Ecosystem

Universities preparing graduates for technology-enabled financial services need to understand how digital learning conditions relate to students’ career readiness. This study examines the associations of university-based Digital Financial Learning Ecosystem Quality with perceived FinTech Career Readiness among Vietnamese business students. Drawing on Social Cognitive Theory and Social Cognitive Career Theory, ecosystem quality is modelled as a reflective–formative higher-order construct comprising Digital Academic Support, the Digital Learning Environment, and Digital Teaching Innovation. Cross-sectional survey data from 341 students recruited through nonprobability convenience sampling via networks centred on northern Vietnam were analysed using partial least squares structural equation modelling and a disjoint two-stage procedure.All three ecosystem dimensions made significant formative contributions, with the digital learning environment showing the largest estimated weight. Higher ecosystem quality was positively associated with self-efficacy and learning motivation, and self-efficacy was positively associated with motivation. Motivation and career orientation were positively associated with perceived readiness, with motivation having the larger estimated direct coefficient. Career orientation showed no significant additional association with motivation after accounting for ecosystem quality and self-efficacy. Ecosystem quality was indirectly associated with readiness through motivation and through the sequential pathway involving self-efficacy and motivation. The model explained 41.5% of the variance in perceived readiness.The study contributes an integrated operationalisation of university-based digital financial learning quality and distinguishes learning-related associations from those of career orientation. The findings inform potential priorities for coordinating digital platforms, relevant financial content, academic support, practical learning, and competency-based career guidance. For universities and financial institutions, the study offers evidence to guide collaboration on graduate preparation and a foundation for evaluating how perceived readiness relates to demonstrated workplace competence.

implement the Problem-Based Learning (PBL) model in an IPAS (Natural and Social Sciences) lesson on ecosystem harmony, aiming to enhance students' critical thinking skills. The study employed a Classroom Action Research (CAR) approach consisting of two cycles, with each cycle comprising the stages of "look," "think," and "act." Twenty-six fifth-grade students from SDN Tingkir Lor 02 Salatiga participated in the study. Students' critical thinking skills were assessed using a rubric based on the FRISCO indicators: Focus, Reason, Inference, Situation, Clarity, and Overview. The results indicate that students' critical thinking skills improved through the implementation of the PBL approach supported by the Science Escape Room medium. From an initial baseline score of 52.65%, the average critical thinking score rose to 70.94% in Cycle I and subsequently to 84.42% in Cycle II. This improvement reflects student progress in areas such as problem comprehension, reasoning, drawing conclusions, considering context, effectively communicating ideas, and reviewing their own thought processes. Thus, fifth-grade students at SDN Tingkir Lor 02 Salatiga were able to enhance their critical thinking skills while studying the IPAS topic of Ecosystem Harmony through the use of the Science Escape Room medium combined with the Problem-Based Learning model. Keywords: Problem Based Learning, Escape Room Sains, critical thinking skills, IPAS, FRISCO.

The landscape of foreign language education, particularly Arabic language instruction, is currently undergoing a fundamental transformation driven by the emergence of Generative Artificial Intelligence (GenAI) and Large Language Models (LLMs). This Systematic Literature Review evaluates recent developments in the integration of GenAI into the Arabic language learning ecosystem, encompassing trends in the evolution of language models, pedagogical effectiveness, the utilization of automated assessment systems, as well as the linguistic and cultural challenges involved. Through a thematic synthesis of empirical and theoretical literature published between 2019 and 2026, this review confirms that GenAI significantly enhances learner engagement, instructional personalization, and language skill acquisition, particularly in vocabulary mastery and reading comprehension. These improvements are driven by the adoption of general-purpose models such as ChatGPT, as well as leading Arabic-centric models such as JAIS and ALLaM. Nevertheless, this innovative integration encounters the inherent structural complexity of the Arabic language. Generative models frequently experience technical limitations in handling syntactic rules (nahwu), morphology (shorof), diacritic disambiguation, and regional dialect variations, as evidenced by performance gaps in linguistic benchmarks such as AraLingBench and AlGhafa. Furthermore, this review discusses rapid advances in trait-based Automated Essay Scoring (AES) supported by precise prompt engineering. Based on these findings, the study concludes that although GenAI has significant potential to bring positive disruption, its successful implementation depends heavily on pedagogical readiness, digital literacy, the application of Human-in-the-Loop (HITL) collaboration, and the development of ethical frameworks aligned with the epistemology of Islamic higher education.

Academic writing development in open and distance learning (ODL) environments remains challenging because students must independently regulate complex writing processes while receiving limited opportunities for continuous interaction and feedback. Existing digital learning platforms often emphasize assignment submission rather than supporting writing development as an iterative process involving planning, feedback utilization, reflection, and revision. This study aimed to develop and evaluate SIM-Aril as an online portfolio-based self-regulated feedback platform for supporting academic writing development in an ODL context. This study employed a Research and Development (R&D) design involving needs analysis, platform development, validation, implementation, and evaluation. Data were collected from 122 students and 38 tutors through self-regulated writing questionnaires, tutor competency questionnaires, expert evaluation, and qualitative responses. Quantitative data were analyzed using descriptive statistics, reliability analysis, correlation analysis, regression analysis, and exploratory factor analysis, while qualitative data were analyzed thematically. The findings demonstrate that SIM-Aril supported academic writing development through the integration of digital portfolio assessment, tutor scaffolding, and student self-regulated writing processes. Students demonstrated strong engagement in revision, feedback utilization, metacognitive monitoring, and other writing regulation activities. Tutor evaluation indicated that academic writing supervision represented an important component supporting SIM-Aril implementation. The integrated findings show that SIM-Aril functions not merely as a digital submission platform but as a self-regulated feedback ecosystem that connects learner autonomy, instructional support, and formative feedback. This study contributes theoretically by extending digital assessment research through a model that integrates individual self-regulation, socially shared regulation, and feedback literacy within technology-supported academic writing environments. Practically, the findings suggest that effective digital assessment in ODL should be designed to support learning processes rather than only evaluate final outcomes.

This research aims to analyze and compare the effectiveness of authoritarian and democratic leadership styles in improving student discipline in schools. The method employed is a Systematic Literature Review (SLR) using content analysis of ten reputable scientific articles published within the last decade. The results demonstrate that authoritarian leadership tends to produce only instant and fragile compliance based on fear of punishment. Conversely, democratic leadership is proven to be significantly more effective in fostering sustainable discipline by building students' intrinsic awareness through persuasive communication, dialogue, and role modeling. This democratic-transformative pattern successfully cultivates independent, responsible, and emotionally mature student characters. Therefore, democratic leadership is recommended as the primary paradigm in modern educational management to create a conducive school ecosystem.

این پژوهش با هدف تحلیل و مقایسه اثربخشی سبک‌های رهبری استبدادی و دموکراتیک در بهبود نظم دانش‌آموزان در مدارس انجام شده است. روش مورد استفاده، مرور نظامند ادبیات (SLR) با تحلیل محتوای ده مقاله علمی معتبر منتشر شده در دهه اخیر است. نتایج نشان می‌دهد که رهبری استبدادی تمایل دارد تنها اطاعتی لحظه‌ای و شکننده مبتنی بر ترس از تنبیه ایجاد کند. در مقابل، رهبری دموکراتیک در پرورش نظم پایدار از طریق ایجاد آگاهی درونی دانش‌آموزان با استفاده از ارتباطات اقناعی، گفت‌وگو و الگوسازی، به‌طور قابل‌توجهی مؤثرتر ثابت شده است. این الگوی دموکراتیک-تبدیلی موفق به پرورش شخصیت دانش‌آموزانی مستقل، مسئول و از نظر عاطفی بالغ شده است. بنابراین، رهبری دموکراتیک به‌عنوان پارادایم اصلی در مدیریت آموزشی مدرن برای ایجاد اکوسیستم مطلوب مدرسه توصیه می‌شود.

