Character education is an important foundation for preparing preservice teachers. However, the internalization of moral values does not necessarily entail the ability to make ethical decisions in professional practice. This article aims to synthesize the conceptual relationships among character education, moral development, professional identity, and professional ethics among preservice teachers and formulate a framework for strengthening teacher education. The study employed an integrative literature review involving targeted searches for major theoretical works and scholarly articles on character education, moral reasoning, teachers’ professional ethics, and preservice teacher education. The literature was analyzed thematically by comparing theoretical foundations, research contexts, findings, and pedagogical implications. The synthesis indicates that the transition from personal character to professional ethics is a nonlinear process integrating five mechanisms: recognition of values and moral sensitivity, role modeling, reasoning through ethical dilemmas, guided reflection during field placements, and an institutional culture consistent with ethical values. The synthesis also identifies a gap between ethical knowledge and the ability to apply moral concepts explicitly when considering conflicts between values. These findings underscore the need for ethics education that connects an understanding of norms with reasoning practice and reflection on professional experiences. This article proposes a Character–Professional Ethics Transition Model linking value internalization, moral reasoning, professional identity formation, and accountable ethical action. In practical terms, the framework may guide the integration of learning based on ethical dilemmas, reflection on field placements, and the strengthening of institutional culture into preservice teacher education. The proposed model requires empirical testing, particularly through longitudinal research in Indonesian teacher education contexts.
Blended learning (BL) has become increasingly established in higher education, yet research has focused more on effectiveness, engagement, and learning regulation than on how face-to-face and online learning jointly facilitate value internalization. In Pancasila Education, this issue matters because learning outcomes extend beyond knowledge of values to students’ decision-making and relationships. This exploratory qualitative study analyzed open-ended questionnaire responses from 67 Universitas Pendidikan Indonesia students using directed qualitative content analysis, complemented by a contextual review of learning materials and activities available through SPOT UPI. The findings reveal four patterns. First, students perceived face-to-face learning primarily as a relational space for dialogue, clarification, deliberation, and collaboration. At the same time, online learning served mainly as a regulatory space for flexibility, access to materials, time management, and independence. These functions complemented each other but were not exclusive. Second, value internalization became visible when Pancasila shifted from content to be understood into a basis for decision-making, respect for differences, rule compliance, and responsibility. Third, good character was associated with relational pathways toward justice and collaboration and self-regulatory pathways toward discipline, responsibility, and work ethic. Social support, digital culture, and LMS reliability influenced these processes. Fourth, discrepancies between ideal values and reality triggered moral reflection for some students, described as productive moral dissonance. The study interprets BL as an architecture of relational-regulatory functions and suggests connecting social interaction, self-regulation, authentic cases, reflection, process assessment, and reliable digital infrastructure in Pancasila Education. Keywords: Pancasila education, Value internalization, Blended learning; Good character; Higher education
Addressing the structural imbalance in smart tourism course teaching—characterized by "emphasizing technical principles while neglecting value guidance, and prioritizing case introductions over critical thinking and character cultivation"—this study takes the ideological and political education (IPE) reform of the course "Introduction to Smart Tourism" as its vehicle to construct a "dual-integration driven" teaching model. This model is driven by two wheels: interdisciplinary integration and industry-education integration. It systematically excavates the IPE elements embedded in the course, including cultural confidence, ecological protection, rural revitalization, red heritage, technological self-reliance, and data ethics. By building a full-chain IPE implementation system of "theoretical immersion—case discussion—project practice—evaluation feedback," and relying on a localized typical case database and a government-enterprise-university collaborative education platform, the model enables students to advance from "technical cognition" to "value internalization" and further to "professional practice." A three-year teaching practice shows that this model effectively enhances students' cultural identity, technological ethics awareness, and cross-cultural narrative ability, providing a replicable practical paradigm for similar universities to carry out IPE construction in smart tourism courses.
