، نحوه مذاکره آن‌ها با تنش‌های میان ارزش‌های اسلامی و فرهنگ غربی، و نقش زمینه‌های اجتماعی همچون پیام‌رسان (pesantren) در ساخت هویت است. این پژوهش کیفی با رویکرد پدیدارشناسی انجام شده است. شرکت‌کنندگان شامل هفت دانشجوی مسلمان دانشگاه UIN K.H. Abdurrahman Wahid Pekalongan با پیشینه تحصیل در پیام‌رسان یا مدارس شبانه‌روزی اسلامی بودند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و عمیق گردآوری شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که دانشجویان مسلمان، زبان انگلیسی را به عنوان پلی برای دعوت جهانی (da'wah) و پیشرفت علمی تلقی می‌کنند و آن را تهدید نمی‌دانند. آن‌ها با رویکرد انتقادی به پالایش فرهنگی می‌پردازند و ضمن بهره‌گیری از مزایای زبانی، ارزش‌هایی را که با اسلام مغایرت دارد، رد می‌کنند. محیط پیام‌رسان از این همسویی حمایت می‌کند؛ به عنوان مثال، از طریق ادغام حفظ واژگان پس از نماز صبح (Subuh). این پژوهش نتیجه می‌گیرد که یادگیری زبان خارجی و حفظ هویت اسلامی می‌تواند به طور هماهنگ همزیستی داشته باشد. همچنین، توسعه برنامه‌های درسی زبان انگلیسی حساس به فرهنگ و مذهب در مؤسسات آموزشی اسلامی توصیه می‌شود.

The ability to comprehend classical Islamic texts (kitab turats) is one of the essential competencies in Arabic language learning within Islamic boarding schools. However, many students encounter difficulties in identifying grammatical functions, analyzing Arabic syntactic and morphological structures, and understanding unvocalized Arabic texts. This study aimed to develop the Al-Barqy instructional material based on Visual-Spatial Intelligence, evaluate its validity, and examine its effectiveness in improving students' comprehension of kitab turats in the sorogan learning program at Markaz Al-'Arabiyah Pare Kediri. This research employed the Research and Development (R&D) approach consisting of needs analysis, product design, development, expert validation, revision, field testing, and evaluation. Data were collected through observations, interviews, documentation, validation questionnaires, pretests, and posttests. The data were analyzed using descriptive and inferential statistics. The findings revealed that the developed instructional material successfully integrated colors, grammatical symbols, concept maps, and visual representations as applications of Visual-Spatial Intelligence. Expert validation indicated a feasibility score of 97%, categorized as highly valid. The effectiveness test using a paired-samples t-test yielded a t-value of 20.13 with df = 14 and p < 0.001, indicating a significant difference between the pretest and posttest scores.Therefore, the Al-Barqy instructional material is considered valid, effective, and applicable as an innovative instructional resource for enhancing students' comprehension of kitab turats through the sorogan learning model.

توانایی درک متون کلاسیک اسلامی (کتاب تراث) یکی از شایستگی‌های اساسی در یادگیری زبان عربی در مدارس علوم دینی اسلامی به‌شمار می‌رود. با این حال، بسیاری از دانش‌آموزان در شناسایی نقش‌های دستوری، تحلیل ساختارهای نحوی و صرفی زبان عربی، و فهم متون عربی بدون اعراب‌گذاری با دشواری مواجه هستند. هدف این پژوهش، تدوین محتوای آموزشی البرقی مبتنی بر هوش دیداری-فضایی، ارزیابی روایی آن و بررسی اثربخشی آن در بهبود درک دانش‌آموزان از کتاب تراث در برنامه آموزشی سورگان در مرکز العربیه پاره کدیری بود. این پژوهش با رویکرد تحقیق و توسعه (R&D) شامل تحلیل نیازها، طراحی محصول، توسعه، اعتبارسنجی توسط خبرگان، بازنگری، آزمون میدانی و ارزیابی انجام شد. داده‌ها از طریق مشاهده، مصاحبه، اسناد، پرسشنامه‌های اعتبارسنجی، پیش‌آزمون و پس‌آزمون گردآوری شدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی صورت گرفت. یافته‌ها نشان داد که محتوای آموزشی تدوین‌شده با موفقیت رنگ‌ها، نمادهای دستوری، نقشه‌های مفهومی و بازنمایی‌های دیداری را به‌عنوان کاربردهای هوش دیداری-فضایی ادغام کرده است. اعتبارسنجی خبرگان، امتیاز قابلیت استفاده ۹۷٪ را نشان داد که در دسته بسیار معتبر قرار می‌گیرد. آزمون اثربخشی با استفاده از آزمون t زوجی مقدار t برابر با 20.13 با درجه آزادی 14 و p < 0.001 را نشان داد که بیانگر تفاوت معنادار بین نمرات پیش‌آزمون و پس‌آزمون است. بنابراین، محتوای آموزشی البرقی معتبر، اثربخش و قابل استفاده به‌عنوان منبع آموزشی نوآورانه برای ارتقای درک دانش‌آموزان از کتاب تراث از طریق مدل یادگیری سورگان تلقی می‌شود.

Islamic boarding schools are educational institutions that focus on teaching religious knowledge, including various traditional Islamic books. Besides that, pesantren also equip students with various positive life skills, like memorizing hadiths, practicing prayer, leading prayers, and other life skills. The study aims to analyze the factors influencing the development of students' social skills at Islamic Boarding Schools. This study adopted a qualitative case study approach. The study was conducted at the Mambaul 'Ulum Tujungmuli Islamic Boarding School, Karangmoncol District, Purbalingga Regency. The subjects were the caretakers of the Islamic boarding school. Data were collected using interview and documentation techniques. Data were analyzed using interactive analysis. The results of the study reported that the development of students' life skills was influenced both driving and inhibiting factors. The driving factors originated from both internal and external sources. Internal aspects were characterized by the willingness and enthusiasm of the caretakers, the purpose of establishing the Islamic boarding school, sociological awareness, and internalization of Islamic boarding school teachings. External aspects were characterized by of the importance of deepening religious knowledge, the community's need for education, the desire to build social integration, and maintaining harmony among humans. Factors inhibiting the development of students' life skills included technological changes and changing times, a lack of communication between residents and the Islamic boarding school, limited agricultural land, and inadequate agricultural infrastructure.