This study examines how peer learning, mentoring, and alumni engagement jointly relate to student employability, using bibliometric and thematic analysis of 117 peer-reviewed articles indexed in Scopus (2010–2025). Publications increased markedly after 2019, reflecting growing scholarly interest in this area. Three interdependent thematic clusters emerged: peer learning as a foundation for teaching and learning practice; mentoring and experiential learning as supports for post-graduation career development; and alumni relations as a bridge between universities and workplaces. Based on these patterns, the study proposes a developmental ecosystem model of employability integrating pedagogy, relationships, and experiential learning, and suggests management education is shifting toward experiential, network-based approaches.

Research on fitrah-based education is mostly conceptual or situated in early childhood and primary schools; its implementation in junior high schools bound by the national curriculum remains underexplored. This qualitative case study describes the forms of implementation, strategies for developing students' academic and spiritual potential, supporting and inhibiting factors, and implications for students at SMP Ar-Rauf Tangerang. Data came from interviews with seven informants, observation, and documents, analyzed with the Miles, Huberman, and Saldaña model. Four forms of implementation emerged: an integrated curriculum, learning centered on students' uniqueness, narrative assessment (Rapor Fitrah), and a nurturing school culture. Potential was developed through talent mapping, personalized Qur'an memorization, nature-based entrepreneurship, and differentiated instruction. Educator vision, parental involvement, and the environment supported implementation; tension with the national curriculum, teacher workload, and varied parental understanding inhibited it. The study proposes the Formal School Fitrah Ecosystem model.

This reflective essay examines the establishment of the Research Guild in King’s Digital, a department at King’s College London specialising in online and blended postgraduate education. The Research Guild is an internally created, mentor-supported community of practice designed to help professional services staff engage more confidently in educational research and scholarship. Using an autoethnographic approach and a systems thinking lens, I explore how the Guild emerged in response to a recurring pattern: teams highly effective at delivery but lacking time, infrastructure and perceived legitimacy to undertake inquiry. The essay describes how mentoring through the ALT ELESIG Scholar Scheme, a training needs analysis survey and three structured development pathways (literature review, conference participation and research projects) combined to make evidence-seeking feel more normal, safe and worthwhile. I highlight key outcomes and persistent tensions around time, equity and sustainability, arguing that staff development is most transformative when treated as a deliberately designed ecosystem of scaffolds, feedback loops and shared identity rather than a series of isolated activities.

This paper examines the significant role played by teachers in fostering the holistic development of students, extending beyond academic achievement to encompass their intellectual, emotional, social, ethical, physical and creative growth. Teachers play a significant role in shaping students’ knowledge, skills, attitudes, values and competencies through effective pedagogical practices, learner-centered approaches and inclusive classroom environments. Their ability to recognize diverse learning needs, encourage critical thinking, nurture creativity and promote social-emotional well-being is essential for facilitating meaningful and comprehensive student development. Furthermore, continuous professional development and adherence to ethical and professional standards enable teachers to respond effectively to the evolving educational needs of learners. However, holistic student development cannot be achieved through teacher’s efforts alone. Educational institutions and school leadership also play a crucial role in establishing supportive, equitable, and inclusive learning environments. The paper highlights the importance of shared leadership, collaborative planning and professional learning communities (PLCs) in strengthening cooperation between teachers and school administration. Such collaborative practices can facilitate the integration of academic learning with life skills, value education, experiential learning and the development of essential twenty-first century competencies; the paper also examines challenges that may hinder holistic student development, including limited resources, time constraints, hierarchical administrative structure and inadequate opportunities for professional collaboration. It argues that fostering trust, effective communication, psychological safety and collective responsibility is essential for overcoming these barriers. The paper concludes that holistic student development requires a collaborative and learner-centered educational ecosystem in which teachers; school leaders and other stakeholders work together to nurture well-rounded, responsible, resilient and lifelong learners.

Academic Competency Test (TKA) is an assessment tool designed to measure the literacy, numeracy, and reasoning abilities of high school students as indicators of academic readiness for higher education. However, TKA results show that student achievement is still relatively low and varies between subjects. This study aims to comprehensively examine the determining factors that influence the low achievement of senior high school students in the Academic Competency Test (TKA). This study uses a qualitative descriptive approach with a literature study method, with data sources in the form of reputable national and international scientific articles and secondary data from TKA results published by the Education Assessment Center, Ministry of Primary and Secondary Education. The data were analyzed through the stages of reduction, presentation, and conclusion drawing. The results of the study show that low TKA achievement is influenced by internal factors, including weak higher-order thinking skills (HOTS), low basic literacy and numeracy, high academic anxiety, and low student motivation to learn. In addition, external factors such as the gap between learning practices and national assessment requirements, the phenomenon of learning loss after the pandemic, limitations in teachers' pedagogical competencies, and socio-economic conditions also contribute to low TKA achievement. These findings show that TKA achievement is a reflection of the overall quality of the learning ecosystem and requires the strengthening of literacy, numeracy, and reasoning-based learning on an ongoing basis.

Transformations in contemporary higher education require a reconsideration of the theoretical and practical foundations of student socialization management. Digital transformation, hybrid learning environments, growing student diversity, changing labour-market expectations, and participatory governance have made socialization a strategic issue in university management. The article aims to systematize contemporary models of student socialization management, identify their managerial potential and limitations, and propose an integrated structural–functional model based on theoretical synthesis. The study employs theoretical and comparative analysis, systematization, generalization, and pedagogical modelling. It argues that effective socialization management cannot be reduced to students’ adaptation to the university environment; rather, it should encompass academic and social integration, a sense of belonging, social and professional competences, professional identity, digital citizenship, self-regulation, and social agency. The proposed model integrates systemic, ecological, student-centred, competence-based, participatory, and digital-ecosystem approaches, thereby providing a more holistic, measurable, and manageable framework for student socialization.

Digital media has evolved from passive screen viewing into an algorithmically curated ecosystem of social platforms, short form video, games, generative artificial intelligence (AI), conversational agents, connected toys and educational technologies. These systems can support learning, creativity, communication, disability access and healthcare; however, engagement optimized design, commercial surveillance and synthetic content create risks that are not adequately captured by screen-time measures alone. This narrative review examines the effects of contemporary digital ecosystems on child and adolescent health and outlines implications for pediatric practice. PubMed/MEDLINE, Google Scholar and guidance from the World Health Organization, United Nations Children's Fund, UNESCO and the American Academy of Pediatrics were reviewed, with emphasis on evidence published from 2019 to June 2026. Associations have been reported between problematic digital media use and sleep disruption, reduced physical activity, visual and musculoskeletal symptoms, obesity related behaviours, anxiety, depressive symptoms, cyberbullying, disordered eating and impaired attention. Causal interpretation remains difficult because effects are heterogeneous, often small, bidirectional and strongly modified by age, content, context, displacement, family relationships and pre-existing vulnerability. AI adds distinct concerns: persuasive personalization, inaccurate health information, anthropomorphic dependency, deepfakes, sexual exploitation, biased outputs, privacy loss and erosion of learning through uncritical outsourcing. Benefits are also substantial when technologies are developmentally appropriate, evidence-based, inclusive and used with adult support. Pediatric counselling should shift from counting hours alone toward assessing the child's digital ecosystem, sleep, function, content, compulsivity, safety and relationships. Effective protection requires shared family practices, school digital literacy, safety by design, age-appropriate assurance, transparent algorithms, data minimization and independent research. The goal is not a screen free childhood but a child centred digital environment that supports health, agency and development.