This study aims to analyze the model of ecotheological value internalization through bil-hal da’wah in school co-curricular programs at SD Al-Ishlah Tulungagung. The research employed a qualitative approach with a field research design to examine how ecotheological values are introduced, practiced, and integrated into students’ daily habits. Data were collected through observation, interviews, and documentation focusing on the implementation of the Urban Farming program. The findings reveal that ecotheological values are internalized through practical environmental activities, including plant cultivation, environmental care habits, and religious reflections connecting environmental preservation with human responsibility as Khalifah fil Ardh. These activities provide opportunities for students to relate religious values to concrete actions in caring for their surroundings. The internalization model consists of four interconnected components: value transformation, value transaction, value transinternalization, and ecological-spiritual habituation. Its implementation positively contributes to students’ environmental awareness, responsibility, patience, compassion, and spiritual consciousness. This study concludes that bil-hal da’wah through environmental co-curricular activities effectively promotes ecotheological education and character development by integrating practical environmental engagement with religious understanding among elementary school students.
This study analyzes the role of Islamic Religious Education (IRE) teachers' exemplary behavior in shaping students' discipline and compliance with school rules. Previous studies show that teacher modeling supports discipline, but their findings remain scattered across school levels and research designs, and few explain how exemplary behavior works as a mechanism of observational learning that links discipline and rule compliance. This study uses a qualitative literature study in the form of an integrative review. Thirteen empirical studies published between 2019 and 2026, consisting of journal articles and undergraduate theses on IRE teachers and student discipline in Indonesian schools and madrasahs, were selected through explicit inclusion criteria and analyzed thematically through data condensation, data display, and conclusion drawing. The synthesis identifies four forms of exemplary behavior: punctuality, compliance with rules and neat appearance, religious practice, and courteous interaction. Teachers reinforce these forms through habituation, persuasive advice, educative reinforcement, and collaboration with parents and other school staff. School policy, consistent rule enforcement, and parental involvement support exemplary behavior, while weak supervision, peer influence, and diverse family backgrounds hinder it. Read through Bandura's social learning theory, exemplary behavior operates through direct modeling, value internalization through consistency, and classroom social norms. The study concludes that teacher exemplary behavior is a central but not sole factor in student discipline and works best when the whole school applies rules consistently.
این مطالعه نقش رفتار الگویی معلمان آموزش دینی اسلامی (IRE) را در شکلدهی به انضباط و تبعیت دانشآموزان از قوانین مدرسه تحلیل میکند. پژوهشهای پیشین نشان میدهند که الگوگیری از معلم از انضباط حمایت میکند، اما یافتههای آنها در سطوح مختلف مدرسه و طرحهای پژوهشی پراکنده است و معدودی توضیح میدهند که رفتار الگویی چگونه به عنوان سازوکاری از یادگیری مشاهدهای، پیونددهنده انضباط و تبعیت از قوانین عمل میکند. این مطالعه با استفاده از روش مطالعه کیفی ادبیات به صورت مرور تلفیقی انجام شده است. سیزده مطالعه تجربی منتشرشده بین سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۶، شامل مقالات علمی و پایاننامههای کارشناسی درباره معلمان IRE و انضباط دانشآموزان در مدارس و مدارس دینی اندونزی، از طریق معیارهای ورود صریح انتخاب و به صورت تماتیک از طریق تلخیص دادهها، نمایش دادهها و نتیجهگیری تحلیل شدند. سنتز انجامشده چهار شکل از رفتار الگویی را شناسایی میکند: وقتشناسی، تبعیت از قوانین و ظاهر آراسته، عمل به مناسک دینی و تعامل مودبانه. معلمان این اشکال را از طریق عادتدهی، توصیههای ترغیبی، تقویت آموزشی و همکاری با والدین و سایر کارکنان مدرسه تقویت میکنند. سیاست مدرسه، اجرای منسجم قوانین و مشارکت والدین از رفتار الگویی حمایت میکند، در حالی که نظارت ضعیف، تأثیر همسالان و پیشینههای خانوادگی متنوع مانع آن میشود. با خوانش نظریه یادگیری اجتماعی بندورا، رفتار الگویی از طریق الگوگیری مستقیم، درونیسازی ارزشها از طریق تداوم و هنجارهای اجتماعی کلاس عمل میکند. مطالعه نتیجه میگیرد که رفتار الگویی معلم عامل مرکزی اما نه یگانه در انضباط دانشآموزان است و زمانی بهترین کارکرد را دارد که کل مدرسه قوانین را به طور منسجم اجرا کند.