مدارس شبانه‌روزی اسلامی، نهادهای آموزشی‌ای هستند که بر آموزش معارف دینی، از جمله کتب سنتی اسلامی، تمرکز دارند. افزون بر این، این مدارس دانش‌آموزان را به مهارت‌های مثبت زندگی همچون حفظ احادیث، تمرین نماز، امامت جماعت و سایر مهارت‌های زندگی مجهز می‌کنند. هدف پژوهش حاضر، تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه مهارت‌های اجتماعی دانش‌آموزان در مدارس شبانه‌روزی اسلامی است. این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش مطالعه موردی انجام شده است. محل انجام پژوهش، مدرسه شبانه‌روزی اسلامی Mambaul 'Ulum Tujungmuli در بخش Karangmoncol، شهرستان Purbalingga بوده است. شرکت‌کنندگان پژوهش، متولیان مدرسه شبانه‌روزی اسلامی بودند. داده‌ها با استفاده از مصاحبه و تکنیک‌های مستندسازی گردآوری شد. تحلیل داده‌ها به روش تحلیل تعاملی صورت گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که توسعه مهارت‌های زندگی دانش‌آموزان تحت تأثیر عوامل محرک و بازدارنده قرار دارد. عوامل محرک از منابع داخلی و خارجی نشأت می‌گیرند. جنبه‌های داخلی شامل تمایل و اشتیاق متولیان، هدف از تأسیس مدرسه شبانه‌روزی اسلامی، آگاهی جامعه‌شناختی و درونی‌سازی آموزه‌های مدرسه شبانه‌روزی اسلامی بود. جنبه‌های خارجی شامل اهمیت تعمیق دانش دینی، نیاز جامعه به آموزش، تمایل به ایجاد همبستگی اجتماعی و حفظ هماهنگی میان انسان‌ها بود. عوامل بازدارنده توسعه مهارت‌های زندگی دانش‌آموزان شامل تغییرات فناورانه و تغییرات زمانه، کمبود ارتباط میان ساکنان و مدرسه شبانه‌روزی اسلامی، محدودیت زمین‌های کشاورزی و زیرساخت‌های ناکافی کشاورزی بود.

Although school-community partnerships are crucial, the formalistic nature of community participation and power imbalances among actors often hinder quality management in religious-based schools. This study aims to analyze and describe in depth the patterns of involvement and the dynamics of synergy in the tripartite partnership (madrasah, committee, and community) in the quality management of educational services at Nurul Jadid Senior High School. This descriptive qualitative research, designed as a case study, collects data through in-depth interviews with key informants, limited participatory observation, and document analysis, then analyses it using the interactive model of Miles, Huberman, and Saldana. The research results show that the tripartite partnership at Nurul Jadid Senior High School transforms administrative functions into humanistic relations, grounded in the pesantren's social capital, through open madrasah management, the committee's role as a substantive dialogic partner, and participatory supervision by the community and alums outside the school environment. This synergy has created a sustainable, community-based quality assurance model in which meeting national education standards aligns with religious culture and stakeholder satisfaction.

اگرچه شراکت مدرسه و جامعه اهمیت زیادی دارد، اما ماهیت صوری مشارکت جامعه و عدم توازن قدرت میان بازیگران اغلب مانع مدیریت کیفیت در مدارس مبتنی بر مذهب می‌شود. هدف این پژوهش تحلیل و توصیف عمیق الگوهای مشارکت و پویایی هم‌افزایی در شراکت سه‌جانبه (مدرسه، کمیته و جامعه) در مدیریت کیفیت خدمات آموزشی در دبیرستان نورالجدید است. این پژوهش کیفی توصیفی که به صورت مطالعه موردی طراحی شده است، داده‌ها را از طریق مصاحبه‌های عمیق با مطلعان کلیدی، مشاهده مشارکتی محدود و تحلیل اسناد گردآوری کرده و سپس با استفاده از مدل تعاملی Miles، Huberman و Saldana تحلیل می‌کند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که شراکت سه‌جانبه در دبیرستان نورالجدید، کارکردهای اداری را به روابط انسانی مبتنی بر سرمایه اجتماعی مدرسه علمیه تبدیل می‌کند؛ این امر از طریق مدیریت باز مدرسه، نقش کمیته به عنوان شریک دیالوژیک محتوایی و نظارت مشارکتی جامعه و فارغ‌التحصیلان خارج از محیط مدرسه تحقق یافته است. این هم‌افزایی، مدل تضمین کیفیت پایدار مبتنی بر جامعه را ایجاد کرده است که در آن تحقق استانداردهای ملی آموزش با فرهنگ دینی و رضایت ذینفعان همسو می‌شود.

The development of students' spiritual intelligence has become an important concern in Islamic education, particularly in Islamic boarding schools (pesantren) that emphasize character formation and spiritual cultivation. One of the spiritual practices implemented in pesantren is riyadhoh amaliah, including the practice of performing 100 rak'ahs of voluntary prayer as a means of self-purification (tazkiyatun nafs). This study aims to analyze the implementation of the 100-rak'ah prayer practice and to construct a tazkiyatun nafs-based model for developing students' spiritual intelligence at Al-Lathifiyah 1 Female Islamic Boarding School, Tambakberas Jombang. This research employed a qualitative case study approach. Data were collected through in-depth interviews, participant observation, and document analysis involving caregivers, teachers, and students. The data were analyzed using the interactive model of data reduction, data display, and conclusion drawing. The findings reveal that the practice of the 100-rak'ah prayer serves not only as a ritual worship activity but also as a structured process of spiritual formation encompassing self-discipline, self-control, sincerity, patience, humility, and spiritual awareness. The study identified a tazkiyatun nafs-based spiritual development model consisting of four interconnected stages: self-purification (takhalli), character internalization (tahalli), spiritual awareness enhancement (tajalli), and spiritual habituation through continuous riyadhoh amaliah. These stages contribute significantly to the development of students' spiritual intelligence, reflected in stronger religious commitment, emotional stability, moral behavior, and self-awareness. The study concludes that the 100-rak'ah prayer practice represents an effective spiritual education model that strengthens students' spiritual intelligence through a systematic process of tazkiyatun nafs within the pesantren environment

