adaptive interventions

INTRODUCTION: Cognitive deficits are determinants of long-term disability and socio-professional reintegration across neurological disorders, including stroke, traumatic brain injury, multiple sclerosis, and neurodegenerative diseases. Despite evidence supporting cognitive neurorehabilitation, its implementation remains heterogeneous, and therapeutic parameters are insufficiently defined. AREAS COVERED: The authors reviewed the published literature from PubMed and Google Scholar from 1 January 2015 to 30 June 2026, supplemented by seminal publications. Clinical trials, systematic reviews, meta-analyses, and observational and proof-of-concept studies were prioritized. This brief narrative review examines restorative and compensatory cognitive neurorehabilitation for deficits of attention, executive functions, language and disorders of consciousness in people after stroke and traumatic brain injury (TBI), older adults, and those with neurological and neurodegenerative conditions, including multiple sclerosis, Alzheimer's and Parkinson's disease. Emphasis is placed on dose, frequency, adaptivity, personalization, and digital and technology-assisted interventions. Methodological challenges include heterogeneity of protocols, limited use of active control conditions, insufficient long-term follow-up, and the gap between cognitive test improvements and meaningful effects on participation. EXPERT OPINION: Advancing cognitive neurorehabilitation requires precision-driven approaches integrating digital therapeutics with clinical frameworks. Large-scale pragmatic trials, meaningful endpoints, and implementation strategies across the continuum of care will be essential to transform cognitive neurorehabilitation into a component of neurological practice.

مقدمه: اختلالات شناختی از عوامل تعیین‌کننده ناتوانی بلندمدت و بازپذیری اجتماعی‌ـ‌حرفه‌ای در اختلالات عصبی، از جمله سکته مغزی، آسیب تروماتیک مغز، ام‌اس و بیماری‌های نورودژنراتیو هستند. با وجود شواهدی که از توان‌بخشی عصبی‌شناختی حمایت می‌کنند، اجرای آن همچنان ناهمگون باقی مانده و پارامترهای درمانی به‌طور کافی تعریف نشده‌اند. حوزه‌های پوشش داده‌شده: نویسندگان ادبیات منتشرشده در PubMed و Google Scholar از ۱ ژانویه ۲۰۱۵ تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶ را، به‌همراه انتشارات بنیادی، مرور کردند. کارآزمایی‌های بالینی، مرورهای نظام‌مند، فراتحلیل‌ها و مطالعات مشاهده‌ای و اثبات مفهوم در اولویت قرار گرفتند. این مرور روایی کوتاه به بررسی توان‌بخشی عصبی‌شناختی ترمیمی و جبرانی برای اختلالات توجه، کارکردهای اجرایی، زبان و اختلالات هوشیاری در افراد پس از سکته مغزی و آسیب تروماتیک مغز (TBI)، سالمندان و افراد مبتلا به اختلالات عصبی و نورودژنراتیو، از جمله ام‌اس، آلزایمر و پارکینسون می‌پردازد. تأکید بر دوز، فراوانی، سازگاری، شخصی‌سازی و مداخلات دیجیتال و مبتنی بر فناوری است. چالش‌های روش‌شناختی شامل ناهمگونی پروتکل‌ها، استفاده محدود از شرایط کنترل فعال، پیگیری بلندمدت ناکافی و فاصله میان بهبود در آزمون‌های شناختی و اثرات معنادار بر مشارکت است. نظر کارشناسی: پیشرفت توان‌بخشی عصبی‌شناختی مستلزم رویکردهای مبتنی بر دقت است که درمان‌های دیجیتال را با چارچوب‌های بالینی ادغام می‌کنند. کارآزمایی‌های عمل‌گرایانه در مقیاس بزرگ، نقاط پایانی معنادار و راهبردهای اجرایی در سراسر طیف مراقبت برای تبدیل توان‌بخشی عصبی‌شناختی به بخشی از عمل نورولوژیک ضروری خواهد بود.

Therapeutic writing offers significant benefits for well-being; however, for family caregivers, conventional fixed or user-initiated schedules often fail to align with their dynamic, high-stress reality. We conducted a three-week field study with 47 caregivers using a chatbot that delivered daily reflective writing cues and captured temporal, spatial, and social contexts. Our analysis identified a writing spectrum anchored by two distinct reflective modes. Under psychologically proximal conditions, participants produced detailed, emotion-rich, and care-recipient-focused narratives that supported emotional release. Under distal conditions, they generated calmer, self-focused, and analytic accounts that enabled objective reflection and cognitive reappraisal. Participants described trade-offs: proximity preserved vivid detail but limited objectivity, while distance enabled analysis but risked memory loss. This work contributes empirical evidence of how psychological distances shape reflective writing and proposes design implications for distance-aware Just-in-Time Adaptive Interventions for family caregivers' mental health support.