Pancasila is often debated as either an ideology or a philosophical system of thought, while a gap between its values and everyday practice persists. This study aims to quantitatively synthesize the strength of the relationship between understanding and practicing Pancasila values and citizen behavior, such as tolerance and radical attitudes. It uses Koento Wibisono's dimensions of ideology (belief, myth, loyalty) and the three philosophical principles (ontology, epistemology, axiology) as its framework, with the way values are delivered treated as a moderator. The study was designed as a meta-analysis using a random-effects model and Fisher's z transformation. A search of the Garuda and Google Scholar databases for publications from 1996 to 2026 yielded twenty articles as an initial corpus. All were conceptual, normative, or qualitative, so effect sizes could not yet be pooled and the three hypotheses could not be tested statistically. A thematic synthesis shows that ideology and philosophy are understood as a unity, that Pancasila values are hierarchical, and that their practice remains suboptimal, while rote-based education leaves little lasting impression. The corpus only hints at a positive relationship between internalizing Pancasila and tolerance. This study contributes a coding scheme for future research and recommends strengthening programs that emphasize role modeling, character education, and value delivery suited to technological developments.
Character education is a fundamental aspect of early childhood development because it shapes children's personality, behavior, and moral values from an early age. In Islamic education, character formation is directed toward developing noble character (akhlaq al-karimah) based on the teachings of the Qur’an and Sunnah. This study aims to analyze the strategies of Islamic value internalization employed in Quranic Learning Centers (Rumah Qur’an) and their contribution to early childhood character development. This research employed a qualitative approach using a library research method. Data were collected from books, scientific journals, research articles, and other relevant academic sources published within the last eight years. The collected data were analyzed using content analysis to identify patterns and strategies related to the internalization of Islamic values in early childhood education. The findings indicate that the internalization of Islamic values in Quranic Learning Centers is implemented through several key strategies, including exemplary behavior (uswah hasanah), habituation of Islamic practices, storytelling and moral advice, the establishment of a religious learning environment, and collaboration between educational institutions and parents. These strategies effectively foster religious character, discipline, responsibility, politeness, empathy, and independence among children. The study concludes that Quranic Learning Centers play a significant role in strengthening Islamic character education and can serve as an effective alternative for character development amid contemporary moral and technological challenges.
آموزش شخصیت یکی از جنبههای اساسی رشد کودکی است، زیرا شخصیت، رفتار و ارزشهای اخلاقی کودکان را از سنین پایین شکل میدهد. در آموزش اسلامی، شکلگیری شخصیت بر پایه توسعه اخلاق نیکو (اخلاقالکریمَه) و بر اساس آموزههای قرآن و سنت هدایت میشود. هدف این پژوهش، تحلیل راهبردهای درونیسازی ارزشهای اسلامی در مراکز آموزش قرآنی (خانه قرآن) و نقش آنها در پرورش شخصیت کودکان است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پژوهش کتابخانهای انجام شده است. دادهها از کتابها، مجلات علمی، مقالات پژوهشی و سایر منابع علمی مرتبط که در هشت سال اخیر منتشر شدهاند، گردآوری گردید. دادههای گردآوریشده با استفاده از تحلیل محتوا به منظور شناسایی الگوها و راهبردهای مرتبط با درونیسازی ارزشهای اسلامی در آموزش کودکان تحلیل شدند. یافتهها نشان میدهد که درونیسازی ارزشهای اسلامی در مراکز آموزش قرآنی از طریق چند راهبرد کلیدی از جمله رفتار الگویی (اسوه حسنه)، عادتدهی به اعمال اسلامی، قصهگویی و اندرز اخلاقی، ایجاد محیط یادگیری دینی و همکاری میان نهادهای آموزشی و والدین اجرا میشود. این راهبردها به طور مؤثری موجب پرورش شخصیت دینی، انضباط، مسئولیتپذیری، ادب، همدلی و استقلال در کودکان میگردد. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که مراکز آموزش قرآنی نقش مهمی در تقویت آموزش شخصیت اسلامی ایفا میکنند و میتوانند به عنوان جایگزینی مؤثر برای پرورش شخصیت در مواجهه با چالشهای اخلاقی و فناوری معاصر مورد استفاده قرار گیرند.