توسعه هوش معنوی دانش‌آموزان به یکی از دغدغه‌های مهم در آموزش اسلامی، به‌ویژه در مدارس شبانه‌روزی اسلامی (پسانترن) که بر شکل‌گیری شخصیت و پرورش معنوی تأکید دارند، تبدیل شده‌است. یکی از تمرینات معنوی اجراشده در پسانترن، ریاضت عملی است که شامل انجام ۱۰۰ رکعت نماز مستحبی به‌عنوان وسیله‌ای برای خودپالایی (تزکیه نفس) می‌باشد. هدف این پژوهش تحلیل اجرای تمرین ۱۰۰ رکعت نماز و ساخت مدل مبتنی بر تزکیه نفس برای توسعه هوش معنوی دانش‌آموزان در مدرسه شبانه‌روزی اسلامی دخترانه Al-Lathifiyah 1، تمبکبراس جومبانگ است. این پژوهش با رویکرد کیفی و مطالعه موردی انجام شده‌است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق، مشاهده مشارکتی و تحلیل اسناد با مشارکت مراقبان، معلمان و دانش‌آموزان گردآوری شد. داده‌ها با استفاده از مدل تعاملی کاهش داده، نمایش داده و نتیجه‌گیری تحلیل گردید. یافته‌ها نشان می‌دهد که تمرین ۱۰۰ رکعت نماز نه‌تنها به‌عنوان یک فعالیت عبادی آیینی، بلکه به‌عنوان فرایندی ساختاریافته برای شکل‌گیری معنوی شامل خودانضباطی، خودکنترلی، اخلاص، صبر، فروتنی و آگاهی معنوی عمل می‌کند. این مطالعه مدل توسعه معنوی مبتنی بر تزکیه نفس را شناسایی کرد که شامل چهار مرحله به‌هم‌پیوسته است: خودپالایی (تخلی)، درونی‌سازی صفات (تحلی)، ارتقای آگاهی معنوی (تجلی) و عادت‌سازی معنوی از طریق استمرار ریاضت عملی. این مراحل نقش مهمی در توسعه هوش معنوی دانش‌آموزان ایفا می‌کنند که در تعهد دینی قوی‌تر، ثبات هیجانی، رفتار اخلاقی و خودآگاهی منعکس می‌شود. نتیجه پژوهش آن است که تمرین ۱۰۰ رکعت نماز، مدلی مؤثر برای آموزش معنوی است که هوش معنوی دانش‌آموزان را از طریق فرایند نظام‌مند تزکیه نفس در محیط پسانترن تقویت می‌کند.

This study aims to examine the role of managers in organizing student activities at the Darul Mustofa Islamic Boarding School, including the assignment of tasks, coordination, providing guidance, supervision, and decision-making when facing obstacles. This study employs a descriptive qualitative approach using field research. Data were collected through observation, interviews, and documentation conducted within the Darul Mustofa Islamic Boarding School. The results indicate that managers play a role in organizing and coordinating boarding school activities by assigning tasks to administrators according to their respective responsibilities, coordinating before activities take place, providing guidance on uncompleted tasks, and supervising and evaluating activities. In exercising their leadership, managers give administrators the opportunity to carry out their responsibilities but continue to monitor and provide guidance when problems arise. The study also identified several challenges in managing Islamic boarding schools, namely limited human resources, financial management issues, insufficient facilities and infrastructure, and varying levels of staff proficiency in utilizing technology. Therefore, the manager’s role is essential to maintain the orderliness of activities through coordination, the delegation of responsibilities, guidance, supervision, and problem-solving so that the boarding school’s activities can run smoothly.

این پژوهش با هدف بررسی نقش مدیران در سازماندهی فعالیت‌های دانش‌آموزان در مدرسه علمیه دارالمصطفی، از جمله واگذاری وظایف، هماهنگی، ارائه راهنمایی، نظارت و تصمیم‌گیری در مواجهه با موانع انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی توصیفی و با استفاده از پژوهش میدانی صورت گرفته است. داده‌ها از طریق مشاهده، مصاحبه و مستندسازی که در مدرسه علمیه دارالمصطفی انجام شده، گردآوری گردیده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که مدیران در سازماندهی و هماهنگی فعالیت‌های مدرسه علمیه از طریق واگذاری وظایف به مسئولان بر اساس مسئولیت‌های مربوطه، هماهنگی پیش از برگزاری فعالیت‌ها، ارائه راهنمایی در خصوص وظایف انجام‌نشده و همچنین نظارت و ارزیابی فعالیت‌ها نقش دارند. در اعمال رهبری خود، مدیران به مسئولان فرصت انجام مسئولیت‌هایشان را می‌دهند اما همچنان به نظارت و ارائه راهنمایی در صورت بروز مشکلات ادامه می‌دهند. همچنین، پژوهش به چندین چالش در مدیریت مدارس علمیه اشاره می‌کند، از جمله محدودیت منابع انسانی، مشکلات مدیریت مالی، کمبود امکانات و زیرساخت‌ها و سطوح متفاوت مهارت کارکنان در استفاده از فناوری. بنابراین، نقش مدیر برای حفظ نظم فعالیت‌ها از طریق هماهنگی، تفویض مسئولیت، راهنمایی، نظارت و حل مسئله ضروری است تا فعالیت‌های مدرسه علمیه به‌طور روان انجام شود.

This study aims to describe the implementation of Islamic thought in strategic management and to formulate a strategic management model based on Islamic values at Pesantren Al-Hamidy Banyuanyar. This research employs a descriptive qualitative approach, using in-depth interviews, observations, and documentation as data collection techniques. The research informants include the pesantren caregivers, institutional leaders, teachers (asatidz), and managers of educational units. Data analysis follows the Miles and Huberman model, consisting of data reduction, data display, and conclusion drawing. The findings show that the application of strategic management at Pesantren Al-Hamidy is grounded in Islamic principles such as shūra, amanah, itqan, and maqasid al-shari‘ah. The strategic planning process is carried out through structured deliberation, strengthening of the vision and mission, and determining program priorities based on the needs of students and the community. At the implementation stage, the values of amanah and discipline serve as the main foundation for human resource management and program execution. Strategy evaluation is conducted periodically through weekly deliberation forums and quarterly evaluation meetings. This study produces a strategic management model grounded in Islamic thought consisting of four main components: Islamic value foundation, strategy formulation, strategy implementation, and continuous evaluation. This model is expected to serve as a reference for Islamic educational institutions in developing effective and spiritually oriented strategic management