General Background Pesantren-based madrasas integrate national curricula with Islamic traditions to build academic and religious competencies simultaneously. Specific Background The increasing enrollment of daily commuting learners creates institutional challenges regarding their limited exposure to intensive religious environments compared to dormitory residents. Knowledge Gap Existing literature primarily compares academic outcomes without comprehensively analyzing the pedagogical administration tailored specifically for commuting learners in their natural setting. Aims This research describes the planning, implementation, and evaluation of religious pedagogy specifically for commuting learners at MTs Unggulan Al-Qodiri 1 Jember. Results Planning involves specialized supplementary programs in Qur'an reading, Fiqh, and Basic English structured around formal schedules. Implementation integrates national and boarding curricula through dual supervision systems involving parents and teachers, alongside strict worship habituation. Evaluation applies authentic multi-aspect assessments focusing on practical mastery and attitude development, though challenges persist in adapting teaching methods and maintaining discipline at home. Novelty The study provides a multidimensional framework focusing exclusively on commuting learners as a single unit within a specialized dual-system ecosystem. Implications Successful character building necessitates robust structural synergy among schools, families, and targeted pedagogical differentiation to bridge the environmental divide. Highlights Dual supervision systems synergize teacher monitoring and parental oversight to maintain religious habituation outside dormitories. Authentic assessments evaluate practical worship competencies alongside cognitive mastery through customized pedagogical targets. Curricular differentiation strategies address environmental exposure limitations by integrating specialized supplementary subjects without disrupting formal academic schedules. Keywords Curriculum Integration; Authentic Assessment; Differentiated Instruction; Dual Supervision; Character Development

Education in Yenagoa LGA, Bayelsa State, faces persistent vulnerability to environmental, infrastructural and socio-economic shocks-annual floods, riverine isolation, poor school infrastructure, and weak community ownership-leading to disrupted learning continuity and low retention. The paper contends that resilient education extends beyond the confine of a school-centric model and requires a robust, strengthened learning ecosystem. Through an integrative review of literature and the theoretical synthesis of Bronfenbrenner, Ecological System Theory, Epstein, Overlapping Spheres of Influence, and Resilient Theory, conceptualized as Yenagoa Resilient Learning Ecosystem Model (YRLEM). The model places the learner at the Centre of six interconnected pillars/layers: Immediate Learning Environment/Resilient learner: (1) Community Engagement Pillar, (2) Technology and Digital Access Pillar, (3) Environment and Climate Resilience Pillars (4) Infrastructure and Schools Pillars (5) Governance and Policy Pillars (6) Livelihood and Skills Pillars. It argues that by intentionally engaging indigenous institutions-traditional rulers, CDCs, women and youth groups, and SBMCs-and fostering structured multi-stakeholder collaboration between government, oil and gas companies, tertiary institutions, NGOs, and faith based-organizations, educations can be transformed from a fragile service into a community owned resilient system. The paper contributes a context-specific framework for policymakers, the Bayelsa State Universal Basic Education Board, and development partners, and advances propositions for future empirical validation in the Niger delta context

This study examined the effect of Wordwall learning media on Grade V students’ learning outcomes in IPAS, focusing on ecosystems at SD Negeri 091273 Karang Bangun. The study used a pre-experimental method with a one-group pretest–posttest design. The participants were 24 Grade V students. Data were collected through learning-outcome tests administered before and after instruction using Wordwall, and analyzed descriptively, with a Shapiro–Wilk normality test, paired-samples t-test, and normalized gain analysis. The mean score increased from 37.29 on the pretest to 82.70 on the posttest. The reported paired-samples test yielded t = 14.201 with p < .001, indicating a statistically significant difference between scores before and after the intervention. The reported mean normalized gain was 0.7074, while the normalized-gain percentage was 70.74%, categorized in the source study as sufficiently effective; by commonly used numeric cutoffs, the mean gain value falls just above the high-gain threshold. These findings suggest that Wordwall may be a useful interactive alternative for teaching ecosystem concepts. However, because the study used a one-group design without a control group, the results should be interpreted as evidence of improvement after the intervention rather than definitive proof that Wordwall alone caused the improvement.

این مطالعه به بررسی تأثیر رسانه یادگیری Wordwall بر نتایج یادگیری دانش‌آموزان پایه پنجم در درس IPAS، با تمرکز بر اکوسیستم‌ها در دبستان SD Negeri 091273 Karang Bangun پرداخت. این پژوهش از روش شبه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون تک‌گروهی استفاده کرد. شرکت‌کنندگان شامل ۲۴ دانش‌آموز پایه پنجم بودند. داده‌ها از طریق آزمون‌های نتایج یادگیری که پیش و پس از آموزش با استفاده از Wordwall اجرا شد، جمع‌آوری و به صورت توصیفی تحلیل گردید و همچنین آزمون نرمالیتی Shapiro–Wilk، آزمون t زوجی و تحلیل بهره نرمال‌شده انجام شد. میانگین نمره از ۳۷٫۲۹ در پیش‌آزمون به ۸۲٫۷۰ در پس‌آزمون افزایش یافت. آزمون t زوجی گزارش‌شده مقدار t = 14.201 با p < .001 را نشان داد که بیانگر تفاوت معنادار آماری بین نمرات پیش و پس از مداخله است. میانگین بهره نرمال‌شده گزارش‌شده برابر با ۰٫۷۰۷۴ و درصد بهره نرمال‌شده ۷۰٫۷۴٪ بود که در مطالعه منبع در دسته اثربخشی نسبتاً مناسب قرار گرفت؛ بر اساس آستانه‌های عددی رایج، مقدار میانگین بهره اندکی بالاتر از مرز بهره بالا قرار می‌گیرد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که Wordwall می‌تواند جایگزینی تعاملی و مفید برای آموزش مفاهیم اکوسیستم باشد. با این حال، با توجه به استفاده از طرح تک‌گروهی بدون گروه کنترل، نتایج باید به عنوان شواهدی از بهبود پس از مداخله تفسیر شود و نه اثبات قطعی اینکه صرفاً Wordwall موجب این بهبود شده است.

This classroom action research presents a plan to implement the role-playing method to improve learning outcomes in the Natural and Social Sciences (IPAS) subject specifically regarding food chains and food webs for 27 fifth-grade students at SDN Pakis V/372 Surabaya. The design comprises a pre-cycle phase and two cycles, each involving planning, action, observation, and reflection. The activities utilized Ecosystem Hats and connecting ropes to demonstrate predator-prey relationships and population changes. Data derived from five multiple-choice questions, three fill-in-the-blank items, and two essay questions were analyzed descriptively. With a passing grade of 75 and a target class mastery rate of 85%, the mastery level rose from 29.63% in the pre-cycle to 66.67% in Cycle I and 88.89% in Cycle II. The mean scores were 61.42, 73.77, and 81.79, respectively. Three students still required remedial instruction. Improvements in Cycle II included role rotation, marking the direction of energy flow, and providing individual explanations.

این پژوهش اقدام‌پژوهی کلاسی، طرحی را برای به‌کارگیری روش ایفای نقش به منظور بهبود نتایج یادگیری در درس علوم تجربی و اجتماعی (IPAS) به‌ویژه در زمینه زنجیره غذایی و شبکه غذایی برای ۲۷ دانش‌آموز پایه پنجم دبستان SDN Pakis V/372 سورابایا ارائه می‌دهد. طرح پژوهش شامل مرحله پیش‌چرخه و دو چرخه است که هر یک شامل برنامه‌ریزی، اقدام، مشاهده و تأمل می‌باشد. در فعالیت‌ها از کلاه‌های اکوسیستم و طناب‌های اتصال برای نمایش روابط شکارچی-شکار و تغییرات جمعیتی استفاده شد. داده‌ها از طریق پنج سؤال چندگزینه‌ای، سه سؤال جای‌خالی و دو سؤال تشریحی گردآوری و به صورت توصیفی تحلیل شدند. با نمره قبولی ۷۵ و هدف تسلط کلاسی ۸۵٪، سطح تسلط از ۲۹٫۶۳٪ در پیش‌چرخه به ۶۶٫۶۷٪ در چرخه اول و ۸۸٫۸۹٪ در چرخه دوم افزایش یافت. میانگین نمرات به ترتیب ۶۱٫۴۲، ۷۳٫۷۷ و ۸۱٫۷۹ بود. سه دانش‌آموز همچنان نیازمند آموزش جبرانی بودند. بهبودهای چرخه دوم شامل چرخش نقش‌ها، علامت‌گذاری جهت جریان انرژی و ارائه توضیحات فردی بود.