Honesty and responsibility are fundamental character values that shape individual quality and the moral standing of a nation. Cheating, plagiarism, and neglect of obligations remain common in educational settings. Islamic Religious Education holds a strategic role in instilling these values because they are grounded in the Qur'an and Hadith. This study aims to describe the concepts of honesty and responsibility in Islam, the stages of value internalization, strategies of internalization through Islamic Religious Education, and their supporting and inhibiting factors. Using a qualitative library research method with content analysis, the study finds that internalization proceeds through value transformation, value transaction, and trans-internalization. These stages can be strengthened through role modelling, habituation, advice, supervision, and reinforcement, together with integration of values into learning and school culture. Success depends on synergy among teachers, family, and environment, while obstacles include a lack of role models, the influence of social media, and an overly cognitive emphasis in teaching.
صداقت و مسئولیتپذیری از ارزشهای بنیادی شخصیتی هستند که کیفیت فرد و جایگاه اخلاقی یک ملت را شکل میدهند. تقلب، سرقت علمی و بیتوجهی به وظایف همچنان در محیطهای آموزشی رایج است. آموزش دینی اسلام نقش راهبردی در نهادینهسازی این ارزشها دارد، چرا که این ارزشها بر مبنای قرآن و حدیث استوار هستند. هدف این پژوهش، توصیف مفاهیم صداقت و مسئولیتپذیری در اسلام، مراحل درونیسازی ارزشها، راهبردهای درونیسازی از طریق آموزش دینی اسلام و عوامل تقویتکننده و بازدارنده آنها است. این مطالعه با روش کیفی و پژوهش کتابخانهای و تحلیل محتوا انجام شده است. یافتهها نشان میدهد که درونیسازی از طریق سه مرحله تحول ارزش، دادوستد ارزش و فرادرونیسازی صورت میگیرد. این مراحل میتواند با الگوپذیری، عادتدهی، اندرز، نظارت و تقویت، همراه با ادغام ارزشها در فرایند یادگیری و فرهنگ مدرسه، تقویت شود. موفقیت این فرایند به همافزایی میان معلمان، خانواده و محیط بستگی دارد و موانع آن شامل کمبود الگوهای مناسب، تأثیر رسانههای اجتماعی و تأکید بیش از حد بر جنبههای شناختی آموزش است.
This study aims to analyse in depth how the implementation of an integrated habituation strategy can strengthen students' religious character and social awareness at SDN 01 Sidoharjo Jati Agung, South Lampung, as a systematic effort to respond to the challenge of character value degradation at the primary education level. The research employs a qualitative approach with a case study design to understand the implementation of the integrated habituation strategy in reinforcing students' religious character and social awareness at SDN 01 Sidoharjo Jati Agung, South Lampung. The research subjects include the principal, teachers, and students directly involved. Data were collected through participatory observation, in-depth interviews, and documentation of school programs. The analysis was carried out thematically through data reduction, data display, and conclusion drawing. Data credibility was maintained through triangulation and member checking. This method produced an in-depth picture of the effectiveness of the integrated habituation strategy in shaping students' character. The findings show that the implementation of the integrated habituation strategy at SDN 01 Sidoharjo Jati Agung is carried out consistently and has become part of the school culture, supporting the strengthening of students' religious character and social awareness. Structured and repetitive religious habituation contributes to the internalisation of values such as faith, discipline, honesty, and responsibility, which are reflected in students' daily behaviour. In addition, social activities such as group work, joint cleaning, and peer interaction enhance students' empathy, concern for others, and social compliance. This strategy forms whole, ethical, and socially sensitive character, affirming that integrated habituation is an effective mechanism for comprehensive character education in elementary schools.