هدف این پژوهش توصیف اجرای اندیشه اسلامی در مدیریت استراتژیک و تدوین مدل مدیریت استراتژیک مبتنی بر ارزش‌های اسلامی در مدرسه علمیه Al-Hamidy Banyuanyar است. این پژوهش با رویکرد کیفی توصیفی انجام شده و از مصاحبه‌های عمیق، مشاهده و اسناد به عنوان روش‌های گردآوری داده‌ها استفاده شده است. مشارکت‌کنندگان پژوهش شامل متولیان مدرسه علمیه، مدیران مؤسسات، معلمان (اساتید) و مدیران واحدهای آموزشی هستند. تحلیل داده‌ها بر اساس مدل Miles و Huberman شامل کاهش داده‌ها، نمایش داده‌ها و نتیجه‌گیری انجام می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که اجرای مدیریت استراتژیک در مدرسه علمیه Al-Hamidy مبتنی بر اصول اسلامی مانند شورا، امانت، اتقان و مقاصد الشریعه است. فرایند برنامه‌ریزی استراتژیک از طریق مشورت ساختاریافته، تقویت چشم‌انداز و مأموریت و تعیین اولویت‌های برنامه بر اساس نیازهای دانش‌آموزان و جامعه صورت می‌گیرد. در مرحله اجرا، ارزش‌های امانت و انضباط به عنوان پایه اصلی مدیریت منابع انسانی و اجرای برنامه‌ها عمل می‌کنند. ارزیابی راهبرد به صورت دوره‌ای از طریق جلسات مشورت هفتگی و نشست‌های ارزیابی فصلی انجام می‌شود. این پژوهش مدلی از مدیریت استراتژیک مبتنی بر اندیشه اسلامی ارائه می‌دهد که شامل چهار مؤلفه اصلی است: بنیان ارزشی اسلامی، تدوین راهبرد، اجرای راهبرد و ارزیابی مستمر. انتظار می‌رود این مدل به عنوان مرجعی برای مؤسسات آموزشی اسلامی در توسعه مدیریت استراتژیک مؤثر و معنویت‌محور مورد استفاده قرار گیرد.

This study analyzes the implementation of the Nisaiyah Program at Pondok Pesantren An-Nur Darunnajah 8 Cidokom, Indonesia, a character education initiative specifically designed for female students (santri). It aims to evaluate the enabling factors, barriers, and overall effectiveness of the program in achieving its holistic character education objectives. Employing a qualitative case study design, data were collected through in-depth interviews, participatory observation, and document analysis. Thematic analysis was applied, with data validity ensured via source triangulation. The findings reveal that while the Nisaiyah Program is underpinned by a sound conceptual design and strong leadership commitment, its effectiveness is significantly constrained by systemic challenges. Key impediments include inconsistent curriculum delivery, inadequate physical resources, a lack of a structured mentoring system, and managerial inefficiencies such as a saturated schedule and diffuse management ownership. Analysis through the lenses of the Consolidated Framework for Implementation Research (CFIR) and Total Quality Management (TQM) principles demonstrates how the interplay of barriers within the inner setting and implementation process curtails the program's potential. The study concludes that the success of educational innovations within Islamic boarding schools necessitates a synergistic alignment of vision, robust operational systems, and dedicated resource allocation. The implications call for systemic improvements in curriculum fidelity, mentoring frameworks, and infrastructure. Future research should pursue longitudinal studies on the program's long-term impact, comparative case studies across pesantren, and investigations into strategies for cultivating positive peer cultures that reinforce program objectives

این مطالعه به تحلیل اجرای برنامه نسائیه در پوندک پسنترن ان‌نور دارالنجاح ۸ سیدوکوم، اندونزی، که یک ابتکار آموزش شخصیت به طور خاص برای دانش‌آموزان دختر (سانتری) است، می‌پردازد. هدف این پژوهش ارزیابی عوامل تسهیل‌کننده، موانع و اثربخشی کلی برنامه در دستیابی به اهداف جامع آموزش شخصیت می‌باشد. با بهره‌گیری از طرح مطالعه موردی کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق، مشاهده مشارکتی و تحلیل اسناد گردآوری شدند. تحلیل تماتیک به کار گرفته شد و روایی داده‌ها از طریق مثلث‌سازی منابع تضمین گردید. یافته‌ها نشان می‌دهد که اگرچه برنامه نسائیه بر پایه طراحی مفهومی قوی و تعهد رهبری مستحکم استوار است، اثربخشی آن به طور قابل توجهی توسط چالش‌های نظام‌مند محدود می‌شود. موانع کلیدی شامل اجرای نامنسجم برنامه درسی، منابع فیزیکی ناکافی، فقدان نظام منتورینگ ساختارمند و ناکارآمدی‌های مدیریتی نظیر برنامه زمانی اشباع و مالکیت پراکنده مدیریت می‌باشد. تحلیل از منظر چارچوب تلفیقی پژوهش اجرای مداخله (CFIR) و اصول مدیریت کیفیت جامع (TQM) نشان می‌دهد که تعامل موانع در محیط داخلی و فرایند اجرا، ظرفیت بالقوه برنامه را محدود می‌سازد. این مطالعه نتیجه می‌گیرد که موفقیت نوآوری‌های آموزشی در مدارس شبانه‌روزی اسلامی مستلزم هم‌راستایی هم‌افزا میان چشم‌انداز، نظام‌های عملیاتی قوی و تخصیص منابع متعهدانه است. پیامدهای پژوهش بر لزوم بهبود نظام‌مند در وفاداری به برنامه درسی، چارچوب‌های منتورینگ و زیرساخت‌ها تأکید دارد. پژوهش‌های آتی باید به مطالعات طولی درباره تأثیر بلندمدت برنامه، مطالعات موردی مقایسه‌ای در میان پسنترن‌ها و بررسی راهبردهای پرورش فرهنگ همسالان مثبت که اهداف برنامه را تقویت می‌کند، بپردازند.

Contemporary Islamic education faces the challenge of a dichotomy between classical scholarly traditions (naqliyah) and modern science (aqliyah). This study aims to analyse curriculum management at Pesantren Raudhatut Tholabah Setail, which uniquely integrates the study of classical Islamic texts (kitab kuning) by Imam al-Ghazali, formal education, and students' economic self-reliance practices. The research employs a qualitative approach with a case study design to understand curriculum management at Pesantren Raudhatut Tholabah Setail, particularly the integration of Islamic epistemology (Bayani, Burhani, Amali) with formal education and students' economic activities. Data were collected through participatory observation, documentation, and semi-structured interviews with the caregivers (pengasuh), teachers, and students. The data were analysed thematically to identify patterns, themes, and categories, with validity maintained through source triangulation and member checking. This method enables an in-depth understanding of holistic educational practices that unify theory, practice, and moral values. The study shows that curriculum management at Pesantren Raudhatut Tholabah Setail successfully integrates the three dimensions of Islamic epistemology-Bayani (classical texts), Burhani (reason), and Amali (practice)-within a holistic educational system. Students' economic activities, such as selling getuk, function as a phronesis laboratory for transforming theoretical knowledge into real-life experience, fostering independence, discipline, and moral values. The integration of formal education and classical scholarly traditions enables balanced academic and spiritual development. The roles of teachers and caregivers as facilitators and adaptive leaders are crucial in ensuring the harmonisation of all curriculum components. This model produces graduates who are intellectually capable, spiritually mature, and equipped with adaptive life skills, making education relevant, holistic, and character-oriented