نوشتار درمانی مزایای قابل توجهی برای بهزیستی دارد؛ با این حال، برای مراقبان خانوادگی، برنامه‌های ثابت یا زمان‌بندی‌های آغازشده توسط کاربر اغلب با واقعیت پویای پرتنش آن‌ها هم‌راستا نمی‌شود. ما یک مطالعه میدانی سه‌هفته‌ای با ۴۷ مراقب خانوادگی انجام دادیم که در آن از یک چت‌بات استفاده شد که روزانه نشانه‌های نوشتار بازتابی را ارائه می‌داد و زمینه‌های زمانی، مکانی و اجتماعی را ثبت می‌کرد. تحلیل ما طیفی از نوشتار را شناسایی کرد که توسط دو شیوه بازتابی متمایز پایه‌گذاری شده بود. در شرایط روان‌شناختی نزدیک، شرکت‌کنندگان روایت‌هایی با جزئیات فراوان، غنی از احساسات و متمرکز بر دریافت‌کننده مراقبت تولید کردند که به رهایی هیجانی کمک می‌کرد. در شرایط دور، آن‌ها روایت‌هایی آرام‌تر، خودمحور و تحلیلی ارائه دادند که بازتاب عینی و ارزیابی شناختی را ممکن می‌ساخت. شرکت‌کنندگان به مبادلاتی اشاره کردند: نزدیکی، جزئیات زنده را حفظ می‌کرد اما عینیت را محدود می‌ساخت، در حالی که فاصله، تحلیل را ممکن می‌کرد اما خطر فراموشی را به همراه داشت. این پژوهش شواهد تجربی درباره چگونگی تأثیر فاصله‌های روان‌شناختی بر نوشتار بازتابی ارائه می‌دهد و پیامدهای طراحی برای مداخلات تطبیقی آگاه از فاصله و به‌موقع در حمایت از سلامت روان مراقبان خانوادگی را پیشنهاد می‌کند.

Popular relapse prevention theories are represented using natural language descriptions and lack temporal information about how phenomena of interest (i.e., ‘relapse’, ‘prolapse’, ‘abstinence’) are dynamically caused over time and within individuals. We drew on the Theory Construction Methodology to develop a formal and computational model of relapse in smoking cessation. We used a participatory, iterative, multi-method approach involving i) an informal theory and computational model review, ii) stakeholder interviews with researchers, people with lived experience, stop smoking practitioners, and policymakers ( N = 15) and iii) in silico simulations. We propose an initial within-person system dynamics model of relapse (‘COMPLAPSE’) in which biopsychosocial factors (e.g., stressors, cigarette cues, cravings, self-efficacy) are represented as time-varying inputs and state variables. These factors jointly determine the momentary preference for each behavioural option (i.e., smoke a cigarette, use a regulatory strategy, do nothing), with the probability of selecting each option (i.e., the output) generated by a softmax function. The simulations highlight the model’s ability to generate representational patterns of the phenomena of interest (i.e., relapse, prolapse and abstinence), thus providing an early sense-check of its explanatory adequacy. In addition, local sensitivity analyses demonstrate that systematic variation of selected model parameters leads to expected qualitative shifts from, for example, prolapse to relapse. We discuss the implications of our work for relapse prevention theories and real-world applications, including the development and optimisation of technology-mediated just-in-time adaptive interventions for relapse prevention in smoking cessation.

نظریه‌های رایج پیشگیری از بازگشت به مصرف با استفاده از توصیفات زبان طبیعی ارائه می‌شوند و فاقد اطلاعات زمانی درباره چگونگی ایجاد پویای پدیده‌های مورد علاقه (یعنی «بازگشت به مصرف»، «پیشرفت»، «پرهیز») در طول زمان و درون افراد هستند. ما با بهره‌گیری از روش‌شناسی ساخت نظریه، یک مدل صوری و محاسباتی از بازگشت به مصرف در ترک سیگار توسعه دادیم. ما از رویکردی مشارکتی، تکرارشونده و چند روشی استفاده کردیم که شامل: i) مرور غیررسمی نظریه و مدل محاسباتی، ii) مصاحبه با ذینفعان شامل پژوهشگران، افراد با تجربه زیسته، درمانگران ترک سیگار و سیاست‌گذاران (N = 15) و iii) شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای بود. ما یک مدل اولیه پویایی سیستم درون‌فردی بازگشت به مصرف («COMPLAPSE») را پیشنهاد می‌کنیم که در آن عوامل زیستی‌روانی‌اجتماعی (مانند عوامل استرس‌زا، نشانه‌های سیگار، اشتیاق به مصرف، خودکارآمدی) به عنوان ورودی‌ها و متغیرهای حالت متغیر در زمان نمایش داده می‌شوند. این عوامل به طور مشترک ترجیح لحظه‌ای برای هر گزینه رفتاری (یعنی کشیدن سیگار، استفاده از راهبرد تنظیمی، هیچ اقدامی نکردن) را تعیین می‌کنند و احتمال انتخاب هر گزینه (یعنی خروجی) توسط یک تابع softmax تولید می‌شود. شبیه‌سازی‌ها توانایی مدل را در تولید الگوهای بازنمایی پدیده‌های مورد علاقه (یعنی بازگشت به مصرف، پیشرفت و پرهیز) برجسته می‌کند و بدین ترتیب ارزیابی اولیه‌ای از کفایت تبیینی آن ارائه می‌دهد. علاوه بر این، تحلیل‌های حساسیت محلی نشان می‌دهد که تغییر نظام‌مند برخی پارامترهای مدل منجر به تغییرات کیفی مورد انتظار، برای مثال از پیشرفت به بازگشت به مصرف، می‌شود. پیامدهای این پژوهش برای نظریه‌های پیشگیری از بازگشت به مصرف و کاربردهای عملی، از جمله توسعه و بهینه‌سازی مداخلات تطبیقی مبتنی بر فناوری در لحظه برای پیشگیری از بازگشت به مصرف در ترک سیگار، مورد بحث قرار گرفته است.