هدف این پژوهش، تحلیل عمیق چگونگی اجرای راهبرد عادتدهی یکپارچه به منظور تقویت منش دینی و آگاهی اجتماعی دانشآموزان در دبستان دولتی شماره ۰۱ سیدوهارجو جتی آگونگ، لامپونگ جنوبی است؛ تلاشی نظاممند برای پاسخ به چالش افت ارزشهای منش در سطح آموزش ابتدایی. این پژوهش با رویکرد کیفی و با طرح مطالعه موردی به بررسی اجرای راهبرد عادتدهی یکپارچه در تقویت منش دینی و آگاهی اجتماعی دانشآموزان در این مدرسه میپردازد. مشارکتکنندگان پژوهش شامل مدیر، معلمان و دانشآموزان به طور مستقیم درگیر هستند. دادهها از طریق مشاهده مشارکتی، مصاحبههای عمیق و مستندسازی برنامههای مدرسه گردآوری شد. تحلیل دادهها به صورت تماتیک و از طریق کاهش داده، نمایش داده و نتیجهگیری انجام گرفت. اعتبار دادهها از طریق مثلثسازی و بررسی اعضا حفظ شد. این روش تصویری عمیق از اثربخشی راهبرد عادتدهی یکپارچه در شکلدهی منش دانشآموزان ارائه داد. یافتهها نشان میدهد که اجرای راهبرد عادتدهی یکپارچه در این مدرسه به صورت مستمر انجام میشود و به بخشی از فرهنگ مدرسه تبدیل شده است و از تقویت منش دینی و آگاهی اجتماعی دانشآموزان حمایت میکند. عادتدهی دینی ساختارمند و تکرارشونده به درونیسازی ارزشهایی چون ایمان، انضباط، صداقت و مسئولیتپذیری کمک میکند که در رفتار روزمره دانشآموزان منعکس میشود. همچنین، فعالیتهای اجتماعی مانند کار گروهی، نظافت جمعی و تعامل با همسالان، همدلی، توجه به دیگران و انطباق اجتماعی دانشآموزان را افزایش میدهد. این راهبرد منش کامل، اخلاقی و حساس به اجتماع را شکل میدهد و تأکید میکند که عادتدهی یکپارچه، سازوکاری مؤثر برای آموزش جامع منش در مدارس ابتدایی است.
Pesantren (Islamic boarding schools) have been recognized for centuries for consistently producing graduates with strong discipline, despite operating on schedules that begin before dawn and end close to midnight. This paradox becomes particularly relevant against the backdrop of the growing documentation of academic burnout among Indonesian students: the institution with the most densely scheduled daily routines appears to produce graduates who are comparatively resilient against chronic exhaustion. This study analyzes how the mechanism of structured pesantren activities works in forming santri discipline and time management through habituation. A PRISMA-based systematic literature review was conducted on thirteen primary articles published between 2019 and 2025, supplemented by three foundational theoretical frameworks. Thematic analysis rests on three complementary pillars, Pierre Bourdieu's habitus concept, Thomas Lickona's character habituation theory, and Deci and Ryan's Self-Determination Theory. The study identifies four simultaneously operating mechanisms: (1) temporal regularity as an identity framework, (2) value internalization through repeated religious rituals, progressing through three stages from coercion to internalization, (3) an educative and graduated reward-punishment feedback system and (4) authority figures' exemplary conduct as the source of value legitimacy. The study further reveals that pesantren time management practices share structural parallels with principles later theorized in contemporary time management literature. These findings call for a reconceptualization of habituation program design in formal Islamic educational institutions.