آموزش اسلامی معاصر با چالش دوگانگی میان سنت‌های علمی کلاسیک (نقلیه) و علوم مدرن (عقلیه) مواجه است. این پژوهش با هدف تحلیل مدیریت برنامه درسی در مدرسه علمیه رَوضَةُ‌الطُّلَبة ستایل انجام شده است؛ مدرسه‌ای که به‌طور منحصربه‌فرد به ادغام مطالعه متون کلاسیک اسلامی (کتب زرد) امام الغزالی، آموزش رسمی و تمرین‌های خوداتکایی اقتصادی دانش‌آموزان می‌پردازد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با طراحی مطالعه موردی به بررسی مدیریت برنامه درسی در مدرسه علمیه رَوضَةُ‌الطُّلَبة ستایل، به‌ویژه ادغام معرفت‌شناسی اسلامی (بیانی، برهانی، عملی) با آموزش رسمی و فعالیت‌های اقتصادی دانش‌آموزان می‌پردازد. داده‌ها از طریق مشاهده مشارکتی، اسناد و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با مربیان (پنگاسو)، معلمان و دانش‌آموزان گردآوری شده‌اند. داده‌ها به‌صورت تماتیک برای شناسایی الگوها، مضامین و مقوله‌ها تحلیل شدند و روایی از طریق مثلث‌سازی منابع و بازبینی اعضا حفظ گردید. این روش امکان درک عمیق از شیوه‌های آموزشی کل‌نگر که نظریه، عمل و ارزش‌های اخلاقی را یکپارچه می‌کند، فراهم می‌آورد. یافته‌ها نشان می‌دهد مدیریت برنامه درسی در مدرسه علمیه رَوضَةُ‌الطُّلَبة ستایل موفق به ادغام سه بُعد معرفت‌شناسی اسلامی—بیانی (متون کلاسیک)، برهانی (عقل)، و عملی (عمل)—در یک نظام آموزشی کل‌نگر شده است. فعالیت‌های اقتصادی دانش‌آموزان، مانند فروش گتوک، به‌عنوان آزمایشگاه فرونسیس برای تبدیل دانش نظری به تجربه واقعی عمل می‌کند و استقلال، انضباط و ارزش‌های اخلاقی را تقویت می‌نماید. ادغام آموزش رسمی و سنت‌های علمی کلاسیک، رشد متوازن علمی و معنوی را ممکن می‌سازد. نقش معلمان و مربیان به‌عنوان تسهیل‌گر و رهبران تطبیقی در تضمین همسویی همه اجزای برنامه درسی حیاتی است. این مدل فارغ‌التحصیلانی توانمند از نظر فکری، بالغ از نظر معنوی و مجهز به مهارت‌های زندگی تطبیقی تربیت می‌کند که آموزش را معنادار، کل‌نگر و مبتنی بر شخصیت می‌سازد.

This study aims to describe the management of santri (Islamic boarding school students), identify the obstacles faced by the caretakers, and describe the efforts made to overcome these obstacles in order to increase the interest of prospective students in enrolling at Pondok Pesantren Darul Fikri Muaro Jambi. This research employs a qualitative approach using a descriptive method. Data collection techniques included in-depth interviews, observation, and documentation. Data analysis utilized the Miles, Huberman, and Saldana model, comprising data reduction, data display, and verification/conclusion drawing. Data validity was ensured through triangulation of sources, techniques, and time. The research results indicate that: (1) Santri management is implemented through the POAC (Planning, Organizing, Actuating, Controlling) management functions. Planning focuses on character building, discipline, mental strengthening, and the study of kitab kuning (traditional Islamic texts). Organizing involves the boarding school head, ustadz (religious teachers), administrators, and public relations staff. Implementation encompasses character guidance, organizational discipline, community engagement jam'iyyah, role modeling, and livestock farming skills. Supervision is conducted through monitoring behavior and adherence to rules, as well as the imposition of educational sanctions. (2) Obstacles faced include difficulties in instilling discipline, a limited number of administrators, new students' adaptation issues, student behavioral problems, and limited facilities and infrastructure. (3) Efforts undertaken include continuous character and discipline guidance, the application of educational sanctions, the strengthening of religious programs, the provision of free schooling, the development of livestock farming skills, and the creation of a comfortable environment. Effective management has been proven to increase the interest of prospective students through positive student experiences and programs that align with community needs.

هدف این پژوهش توصیف مدیریت دانش‌آموزان (طلاب مدارس اسلامی)، شناسایی موانع پیش‌روی متولیان، و تبیین تلاش‌های صورت‌گرفته برای غلبه بر این موانع به منظور افزایش علاقه‌مندی داوطلبان ثبت‌نام در مدرسه علمیه دارالفکر معارو جامبی است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش توصیفی انجام شده است. تکنیک‌های گردآوری داده شامل مصاحبه‌های عمیق، مشاهده و مستندسازی بوده است. تحلیل داده‌ها با استفاده از مدل Miles، Huberman و Saldana شامل کاهش داده، نمایش داده و تأیید/استخراج نتیجه انجام شده است. روایی داده‌ها از طریق مثلث‌سازی منابع، تکنیک‌ها و زمان تضمین شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد: (۱) مدیریت دانش‌آموزان از طریق کارکردهای مدیریتی POAC (برنامه‌ریزی، سازماندهی، اجرا، کنترل) اجرا می‌شود. برنامه‌ریزی بر پرورش شخصیت، انضباط، تقویت روحیه و مطالعه کتاب‌های سنتی اسلامی (کتاب کُنینگ) متمرکز است. سازماندهی شامل رئیس مدرسه، اساتید (استادان دینی)، مدیران و کارکنان روابط عمومی است. اجرا شامل هدایت شخصیتی، انضباط سازمانی، مشارکت اجتماعی جمعیه، الگوسازی و مهارت‌آموزی دامپروری است. نظارت از طریق پایش رفتار و رعایت قوانین و همچنین اعمال تنبیهات آموزشی صورت می‌گیرد. (۲) موانع موجود شامل دشواری در نهادینه‌سازی انضباط، تعداد محدود مدیران، مشکلات سازگاری دانش‌آموزان جدید، مشکلات رفتاری دانش‌آموزان و کمبود امکانات و زیرساخت‌ها است. (۳) تلاش‌های صورت‌گرفته شامل هدایت مستمر شخصیت و انضباط، اعمال تنبیهات آموزشی، تقویت برنامه‌های مذهبی، ارائه تحصیل رایگان، توسعه مهارت‌های دامپروری و ایجاد محیطی راحت می‌باشد. مدیریت مؤثر به اثبات رسیده است که علاقه‌مندی داوطلبان را از طریق تجارب مثبت دانش‌آموزان و برنامه‌هایی که با نیازهای جامعه هم‌راستا هستند، افزایش می‌دهد.