The equine sector provides employment opportunities and leisure activities for a substantial number of people in Sweden. Although these activities are closely connected to nature and dependent on ecosystem services, the sector faces significant ecological challenges. This article explores how representatives of the equine sector—particularly riding schools—conceptualize and articulate their work with environmental sustainability in policy documents and “talk about” everyday practice. The analysis is informed by the Sustainable Development Goals (SDGs) and grounded in an ecolinguistic framework. Our results show that national level policy documents are closely aligned with the established sustainability terminology, whereas local documents and interviewees rarely employ SDG related terminology. Despite this discursive distance, riding schools demonstrate strong engagement and considerable creativity in addressing local environmental challenges. However, this ambition is constrained by limited knowledge, resources, and authority to address more complex ecological issues. Within the pedagogical environments that riding schools constitute, systematic instruction on environmental sustainability holds a marginal position. We identified five “stories we live by”: “the responsible local care taker”, “we try, but we lack resources”, “learning through everyday practice”, “sustainability without sustainability terminology” and “small action matters”. We have interpreted this as emerging eco-benifical narratives that can carry pedagogical potential. We argue that with strengthened organizational support, clearer conceptual tools, and structured opportunities for capacity building, riding schools could play a more active role in shaping sustainability-oriented “stories to live by” and contribute more fully to the broader societal transition toward sustainable development.

بخش اسب فرصت‌های شغلی و فعالیت‌های اوقات فراغت را برای تعداد قابل توجهی از افراد در سوئد فراهم می‌کند. اگرچه این فعالیت‌ها ارتباط نزدیکی با طبیعت داشته و وابسته به خدمات اکوسیستمی هستند، این بخش با چالش‌های زیست‌محیطی قابل توجهی مواجه است. این مقاله بررسی می‌کند که نمایندگان بخش اسب—به ویژه مدارس سوارکاری—چگونه کار خود را با پایداری زیست‌محیطی در اسناد سیاستی مفهوم‌سازی و بیان می‌کنند و درباره عمل روزمره «صحبت می‌کنند». تحلیل حاضر با اهداف توسعه پایدار (SDGs) هدایت شده و بر چارچوب اکولینگویستیکی استوار است. نتایج ما نشان می‌دهد که اسناد سیاستی در سطح ملی با واژگان تثبیت‌شده پایداری همسویی نزدیکی دارند، در حالی که اسناد محلی و مصاحبه‌شوندگان به ندرت از واژگان مرتبط با SDG استفاده می‌کنند. با وجود این فاصله گفتمانی، مدارس سوارکاری مشارکت قوی و خلاقیت قابل توجهی در مواجهه با چالش‌های زیست‌محیطی محلی از خود نشان می‌دهند. با این حال، این انگیزه به دلیل محدودیت دانش، منابع و اختیار برای پرداختن به مسائل پیچیده‌تر زیست‌محیطی، محدود می‌شود. در محیط‌های آموزشی که مدارس سوارکاری ایجاد می‌کنند، آموزش نظام‌مند درباره پایداری زیست‌محیطی جایگاه حاشیه‌ای دارد. ما پنج «روایت زیسته» را شناسایی کردیم: «سرپرست مسئول محلی»، «تلاش می‌کنیم اما منابع کافی نداریم»، «یادگیری از طریق عمل روزمره»، «پایداری بدون واژگان پایداری» و «اقدام کوچک اهمیت دارد». ما این موارد را به عنوان روایت‌های نوظهور سودمند برای محیط زیست تفسیر کرده‌ایم که می‌توانند ظرفیت آموزشی داشته باشند. استدلال می‌کنیم که با تقویت حمایت سازمانی، ابزارهای مفهومی شفاف‌تر و فرصت‌های ساختاریافته برای توانمندسازی، مدارس سوارکاری می‌توانند نقش فعال‌تری در شکل‌دهی به «روایت‌های زیستنی» مبتنی بر پایداری ایفا کرده و سهم بیشتری در گذار اجتماعی گسترده‌تر به سوی توسعه پایدار داشته باشند.

Digital transformation is both a challenge and an opportunity for Islamic educational institutions in facing the dynamics of the Industrial Revolution 4.0 and Society 5.0. This study aims to analyze the digital transformation management strategies implemented by Islamic educational institutions in improving the effectiveness of governance and learning quality. The research method used is a qualitative approach with the library research method, which is by examining various literature and the latest research results that are relevant to the topic of digital transformation and Islamic education management. The results of the study show that the success of digital transformation is determined by three main aspects, namely visionary leadership based on Islamic values, strengthening the digital literacy of educators and education personnel, and integrating information technology systems in the management of educational institutions. In addition, it was found that Islamic educational institutions that are able to adapt strategically to technological changes have higher competitiveness in creating an effective, innovative, and characterful learning ecosystem. The conclusion of this study emphasizes the importance of synergy between spiritual values and technological innovation in realizing globally competitive Islamic education in the digital era.

تحول دیجیتال هم‌زمان یک چالش و فرصتی برای مؤسسات آموزشی اسلامی در مواجهه با پویایی‌های انقلاب صنعتی ۴.۰ و جامعه ۵.۰ به‌شمار می‌رود. هدف این پژوهش، تحلیل راهبردهای مدیریت تحول دیجیتال اجراشده توسط مؤسسات آموزشی اسلامی به‌منظور ارتقای اثربخشی حکمرانی و کیفیت یادگیری است. روش پژوهش به‌کاررفته رویکرد کیفی با روش پژوهش کتابخانه‌ای است که از طریق بررسی منابع مختلف و نتایج پژوهش‌های جدید مرتبط با موضوع تحول دیجیتال و مدیریت آموزش اسلامی انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که موفقیت تحول دیجیتال توسط سه جنبه اصلی تعیین می‌شود: رهبری آینده‌نگر مبتنی بر ارزش‌های اسلامی، تقویت سواد دیجیتال معلمان و کارکنان آموزشی، و یکپارچه‌سازی سامانه‌های فناوری اطلاعات در مدیریت مؤسسات آموزشی. افزون بر این، مشخص شد مؤسسات آموزشی اسلامی که قادر به سازگاری راهبردی با تغییرات فناورانه هستند، رقابت‌پذیری بالاتری در ایجاد اکوسیستم یادگیری اثربخش، نوآورانه و مبتنی بر شخصیت دارند. نتیجه‌گیری این پژوهش بر اهمیت هم‌افزایی میان ارزش‌های معنوی و نوآوری فناورانه در تحقق آموزش اسلامی رقابت‌پذیر در سطح جهانی در عصر دیجیتال تأکید می‌کند.

The integration of coding and Artificial Intelligence (AI) into vocational education is essential for equipping students with 21st-century digital competencies, yet implementation in remote and island regions like Bangka Belitung archipelago province remains fragmented and unsustainable. This study employs Developmental Evaluation (DE) a real-time, adaptive, and participatory evaluation approach (Patton, 2011) to analyze policy readiness and strengthen the digital ecosystem for coding and AI instruction across vocational schools in the province. Using qualitative methods, including in- depth interviews (n = 26), focus group discussions, classroom observations, and policy document analysis, the research assesses readiness across five core dimensions: (1) policy & governance, (2) human capacity, (3) digital infrastructure, (4) curriculum relevance, and (5) industry–academia partnerships. Findings reveal a critical policy–practice gap: while national frameworks such as the Grand Design for Vocational School Revitalization and Kurikulum Merdeka promote digital literacy, local implementation lacks binding regional regulations, standardized teacher competency pathways, equitable infrastructure distribution, and context-based curricula. Only 24% of ICT teachers had received AI-related training, and AI concepts were rarely taught in practice. Through DE cycles of exploration, collective sense-making, and prototyping, stakeholders co-designed adaptive solutions including a provincial roadmap for digital vocational education, offline AI learning modules via WhatsApp, and micro-innovation grants for teacher-led experimentation. The study demonstrates DE’s effectiveness in fostering adaptive capacity, surfacing systemic barriers, and enabling locally owned, sustainable digital transformation strategies.