مدارس شبانهروزی اسلامی (پسانترن) قرنهاست که به طور مستمر به عنوان نهادهایی شناخته میشوند که فارغالتحصیلانی با انضباط قوی تربیت میکنند، اگرچه برنامههای روزانه آنها از پیش از طلوع آفتاب آغاز شده و تا نزدیک نیمهشب ادامه مییابد. این پارادوکس بهویژه در زمینه افزایش مستندسازی فرسودگی شغلی تحصیلی در میان دانشآموزان اندونزیایی اهمیت مییابد: نهادی که فشردهترین برنامههای روزانه را دارد، ظاهراً فارغالتحصیلانی مقاومتر در برابر خستگی مزمن تربیت میکند. این پژوهش به تحلیل سازوکار فعالیتهای ساختاریافته پسانترن در شکلدهی به انضباط و مدیریت زمان سنتریها از طریق عادتپذیری میپردازد. مرور نظاممند مبتنی بر PRISMA بر روی سیزده مقاله اصلی منتشرشده بین سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ انجام شد و با سه چارچوب نظری بنیادی تکمیل گردید. تحلیل تماتیک بر سه رکن مکمل استوار است: مفهوم هابیتوس پیر بوردیو، نظریه عادتپذیری شخصیت توماس لیکونا و نظریه خودتعیینگری دسی و رایان. پژوهش چهار سازوکار همزمان را شناسایی میکند: (۱) نظم زمانی به عنوان چارچوب هویتی، (۲) درونیسازی ارزشها از طریق تکرار مناسک دینی که در سه مرحله از اجبار تا درونیسازی پیش میرود، (۳) نظام بازخورد پاداش-تنبیه آموزشی و تدریجی و (۴) رفتار الگویی صاحبان اقتدار به عنوان منبع مشروعیت ارزشها. همچنین پژوهش نشان میدهد که شیوههای مدیریت زمان در پسانترن از نظر ساختاری با اصولی که بعدها در ادبیات معاصر مدیریت زمان نظریهپردازی شدهاند، مشابهت دارند. این یافتهها ضرورت بازنگری در طراحی برنامههای عادتپذیری در نهادهای رسمی آموزش اسلامی را برجسته میسازد.
The progress of a nation depends heavily on the quality of its human resources, with basic education playing a crucial role as the primary foundation for character development. However, the tide of globalization often triggers moral degradation and traps education in a purely cognitive orientation. In response to these challenges, this study aims to describe the implementation of an integrated teaching module based on the Panca Cinta concept which encompasses love for Allah SWT, the Prophet Muhammad SAW, the homeland, fellow human beings, and the natural environment as an effort to foster character development among students at Madrasah Ibtidaiyah Wali Songo Sumberrejo in Bojonegoro. Using a descriptive qualitative approach, data collection was conducted through observation, in-depth interviews, and documentation, and analyzed using the Miles, Huberman, and Saldana model. The research results show that the implementation of the integrated “Panca Cinta” teaching module was carried out in a structured manner through intracurricular and cocurricular activities in relevant subjects by applying systematic learning stages. The character-building process was carried out through three phases of value internalization, namely transformation, transaction, and transinternalization of values, which were integrated with the Contextual Teaching and Learning (CTL) approach and daily habit-forming methods. The success of this program was supported by the quality of the materials, teacher competence, student motivation, and synergy between the madrasah and parents.
پیشرفت یک ملت به شدت به کیفیت منابع انسانی آن وابسته است و آموزش پایه به عنوان زیربنای اصلی پرورش شخصیت نقش حیاتی ایفا میکند. با این حال، موج جهانیشدن اغلب منجر به افول اخلاقی شده و آموزش را در جهتگیری صرفاً شناختی گرفتار میسازد. در پاسخ به این چالشها، این پژوهش با هدف توصیف اجرای یک ماژول آموزشی تلفیقی مبتنی بر مفهوم پانچا چینتا، که شامل محبت به الله SWT، پیامبر محمد SAW، میهن، همنوعان و محیط زیست است، به عنوان تلاشی برای پرورش شخصیت دانشآموزان در مدرسه ابتدایی مذهبی والی سونگو سومبرجو در بوجونگگورو انجام شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی توصیفی و با استفاده از مشاهده، مصاحبههای عمیق و مستندسازی به جمعآوری دادهها پرداخته و دادهها با استفاده از مدل مایلز، هابرمن و سالدانا تحلیل شدهاند. نتایج پژوهش نشان میدهد که اجرای ماژول آموزشی تلفیقی «پانچا چینتا» به صورت ساختارمند از طریق فعالیتهای درونبرنامهای و فوقبرنامهای در دروس مرتبط با بهکارگیری مراحل نظاممند یادگیری انجام شده است. فرایند شخصیتسازی از طریق سه مرحله درونیسازی ارزشها، شامل تحول، تراکنش و فرادرونیسازی ارزشها، که با رویکرد آموزش و یادگیری زمینهمحور (Contextual Teaching and Learning - CTL) و روشهای عادتسازی روزانه تلفیق شدهاند، صورت گرفته است. موفقیت این برنامه با کیفیت محتوا، شایستگی معلمان، انگیزه دانشآموزان و همافزایی میان مدرسه و والدین حمایت شده است.