Traditional pedagogy in Indonesian pondok pesantren, organised around teacher-centred transmission and extensive memorisation, has long secured moral formation and mastery of classical Islamic texts, yet contemporary professional roles for Muslim graduates additionally require analysis, evidence-based evaluation, and principled problem-solving. This study examined how the systematic introduction of constructivist pedagogy shaped the development of critical thinking among santriwati in professional-track programmes at Pondok Pesantren Putri ‘Aisyah Kempek, Cirebon. A convergent parallel mixed-methods case study was conducted over six months during the even semester of 2024/2025, with the qualitative strand as the dominant component. Data comprised fourteen semi-structured interviews with six ustadzah and eight santriwati, twenty-four non-participant classroom observations, document analysis of lesson plans and reflective journals, and rubric scoring of forty-five paired student work samples using an instrument adapted from Facione’s critical thinking framework. Qualitative data were analysed through reflexive thematic analysis and rubric data descriptively. Four themes emerged: a shift from knowledge reception to collaborative construction; professionally situated critical capacities; negotiation of cultural and theological tension resolved through a hybrid model; and gendered dimensions of critical thinking in a putri setting. Rubric means rose from 2.2 to 3.4 on a four-point scale, with the largest gains in self-regulation and analysis. The study concludes that constructivist strategies framed as instruments of tadabbur and collectively accountable ijtihad can be integrated into traditional pesantren professional education without displacing its epistemological commitments, and that the theological reframing rather than the techniques themselves is what makes integration workable.

پداگوژی سنتی در پوندک پیامبر اندونزی، که بر محور انتقال معلم‌محور و حفظ گسترده مطالب سازمان یافته است، مدت‌هاست که تضمین‌کننده تربیت اخلاقی و تسلط بر متون کلاسیک اسلامی بوده است؛ با این حال، نقش‌های حرفه‌ای معاصر برای فارغ‌التحصیلان مسلمان علاوه بر این، نیازمند تحلیل، ارزیابی مبتنی بر شواهد و حل مسئله اصول‌محور است. این پژوهش بررسی کرد که چگونه معرفی نظام‌مند پداگوژی سازنده‌گرا، توسعه تفکر انتقادی را در میان سنترِواتی‌های برنامه‌های حرفه‌ای در حوزه علمیه دخترانه ‘Aisyah Kempek، چیرِبون شکل داد. یک مطالعه موردی آمیخته همگرا به مدت شش ماه در طول نیم‌سال زوج ۲۰۲۴/۲۰۲۵ انجام شد که بخش کیفی، مؤلفه غالب بود. داده‌ها شامل چهارده مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با شش استادزه و هشت سنترِواتی، بیست‌وچهار مشاهده کلاسی بدون مشارکت، تحلیل اسناد برنامه‌های درسی و ژورنال‌های تأملی، و نمره‌دهی روبریک به چهل‌وپنج نمونه کار دانش‌آموزی جفت‌شده با استفاده از ابزاری اقتباس‌شده از چارچوب تفکر انتقادی Facione بود. داده‌های کیفی از طریق تحلیل تماتیک بازتابی و داده‌های روبریک به صورت توصیفی تحلیل شدند. چهار تم استخراج شد: گذار از دریافت دانش به ساخت مشترک؛ ظرفیت‌های انتقادی با موقعیت حرفه‌ای؛ مذاکره تنش‌های فرهنگی و الهیاتی که از طریق یک مدل ترکیبی حل شد؛ و ابعاد جنسیتی تفکر انتقادی در محیط دخترانه. میانگین‌های روبریک از ۲.۲ به ۳.۴ در مقیاس چهار امتیازی افزایش یافت، با بیشترین رشد در خودتنظیمی و تحلیل. پژوهش نتیجه می‌گیرد که راهبردهای سازنده‌گرا، زمانی که به عنوان ابزار تدبر و اجتهاد جمعی مسئولانه چارچوب‌بندی شوند، می‌توانند در آموزش حرفه‌ای سنتی حوزه علمیه بدون جابجایی تعهدات معرفت‌شناختی آن ادغام شوند و این بازتعریف الهیاتی است، نه صرفاً تکنیک‌ها، که امکان‌پذیری ادغام را فراهم می‌کند.

This research is motivated by the importance of character education in Islamic boarding schools (pesantren) and the limited studies that view the sorogan method not merely as a technique for learning to read classical texts (kitab), but as a medium for internalizing character values. In contrast to previous studies that focused more on academic improvement and learning motivation, this research positions sorogan as a vehicle for religious character formation in learning the kitab Aqidatul Awam. This qualitative case study was conducted at Manbaul Falah Islamic Boarding School, focusing on first-grade female students (kelas 1 Ula Putri). Data were collected through in-depth interviews, participant observation, and documentation, then analyzed using the interactive model of Miles, Huberman, and Saldana. The main findings indicate that the character values internalized through the sorogan method include awareness of duty and responsibility, discipline, respect (adab/tawadhu’) toward teachers, independence, and perseverance. The internalization process occurs through direct practice (learning by doing), continuous habituation, integration with creed-based material that shapes spiritual intuition (dzauq), and the emotional relationship between teacher and student. The main obstacle is students’ initial misconception about literal memorization demands. This research contributes to enriching the literature on the affective dimension of the sorogan method in pesantren-based character education.