ادغام برنامه‌نویسی و هوش مصنوعی (AI) در آموزش فنی‌وحرفه‌ای برای تجهیز دانش‌آموزان به شایستگی‌های دیجیتال قرن بیست‌ویکم ضروری است، اما اجرای آن در مناطق دورافتاده و جزیره‌ای مانند استان مجمع‌الجزایر بانگکا بلیتونگ همچنان پراکنده و ناپایدار باقی مانده‌است. این مطالعه با بهره‌گیری از رویکرد ارزیابی توسعه‌ای (DE) که یک روش ارزیابی بلادرنگ، تطبیقی و مشارکتی است (Patton, 2011)، به تحلیل آمادگی سیاستی و تقویت زیست‌بوم دیجیتال برای آموزش برنامه‌نویسی و هوش مصنوعی در مدارس فنی‌وحرفه‌ای این استان می‌پردازد. با استفاده از روش‌های کیفی، از جمله مصاحبه‌های عمیق (n = 26)، بحث‌های گروهی متمرکز، مشاهده کلاس درس و تحلیل اسناد سیاستی، پژوهش آمادگی را در پنج بُعد اصلی ارزیابی می‌کند: (۱) سیاست و حکمرانی، (۲) ظرفیت انسانی، (۳) زیرساخت دیجیتال، (۴) ارتباط برنامه‌درسی و (۵) مشارکت صنعت و دانشگاه. یافته‌ها شکاف مهمی میان سیاست و عمل را نشان می‌دهد: در حالی که چارچوب‌های ملی مانند طرح کلان نوسازی مدارس فنی‌وحرفه‌ای و «کریکولوم مردکا» سواد دیجیتال را ترویج می‌کنند، اجرای محلی فاقد مقررات منطقه‌ای الزام‌آور، مسیرهای استاندارد شایستگی معلمان، توزیع عادلانه زیرساخت و برنامه‌درسی مبتنی بر زمینه است. تنها ۲۴٪ از معلمان ICT آموزش مرتبط با AI را دریافت کرده‌اند و مفاهیم AI به ندرت در عمل تدریس می‌شود. از طریق چرخه‌های DE شامل اکتشاف، معنا‌بخشی جمعی و نمونه‌سازی، ذینفعان راه‌حل‌های تطبیقی از جمله نقشه‌راه استانی برای آموزش دیجیتال فنی‌وحرفه‌ای، ماژول‌های یادگیری AI آفلاین از طریق WhatsApp و گرنت‌های خرد نوآوری برای آزمایشگری معلمان را به‌طور مشترک طراحی کردند. این مطالعه اثربخشی DE را در تقویت ظرفیت تطبیقی، آشکارسازی موانع نظام‌مند و امکان‌پذیر ساختن راهبردهای تحول دیجیتال بومی و پایدار نشان می‌دهد.

This study aims to critically analyze Islamic educational leadership models in response to the challenges of the digital era and globalization. Employing a library research approach, this article examines 22 relevant sources to identify the leadership principles, strategies, and transformations required in the era of Industrial Revolutions 4.0 and 5.0. The findings indicate that effective Islamic educational leadership must be transformative, adaptive, and spiritually grounded, while also capable of wisely integrating Islamic values ​​with digital technology. Furthermore, communicative, democratic, and collaborative leadership styles are deemed more relevant for fostering an educational ecosystem that is responsive to change. Curriculum reform, the enhancement of educators' digital literacy, and collaboration among institutions, communities, and the industry constitute vital components of contemporary leadership strategies. The study concludes that Islamic educational leadership models must adopt an integrative approach that not only addresses the challenges of the times but also reinforces Islamic identity as a moral and spiritual foundation. This article contributes to formulating a strategic and contextual leadership framework to guide policymaking within Islamic educational institutions.

این مطالعه با هدف تحلیل انتقادی مدل‌های رهبری آموزشی اسلامی در پاسخ به چالش‌های عصر دیجیتال و جهانی‌شدن انجام شده است. با بهره‌گیری از رویکرد پژوهش کتابخانه‌ای، این مقاله ۲۲ منبع مرتبط را مورد بررسی قرار می‌دهد تا اصول، راهبردها و تحولات مورد نیاز رهبری در دوران انقلاب‌های صنعتی ۴.۰ و ۵.۰ را شناسایی کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که رهبری آموزشی اسلامی اثربخش باید تحول‌آفرین، سازگارپذیر و مبتنی بر معنویت باشد و همچنین توانایی ادغام هوشمندانه ارزش‌های اسلامی با فناوری دیجیتال را داشته باشد. افزون بر این، سبک‌های رهبری ارتباطی، دموکراتیک و مشارکتی برای ایجاد اکوسیستم آموزشی پاسخگو به تغییر، مرتبط‌تر تلقی می‌شوند. اصلاح برنامهٔ درسی، ارتقای سواد دیجیتال معلمان و همکاری میان نهادها، جوامع و صنعت از اجزای حیاتی راهبردهای رهبری معاصر به‌شمار می‌روند. نتیجه‌گیری پژوهش حاکی از آن است که مدل‌های رهبری آموزشی اسلامی باید رویکردی تلفیقی اتخاذ کنند که نه‌تنها به چالش‌های زمانه پاسخ دهد، بلکه هویت اسلامی را به‌عنوان بنیان اخلاقی و معنوی تقویت نماید. این مقاله به تدوین چارچوبی راهبردی و زمینه‌مند برای هدایت سیاست‌گذاری در نهادهای آموزشی اسلامی کمک می‌کند.

Understanding the species composition and structural dynamics of both common and rare species in forest communities is fundamental to comprehending forest ecosystem functioning. The intake area of the South-to-North Water Diversion Project, recognized as an ecologically sensitive region, harbors forest communities that play a pivotal role in water resource conservation and regional environmental stability. A thorough investigation into the species composition and distributional patterns of common and rare species within this area provides critical scientific insights into biodiversity conservation and community assembly mechanisms. To address these questions, we established 36 permanent plots of 20 × 20 m in the intake area of Nanyang City, Henan Province. Within each plot, we systematically surveyed all woody species and subsequently analyzed their species composition, diameter- and height-class structure, as well as the sexual system composition of both common and rare species. Our results revealed that: (1) A total of 2, 210 woody individuals were recorded in the intake area, belonging to 26 families, 33 genera, and 39 species. Common species exhibited absolute dominance in both individual abundance and importance value. (2) Species accumulation curves showed a sharp increase in species number when plot counts were below 20, followed by a marked deceleration thereafter. (3) Common species dominated across all diameter and height classes, while rare species were largely confined to diameter class II (5 cm ≤ DBH < 10 cm) and height class III (6 m ≤ H < 9 m), indicating a conspicuous growth-stage bottleneck. (4) Common species were predominantly monoecious plant, whereas hermaphroditic species occurred mainly as rare species. Collectively, these findings demonstrate that common and rare species jointly underpin the stand structural integrity, species diversity, and long-term successional potential of the forest community in intake area.

درک ترکیب گونه‌ای و پویایی ساختاری هر دو گروه گونه‌های رایج و نادر در اجتماعات جنگلی، برای فهم عملکرد اکوسیستم جنگل اساسی است. منطقه برداشت پروژه انتقال آب از جنوب به شمال، که به عنوان منطقه‌ای حساس از نظر بوم‌شناختی شناخته می‌شود، دارای اجتماعات جنگلی است که نقش کلیدی در حفاظت از منابع آب و پایداری زیست‌محیطی منطقه ایفا می‌کنند. بررسی جامع ترکیب گونه‌ای و الگوهای پراکنش گونه‌های رایج و نادر در این منطقه، بینش‌های علمی مهمی درباره حفاظت تنوع زیستی و سازوکارهای شکل‌گیری اجتماع فراهم می‌کند. برای پاسخ به این پرسش‌ها، ۳۶ قطعه دائمی به ابعاد ۲۰ × ۲۰ متر در منطقه برداشت شهر Nanyang، استان Henan، ایجاد شد. در هر قطعه، تمامی گونه‌های چوبی به صورت نظام‌مند بررسی و سپس ترکیب گونه‌ای، ساختار طبقات قطری و ارتفاعی، و همچنین ترکیب سیستم جنسی گونه‌های رایج و نادر تحلیل شد. نتایج نشان داد که: (۱) در مجموع ۲٬۲۱۰ فرد چوبی در منطقه برداشت ثبت شد که متعلق به ۲۶ خانواده، ۳۳ جنس و ۳۹ گونه بودند. گونه‌های رایج در هر دو شاخص فراوانی فردی و ارزش اهمیت، سلطه مطلق داشتند. (۲) منحنی‌های تجمع گونه‌ای افزایش شدیدی در تعداد گونه‌ها را زمانی که تعداد قطعات کمتر از ۲۰ بود نشان دادند و پس از آن کاهش قابل توجهی در نرخ افزایش مشاهده شد. (۳) گونه‌های رایج در تمامی طبقات قطری و ارتفاعی غالب بودند، در حالی که گونه‌های نادر عمدتاً به طبقه قطری دوم (۵ سانتی‌متر ≤ قطر برابر سینه < ۱۰ سانتی‌متر) و طبقه ارتفاعی سوم (۶ متر ≤ ارتفاع < ۹ متر) محدود بودند که نشان‌دهنده یک گلوگاه آشکار در مرحله رشد است. (۴) گونه‌های رایج عمدتاً گیاهان یک‌پایه بودند، در حالی که گونه‌های دوجنسی عمدتاً به عنوان گونه‌های نادر مشاهده شدند. در مجموع، این یافته‌ها نشان می‌دهد که گونه‌های رایج و نادر به طور مشترک یکپارچگی ساختاری، تنوع گونه‌ای و پتانسیل توالی بلندمدت اجتماع جنگلی در منطقه برداشت را پشتیبانی می‌کنند.