این پژوهش با توجه به اهمیت تربیت اخلاقی در مدارس علمیه (پاندران) و کمبود مطالعاتی که به روش سُروگان نه صرفاً به عنوان تکنیکی برای آموزش قرائت متون کلاسیک (کتاب)، بلکه به عنوان ابزاری برای درونی‌سازی ارزش‌های اخلاقی می‌نگرند، انجام شده‌است. برخلاف پژوهش‌های پیشین که بیشتر بر بهبود تحصیلی و انگیزش یادگیری تمرکز داشتند، این پژوهش روش سُروگان را به عنوان وسیله‌ای برای شکل‌دهی شخصیت دینی در آموزش کتاب عقیدةالعوام مطرح می‌کند. این مطالعه موردی کیفی در مدرسه علمیه منبع‌الفلاح انجام شده و بر دانش‌آموزان دختر کلاس اول عُلا تمرکز دارد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق، مشاهده مشارکتی و اسناد جمع‌آوری و با استفاده از مدل تعاملی Miles، Huberman و Saldana تحلیل شدند. یافته‌های اصلی نشان می‌دهد ارزش‌های اخلاقی که از طریق روش سُروگان درونی می‌شوند شامل آگاهی از وظیفه و مسئولیت، انضباط، احترام (ادب/تواضع) نسبت به معلم، استقلال و پشتکار است. فرایند درونی‌سازی از طریق تمرین مستقیم (یادگیری از طریق عمل)، عادت‌دهی مستمر، ادغام با محتوای مبتنی بر عقیده که شهود معنوی (ذوق) را شکل می‌دهد و رابطه عاطفی میان معلم و شاگرد رخ می‌دهد. مهم‌ترین مانع، برداشت اولیه نادرست دانش‌آموزان درباره الزامات حفظ لفظی است. این پژوهش به غنای ادبیات بُعد عاطفی روش سُروگان در تربیت اخلاقی مبتنی بر پاندران کمک می‌کند.

This study aims to describe the phenomenon of greeting (salam) practices among students, analyze the strategies used by Islamic Religious Education (PAI) teachers in correcting students' understanding and practice of salam in accordance with Islamic law, and identify the obstacles faced by PAI teachers at SMP IT Dhiya'ul Falah Lendang Nangka Utara. This research employed a qualitative case study approach. Data were collected through participatory observation, structured interviews with the PAI teacher, the school principal, and students, as well as documentation studies, and were analyzed using the Miles and Huberman interactive model, with credibility verified through source, technique, and time triangulation. The findings indicate that the practice of greeting and responding to salam has become an embedded habit among students, expressed both verbally and through respectful attitudes, as part of the pesantren-based educational culture. The PAI teacher applies strategies of routine habituation, exemplary modeling, instruction on proper procedures and rulings of salam, supervision, reminders, and reinforcement through religious activities. The obstacles identified were relatively minor and situational, including student forgetfulness, distraction with peers, being in a hurry, shyness outside the classroom, and the transitional adjustment period of seventh grade students. This study confirms that the success of salam habituation depends on the synergy between teacher exemplification, sustained supervision, and the support of a pesantren based school ecosystem, while also offering a mapping of situational obstacles that has been underexplored at the Integrated Islamic Junior High School level.

هدف این پژوهش توصیف پدیده رفتارهای سلام (سلام دادن) در میان دانش‌آموزان، تحلیل راهبردهای به‌کاررفته توسط معلمان تعلیمات دینی اسلامی (PAI) در اصلاح درک و اجرای سلام توسط دانش‌آموزان مطابق با احکام اسلامی، و شناسایی موانع پیش‌روی معلمان PAI در مدرسه متوسطه IT Dhiya'ul Falah لندانگ نانگکا اوتارا است. این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش مطالعه موردی انجام شده است. داده‌ها از طریق مشاهده مشارکتی، مصاحبه ساختاریافته با معلم PAI، مدیر مدرسه و دانش‌آموزان، و مطالعات اسنادی گردآوری و با استفاده از مدل تعاملی مایلز و هابرمن تحلیل شده‌اند. اعتبار داده‌ها از طریق مثلث‌سازی منبع، روش و زمان بررسی گردیده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که عمل سلام دادن و پاسخ به سلام به عنوان یک عادت نهادینه‌شده در میان دانش‌آموزان، هم به صورت کلامی و هم از طریق رفتارهای احترام‌آمیز، بخشی از فرهنگ آموزشی مبتنی بر مدرسه شبانه‌روزی (پسانترن) شده است. معلم PAI راهبردهایی چون عادت‌دهی مستمر، الگوسازی، آموزش روش و احکام صحیح سلام، نظارت، یادآوری و تقویت از طریق فعالیت‌های دینی را به کار می‌گیرد. موانع شناسایی‌شده نسبتاً جزئی و موقعیتی بوده‌اند، از جمله فراموشی دانش‌آموزان، حواس‌پرتی با همسالان، عجله داشتن، خجالت خارج از کلاس و دوره تطبیق انتقالی دانش‌آموزان پایه هفتم. این پژوهش تأیید می‌کند که موفقیت در عادت‌دهی به سلام وابسته به هم‌افزایی میان الگوسازی معلم، نظارت مستمر و حمایت اکوسیستم مدرسه مبتنی بر پسانترن است و در عین حال نقشه‌ای از موانع موقعیتی ارائه می‌دهد که در سطح مدارس متوسطه اسلامی یکپارچه کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

Pesantren (Islamic boarding schools) have been recognized for centuries for consistently producing graduates with strong discipline, despite operating on schedules that begin before dawn and end close to midnight. This paradox becomes particularly relevant against the backdrop of the growing documentation of academic burnout among Indonesian students: the institution with the most densely scheduled daily routines appears to produce graduates who are comparatively resilient against chronic exhaustion. This study analyzes how the mechanism of structured pesantren activities works in forming santri discipline and time management through habituation. A PRISMA-based systematic literature review was conducted on thirteen primary articles published between 2019 and 2025, supplemented by three foundational theoretical frameworks. Thematic analysis rests on three complementary pillars, Pierre Bourdieu's habitus concept, Thomas Lickona's character habituation theory, and Deci and Ryan's Self-Determination Theory. The study identifies four simultaneously operating mechanisms: (1) temporal regularity as an identity framework, (2) value internalization through repeated religious rituals, progressing through three stages from coercion to internalization, (3) an educative and graduated reward-punishment feedback system and (4) authority figures' exemplary conduct as the source of value legitimacy. The study further reveals that pesantren time management practices share structural parallels with principles later theorized in contemporary time management literature. These findings call for a reconceptualization of habituation program design in formal Islamic educational institutions.