Science, technology, engineering, and mathematics (STEM) education has become central to Africa’s development aspirations and technological transformation. However, persistent gaps in scientific capability, technological agency, and innovation outcomes continue to widen. This article examines how global science and technology (S&T) asymmetry shapes African STEM education systems: structurally, institutionally, and epistemically. Using a conceptual analytical approach, the study analyzes how inherited institutional cultures and structures, economic constraints, epistemic hierarchies, and emerging digital dependencies converge to influence STEM education systems across the continent. The analysis is organized around four interconnected domains: systemic foundations, curriculum packages, human capital, and innovation ecosystems. Across these domains, the findings show that African STEM education systems are deeply embedded in externally shaped policy frameworks, donor-driven priorities, and global benchmarking regimes. At the policy level, reliance on imported models and weak coordination undermines long-term system building. At the practice level, fragile institutional capacity, inadequate funding and infrastructure, talent loss, and fragmented innovation systems constrain meaningful implementation. These conditions weaken the capacity of STEM education to inspire learners, support teachers, foster technological agency, and connect scientific learning to local problem-solving and development pathways. Drawing on illustrative country cases and development experiences from non-African contexts, the article argues that Africa’s STEM education challenges are primarily structural and institutional. The paper concludes by outlining general pathways for strengthening African STEM education via reclaiming policy autonomy, ecosystem-based approaches, strategic public investment, and alignment with national and continental development priorities.

آموزش علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات (STEM) به محوریت آرمان‌های توسعه و تحول فناورانه آفریقا بدل شده است. با این حال، شکاف‌های ماندگار در توانمندی علمی، عاملیت فناورانه و پیامدهای نوآوری همچنان در حال گسترش است. این مقاله بررسی می‌کند که چگونه عدم‌تقارن جهانی علم و فناوری (S&T) به‌صورت ساختاری، نهادی و معرفتی بر نظام‌های آموزش STEM در آفریقا تأثیر می‌گذارد. با بهره‌گیری از رویکرد تحلیلی مفهومی، پژوهش حاضر تحلیل می‌کند که چگونه فرهنگ‌ها و ساختارهای نهادی به ارث رسیده، محدودیت‌های اقتصادی، سلسله‌مراتب معرفتی و وابستگی‌های نوظهور دیجیتال در هم می‌آمیزند تا بر نظام‌های آموزش STEM در سراسر قاره تأثیرگذار باشند. تحلیل در چهار حوزه به‌هم‌پیوسته سازمان یافته است: بنیان‌های نظام‌مند، بسته‌های درسی، سرمایه انسانی و زیست‌بوم‌های نوآوری. یافته‌ها در این حوزه‌ها نشان می‌دهد که نظام‌های آموزش STEM در آفریقا عمیقاً در چارچوب‌های سیاستی شکل‌گرفته از خارج، اولویت‌های مبتنی بر کمک‌های بین‌المللی و رژیم‌های ارزیابی جهانی جای گرفته‌اند. در سطح سیاست‌گذاری، اتکاء به الگوهای وارداتی و ضعف هماهنگی، ساختارسازی بلندمدت نظام را تضعیف می‌کند. در سطح عمل، ظرفیت نهادی شکننده، تأمین مالی و زیرساخت ناکافی، فرار استعداد و نظام‌های نوآوری پراکنده، اجرای معنادار را محدود می‌سازد. این شرایط، توان آموزش STEM را برای الهام‌بخشی به یادگیرندگان، حمایت از معلمان، تقویت عاملیت فناورانه و پیوند یادگیری علمی با حل مسائل محلی و مسیرهای توسعه تضعیف می‌کند. با بهره‌گیری از نمونه‌های کشوری و تجارب توسعه‌ای از زمینه‌های غیرآفریقایی، مقاله استدلال می‌کند که چالش‌های آموزش STEM در آفریقا عمدتاً ساختاری و نهادی است. در پایان، مسیرهای کلی برای تقویت آموزش STEM در آفریقا از طریق بازپس‌گیری خودمختاری سیاستی، رویکردهای مبتنی بر زیست‌بوم، سرمایه‌گذاری راهبردی دولتی و همسویی با اولویت‌های توسعه ملی و قاره‌ای ترسیم می‌شود.

This study examines human–AI collaboration in Qur’anic interpretation by reconsidering the epistemological role of the mufassir within the emerging ecosystem of algorithmic religious knowledge. The development of generative artificial intelligence, particularly large language models (LLMs), has transformed how Qur’anic knowledge is accessed, produced, and disseminated. Although AI demonstrates significant capabilities in generating coherent interpretations, synthesizing information, and retrieving textual references, its outputs raise critical questions concerning interpretive authority, methodological validity, source reliability, and epistemic accountability. This study employs a qualitative approach with an analytical-comparative design to investigate the relationship between AI-generated interpretations and established classical and contemporary Qur’anic exegesis. Data are analyzed through three interconnected stages: AI interpretation generation, human critical evaluation, and exegetical validation. The study argues that AI should not be positioned as a replacement for the mufassir, but rather as a computational instrument that facilitates textual exploration, source retrieval, and interpretive synthesis. Accordingly, this research proposes the concept of Human-Centered Algorithmic Tafsir, which repositions the mufassir as an epistemic validator, contextualizer, curator, and ethical supervisor. This framework emphasizes that technological efficiency cannot independently establish interpretive legitimacy, as Qur’anic interpretation requires methodological competence, contextual awareness, and human responsibility.

این پژوهش به بررسی همکاری انسان و هوش مصنوعی در تفسیر قرآن با بازنگری نقش معرفت‌شناختی مفسر در اکوسیستم نوظهور دانش دینی الگوریتمی می‌پردازد. توسعه هوش مصنوعی مولد، به‌ویژه مدل‌های زبانی بزرگ (LLMs)، شیوه‌های دسترسی، تولید و انتشار دانش قرآنی را دگرگون کرده است. اگرچه هوش مصنوعی توانمندی‌های قابل توجهی در تولید تفسیرهای منسجم، تلفیق اطلاعات و بازیابی منابع متنی از خود نشان می‌دهد، اما خروجی‌های آن پرسش‌های مهمی درباره مرجعیت تفسیری، روایی روشی، پایایی منابع و مسئولیت معرفتی ایجاد می‌کند. این پژوهش با رویکرد کیفی و طراحی تحلیلی-مقایسه‌ای، به بررسی رابطه میان تفسیرهای تولیدشده توسط هوش مصنوعی و تفسیرهای کلاسیک و معاصر قرآن می‌پردازد. داده‌ها در سه مرحله به‌هم‌پیوسته تحلیل می‌شوند: تولید تفسیر توسط هوش مصنوعی، ارزیابی انتقادی انسانی و اعتبارسنجی تفسیری. پژوهش استدلال می‌کند که هوش مصنوعی نباید جایگزین مفسر تلقی شود، بلکه باید به‌عنوان ابزاری محاسباتی برای تسهیل کاوش متنی، بازیابی منابع و تلفیق تفسیری مورد استفاده قرار گیرد. بر این اساس، این پژوهش مفهوم «تفسیر الگوریتمی انسان‌محور» را پیشنهاد می‌کند که در آن مفسر به‌عنوان اعتبارسنج معرفتی، زمینه‌ساز، گزینشگر و ناظر اخلاقی بازتعریف می‌شود. این چارچوب تأکید می‌کند که کارآمدی فناورانه به‌تنهایی نمی‌تواند مشروعیت تفسیری را تثبیت کند، چراکه تفسیر قرآن مستلزم شایستگی روشی، آگاهی زمینه‌ای و مسئولیت انسانی است.

This study aims to describe the phenomenon of greeting (salam) practices among students, analyze the strategies used by Islamic Religious Education (PAI) teachers in correcting students' understanding and practice of salam in accordance with Islamic law, and identify the obstacles faced by PAI teachers at SMP IT Dhiya'ul Falah Lendang Nangka Utara. This research employed a qualitative case study approach. Data were collected through participatory observation, structured interviews with the PAI teacher, the school principal, and students, as well as documentation studies, and were analyzed using the Miles and Huberman interactive model, with credibility verified through source, technique, and time triangulation. The findings indicate that the practice of greeting and responding to salam has become an embedded habit among students, expressed both verbally and through respectful attitudes, as part of the pesantren-based educational culture. The PAI teacher applies strategies of routine habituation, exemplary modeling, instruction on proper procedures and rulings of salam, supervision, reminders, and reinforcement through religious activities. The obstacles identified were relatively minor and situational, including student forgetfulness, distraction with peers, being in a hurry, shyness outside the classroom, and the transitional adjustment period of seventh grade students. This study confirms that the success of salam habituation depends on the synergy between teacher exemplification, sustained supervision, and the support of a pesantren based school ecosystem, while also offering a mapping of situational obstacles that has been underexplored at the Integrated Islamic Junior High School level.

هدف این پژوهش توصیف پدیده رفتارهای سلام (سلام دادن) در میان دانش‌آموزان، تحلیل راهبردهای به‌کاررفته توسط معلمان تعلیمات دینی اسلامی (PAI) در اصلاح درک و اجرای سلام توسط دانش‌آموزان مطابق با احکام اسلامی، و شناسایی موانع پیش‌روی معلمان PAI در مدرسه متوسطه IT Dhiya'ul Falah لندانگ نانگکا اوتارا است. این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش مطالعه موردی انجام شده است. داده‌ها از طریق مشاهده مشارکتی، مصاحبه ساختاریافته با معلم PAI، مدیر مدرسه و دانش‌آموزان، و مطالعات اسنادی گردآوری و با استفاده از مدل تعاملی مایلز و هابرمن تحلیل شده‌اند. اعتبار داده‌ها از طریق مثلث‌سازی منبع، روش و زمان بررسی گردیده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که عمل سلام دادن و پاسخ به سلام به عنوان یک عادت نهادینه‌شده در میان دانش‌آموزان، هم به صورت کلامی و هم از طریق رفتارهای احترام‌آمیز، بخشی از فرهنگ آموزشی مبتنی بر مدرسه شبانه‌روزی (پسانترن) شده است. معلم PAI راهبردهایی چون عادت‌دهی مستمر، الگوسازی، آموزش روش و احکام صحیح سلام، نظارت، یادآوری و تقویت از طریق فعالیت‌های دینی را به کار می‌گیرد. موانع شناسایی‌شده نسبتاً جزئی و موقعیتی بوده‌اند، از جمله فراموشی دانش‌آموزان، حواس‌پرتی با همسالان، عجله داشتن، خجالت خارج از کلاس و دوره تطبیق انتقالی دانش‌آموزان پایه هفتم. این پژوهش تأیید می‌کند که موفقیت در عادت‌دهی به سلام وابسته به هم‌افزایی میان الگوسازی معلم، نظارت مستمر و حمایت اکوسیستم مدرسه مبتنی بر پسانترن است و در عین حال نقشه‌ای از موانع موقعیتی ارائه می‌دهد که در سطح مدارس متوسطه اسلامی یکپارچه کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

This study aims to analyze and measure the impact of the Islamic boarding school economic strengthening program on the financial independence indicators of active students and alumni, evaluate the usefulness of entrepreneurship training, and identify challenges in supporting facilities for the business ecosystem at Al-Khoirot Islamic Boarding School in Malang. This is motivated by the importance of Islamic boarding schools integrating religious education with life skills to address the challenges of global economic disruption. Using descriptive quantitative methods through questionnaires and observations, this study involved 40 respondents selected by purposive sampling, divided into 20 alumni and 20 active students. The results showed that the majority of alumni (85%) felt the real impact of this program, where 75% of them have successfully owned their own businesses, and 70% acknowledged the usefulness of the entrepreneurship training received. In the active student cluster, 75% felt ready to be economically independent after graduation, with 65% planning to start a business, although only 60% considered the current availability of facilities adequate. This study concludes that the economic ecosystem of the Al-Khoirot Islamic Boarding School has proven effective in producing financially independent students and alumni, but the institution's management needs to immediately modernize production equipment and expand business space to maintain the long-term sustainability of the program.

این پژوهش با هدف تحلیل و سنجش تأثیر برنامه تقویت اقتصاد مدرسه علمیه بر شاخص‌های استقلال مالی دانش‌آموزان فعال و فارغ‌التحصیلان، ارزیابی میزان سودمندی آموزش‌های کارآفرینی و شناسایی چالش‌های موجود در زمینه امکانات حمایتی برای زیست‌بوم کسب‌وکار در مدرسه علمیه الخیرات مالانگ انجام شده است. انگیزه این پژوهش اهمیت ادغام آموزش دینی با مهارت‌های زندگی در مدارس علمیه به منظور مواجهه با چالش‌های اختلالات اقتصادی جهانی است. این مطالعه با استفاده از روش توصیفی-کمّی از طریق پرسشنامه و مشاهده، با مشارکت ۴۰ نفر از پاسخ‌دهندگان که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند (۲۰ نفر فارغ‌التحصیل و ۲۰ نفر دانش‌آموز فعال) انجام شد. نتایج نشان داد که اکثریت فارغ‌التحصیلان (۸۵٪) تأثیر واقعی این برنامه را احساس کرده‌اند، به‌طوری‌که ۷۵٪ از آنان موفق به راه‌اندازی کسب‌وکار شخصی شده‌اند و ۷۰٪ سودمندی آموزش‌های کارآفرینی دریافتی را تأیید کردند. در گروه دانش‌آموزان فعال، ۷۵٪ احساس آمادگی برای استقلال اقتصادی پس از فارغ‌التحصیلی داشتند و ۶۵٪ برنامه‌ریزی برای شروع کسب‌وکار داشتند، هرچند تنها ۶۰٪ امکانات موجود را کافی ارزیابی کردند. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که زیست‌بوم اقتصادی مدرسه علمیه الخیرات در تربیت دانش‌آموزان و فارغ‌التحصیلان مستقل از نظر مالی مؤثر بوده است، اما مدیریت این مؤسسه باید فوراً نسبت به نوسازی تجهیزات تولید و گسترش فضای کسب‌وکار اقدام کند تا پایداری بلندمدت برنامه حفظ شود.

In recent decades, globalisation has led to a decline in nationalism and a crisis of civic identity among Generation Z. This study aims to analyse the philosophical process underlying this phenomenon. This study uses an integrative review of Google Scholar and Garuda, along with theoretical frameworks including the theory of the nation-state, Benedict Anderson's The Imagined Community, and Maurice Halbwachs' Collective Memory. Previous studies have concluded that globalisation has led to a decline in nationalism among Generation Z and have linked this decline to failures in civic education. However, the philosophical process of how globalisation causes this crisis has not been explored. This study explores this philosophical process using a theoretical framework. The analysis concludes that nationalism and civic identity are products of national imagination, historical continuity, and the inheritance of collective memory about national identity. However, in the digital ecosystem, the dominance of global narratives interrupts this inheritance process and even creates a transnational imagination. Philosophically, the decline in nationalism and the crisis of civic identity among Generation Z stem from the failure to inherit the collective memory of Indonesian national identity within the digital ecosystem. To strengthen nationalism and rebuild civic identity, it is necessary to revive the collective memory of Indonesian national identity through the digital ecosystem, including various social media platforms, so that Generation Z can inherit national identity memory smoothly in the global digital ecosystem.