مدارس شبانه‌روزی اسلامی (پسانترن) قرن‌هاست که به طور مستمر به عنوان نهادهایی شناخته می‌شوند که فارغ‌التحصیلانی با انضباط قوی تربیت می‌کنند، اگرچه برنامه‌های روزانه آن‌ها از پیش از طلوع آفتاب آغاز شده و تا نزدیک نیمه‌شب ادامه می‌یابد. این پارادوکس به‌ویژه در زمینه افزایش مستندسازی فرسودگی شغلی تحصیلی در میان دانش‌آموزان اندونزیایی اهمیت می‌یابد: نهادی که فشرده‌ترین برنامه‌های روزانه را دارد، ظاهراً فارغ‌التحصیلانی مقاوم‌تر در برابر خستگی مزمن تربیت می‌کند. این پژوهش به تحلیل سازوکار فعالیت‌های ساختاریافته پسانترن در شکل‌دهی به انضباط و مدیریت زمان سنتری‌ها از طریق عادت‌پذیری می‌پردازد. مرور نظام‌مند مبتنی بر PRISMA بر روی سیزده مقاله اصلی منتشرشده بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ انجام شد و با سه چارچوب نظری بنیادی تکمیل گردید. تحلیل تماتیک بر سه رکن مکمل استوار است: مفهوم هابیتوس پیر بوردیو، نظریه عادت‌پذیری شخصیت توماس لیکونا و نظریه خودتعیین‌گری دسی و رایان. پژوهش چهار سازوکار همزمان را شناسایی می‌کند: (۱) نظم زمانی به عنوان چارچوب هویتی، (۲) درونی‌سازی ارزش‌ها از طریق تکرار مناسک دینی که در سه مرحله از اجبار تا درونی‌سازی پیش می‌رود، (۳) نظام بازخورد پاداش-تنبیه آموزشی و تدریجی و (۴) رفتار الگویی صاحبان اقتدار به عنوان منبع مشروعیت ارزش‌ها. همچنین پژوهش نشان می‌دهد که شیوه‌های مدیریت زمان در پسانترن از نظر ساختاری با اصولی که بعدها در ادبیات معاصر مدیریت زمان نظریه‌پردازی شده‌اند، مشابهت دارند. این یافته‌ها ضرورت بازنگری در طراحی برنامه‌های عادت‌پذیری در نهادهای رسمی آموزش اسلامی را برجسته می‌سازد.

Globalisation's pervasive influence has significantly transformed societal norms, particularly affecting students who are vulnerable to value erosion. Quality civic education that integrates religious values is imperative in Islamic boarding school (pesantren) contexts to preserve positive character development. This qualitative case study examines the integration of Islamic values in Civic Education at MTs Azzainiyah, Sukabumi, Indonesia, and proposes a five-dimensional conceptual framework that moves beyond descriptive accounts to reveal operational mechanisms of integration. Through six-month fieldwork involving semi-structured interviews with 24 participants, 24 classroom observations, and analysis of 42 documents, the study identifies five synergistic dimensions: (1) curriculum alignment embedding values in lesson plans and syllabi, (2) pedagogical enactment through differentiated and cooperative learning strategies, (3) textual linking connecting Pancasila principles with Qur'anic verses and hadith, (4) school culture habituation via daily Islamic-civic rituals, and (5) civic virtue projects enabling practical value application through community service. Findings show that systematic integration strengthens students' civic understanding and fosters Islamic character, with 80% of students reporting frequent, conscious connections between faith and citizenship responsibilities. However, significant challenges persist: gaps in teacher professional development, limited infrastructure and resources, variability in student knowledge, curriculum time pressures, and assessment difficulties. The study contributes an empirically derived, mechanism-based model addressing the knowledge gap in understanding how religious and civic education synthesis operates in practice. Implications include targeted teacher training programmes, integrated curriculum resource development, and policy frameworks supporting values-based education in pluralistic societies.

نفوذ گسترده جهانی‌شدن به طور قابل توجهی هنجارهای اجتماعی را دگرگون ساخته است و به ویژه دانش‌آموزانی را که در معرض فرسایش ارزشی قرار دارند، تحت تأثیر قرار داده است. آموزش تعلیمات مدنی با کیفیت که ارزش‌های دینی را در بستر مدارس شبانه‌روزی اسلامی (پسانترن) ادغام می‌کند، برای حفظ پرورش شخصیت مثبت ضروری است. این مطالعه کیفی موردی به بررسی ادغام ارزش‌های اسلامی در آموزش تعلیمات مدنی در مدرسه MTs Azzainiyah، سوکابومی، اندونزی می‌پردازد و چارچوب مفهومی پنج‌بعدی‌ای را ارائه می‌دهد که فراتر از توصیف صرف، سازوکارهای عملیاتی ادغام را آشکار می‌سازد. از طریق شش ماه کار میدانی شامل مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۴ مشارکت‌کننده، ۲۴ مشاهده کلاسی و تحلیل ۴۲ سند، پژوهش پنج بعد هم‌افزا را شناسایی می‌کند: (۱) همسویی برنامه درسی با گنجاندن ارزش‌ها در طرح درس و سرفصل‌ها، (۲) اجرای آموزشی از طریق راهبردهای یادگیری تمایزیافته و تعاونی، (۳) پیوند متنی با اتصال اصول پنج‌گانه پانچاسیلا به آیات قرآن و احادیث، (۴) عادت‌سازی فرهنگی مدرسه از طریق مناسک روزانه اسلامی-مدنی، و (۵) پروژه‌های فضیلت مدنی که امکان کاربرد عملی ارزش‌ها را از طریق خدمت به جامعه فراهم می‌سازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که ادغام نظام‌مند، درک مدنی دانش‌آموزان را تقویت کرده و منش اسلامی را پرورش می‌دهد، به طوری که ۸۰٪ دانش‌آموزان گزارش داده‌اند که به طور مکرر و آگاهانه بین ایمان و مسئولیت‌های شهروندی ارتباط برقرار می‌کنند. با این حال، چالش‌های قابل توجهی همچنان باقی است: شکاف در توسعه حرفه‌ای معلمان، محدودیت زیرساخت و منابع، تفاوت در دانش دانش‌آموزان، فشار زمانی برنامه درسی و دشواری‌های ارزیابی. این مطالعه مدلی مبتنی بر سازوکار و مبتنی بر شواهد ارائه می‌دهد که به شکاف دانشی در فهم نحوه عملکرد تلفیق آموزش دینی و مدنی در عمل پاسخ می‌دهد. پیامدها شامل برنامه‌های هدفمند آموزش معلمان، توسعه منابع برنامه درسی یکپارچه و چارچوب‌های سیاستی حمایت‌کننده از آموزش مبتنی بر ارزش‌ها در جوامع کثرت‌گرا است.