در دهه‌های اخیر، جهانی‌شدن منجر به کاهش ملی‌گرایی و بحران هویت مدنی در میان نسل Z شده‌است. هدف این پژوهش تحلیل فرایند فلسفی زیربنای این پدیده است. این مطالعه با استفاده از مرور یکپارچه منابع Google Scholar و Garuda و با بهره‌گیری از چارچوب‌های نظری شامل نظریه دولت-ملت، جامعه خیالی Benedict Anderson و حافظه جمعی Maurice Halbwachs انجام شده‌است. پژوهش‌های پیشین نتیجه گرفته‌اند که جهانی‌شدن موجب کاهش ملی‌گرایی در نسل Z شده و این کاهش را به ناکامی در آموزش مدنی مرتبط دانسته‌اند. با این حال، فرایند فلسفی چگونگی ایجاد این بحران توسط جهانی‌شدن مورد بررسی قرار نگرفته‌است. این پژوهش با استفاده از چارچوب نظری به واکاوی این فرایند فلسفی می‌پردازد. تحلیل‌ها نشان می‌دهد که ملی‌گرایی و هویت مدنی محصول تخیل ملی، تداوم تاریخی و میراث حافظه جمعی درباره هویت ملی هستند. با این حال، در زیست‌بوم دیجیتال، غلبه روایت‌های جهانی این فرایند انتقال میراث را مختل کرده و حتی تخیل فراملی ایجاد می‌کند. از منظر فلسفی، کاهش ملی‌گرایی و بحران هویت مدنی در میان نسل Z ناشی از ناکامی در انتقال حافظه جمعی هویت ملی اندونزیایی در زیست‌بوم دیجیتال است. برای تقویت ملی‌گرایی و بازسازی هویت مدنی، ضروری است حافظه جمعی هویت ملی اندونزیایی از طریق زیست‌بوم دیجیتال، از جمله بسترهای مختلف رسانه‌های اجتماعی، احیا شود تا نسل Z بتواند حافظه هویت ملی را به‌طور روان در زیست‌بوم دیجیتال جهانی به ارث ببرد.

The rapid expansion of social media has transformed the production, distribution, and consumption of religious knowledge, while algorithmic systems increasingly shape religious perceptions and authority. This study examines the relationship between algorithmic logic, digital religiosity, and adab in Islamic education, particularly regarding the transformation of religious authority and communication ethics. A qualitative approach was employed through library research and thematic analysis of scholarly literature published between 2020 and 2026. The findings indicate that algorithms function not merely as technical mechanisms for information distribution but also as actors shaping religious knowledge, authority, and digital religious practices. The dominance of engagement, emotional responsiveness, and content visibility contributes to the emergence of pseudo-religious authority and weakens sanad, tadarruj, tabayyun, contemplation, and other traditions of learning adab. Nevertheless, algorithmic virality also provides opportunities for creative, adaptive, and inclusive Islamic education and preaching. This study proposes digital religious adab as a conceptual framework integrating Islamic ethical values with algorithmic literacy. The framework emphasizes critical understanding of algorithms, information verification, scholarly discernment, and moral integrity as essential dimensions of religious competence in the digital era. The study contributes to Islamic education scholarship by integrating algorithmic logic, adab, and religious authority into a unified conceptual framework.

گسترش سریع رسانه‌های اجتماعی، تولید، توزیع و مصرف دانش دینی را دگرگون ساخته است و در عین حال، نظام‌های الگوریتمی به طور فزاینده‌ای در شکل‌دهی به ادراکات و مرجعیت دینی نقش دارند. این پژوهش به بررسی رابطه منطق الگوریتمی، دینداری دیجیتال و ادب در آموزش اسلامی می‌پردازد، به ویژه در زمینه تحول مرجعیت دینی و اخلاق ارتباطی. رویکرد کیفی از طریق پژوهش کتابخانه‌ای و تحلیل تماتیک متون علمی منتشرشده بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ به کار گرفته شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که الگوریتم‌ها صرفاً به عنوان سازوکارهای فنی برای توزیع اطلاعات عمل نمی‌کنند، بلکه به عنوان کنشگرانی در شکل‌دهی دانش دینی، مرجعیت و مناسک دینی دیجیتال ایفای نقش می‌کنند. غلبه معیارهایی چون تعامل، واکنش‌پذیری هیجانی و دیده‌شدن محتوا، به ظهور مرجعیت شبه‌دینی انجامیده و سنت‌هایی چون سند، تدرج، تبیین، تأمل و دیگر شیوه‌های یادگیری ادب را تضعیف می‌کند. با این حال، ویروسی‌شدن الگوریتمی فرصت‌هایی برای آموزش و تبلیغ اسلامی خلاقانه، سازگار و فراگیر فراهم می‌آورد. این پژوهش، ادب دینی دیجیتال را به عنوان چارچوب مفهومی‌ای پیشنهاد می‌کند که ارزش‌های اخلاقی اسلامی را با سواد الگوریتمی تلفیق می‌نماید. این چارچوب، فهم انتقادی الگوریتم‌ها، راستی‌آزمایی اطلاعات، تشخیص علمی و سلامت اخلاقی را به عنوان ابعاد اساسی شایستگی دینی در عصر دیجیتال برجسته می‌سازد. این مطالعه با ادغام منطق الگوریتمی، ادب و مرجعیت دینی در یک چارچوب مفهومی واحد، به ادبیات آموزش اسلامی کمک می‌کند.

Generasi muda harus memiliki literasi sains yang kuat agar dapat terlibat dalam kehidupan masyarakat yang aktif dan bertanggung jawab, mengingat pesatnya perkembangan ilmu pengetahuan dan teknologi. Tujuan dari proyek ini adalah untuk membuat Lembar Kerja Peserta Didik (LKPD) tentang ekosistem yang berbasis Pembelajaran Berbasis Masalah (PBL) dan dapat diandalkan, bermanfaat, serta efisien untuk mengajarkan literasi sains kepada siswa SMA kelas sepuluh. Model pengembangan 4-D (define, design, develop, disseminate) digunakan sebagai metodologi penelitian. Tiga faktor digunakan untuk mengukur kelayakan produk: validitas, yang dinilai oleh profesional menggunakan lembar validasi; kepraktisan, yang diamati selama pelaksanaan; dan efektivitas, yang ditentukan berdasarkan hasil pretest dan posttest serta survei respons siswa. Sebanyak dua puluh siswa dari kelas X-5 SMA Negeri 1 Sidayu, Gresik, berpartisipasi dalam uji coba terbatas. Berdasarkan indikator literasi sains yang terkait dengan KKTP, hasilnya menunjukkan bahwa LKPD yang dihasilkan memenuhi kriteria sangat berhasil dengan kelengkapan belajar sebesar 96,67%, praktis dengan penerapan pembelajaran 100%, dan sangat valid dengan skor 99,62%. Tingkat reaksi positif siswa adalah 97,28%, dan skor N-gain 0,75 berada dalam kategori tinggi. Oleh karena itu, LKPD berbasis PBL pada konten ekosistem ini dianggap dapat dilakukan dan layak digunakan sebagai bahan ajar untuk mengembangkan literasi sains siswa. Kata Kunci: Pengembangan LKPD, Validitas LKPD, Kepraktisan LKPD dan Keefektifan LKPD, Literasi Sains. Young generations must possess strong scientific literacy in order to engage in active and responsible community life, given the speed at which science and technology are developing. The purpose of this project is to create a Student Worksheet (LKPD) on ecosystems that is based on Problem Based Learning (PBL) and is reliable, useful, and efficient for teaching scientific literacy to high school students in the tenth grade. The 4-D development model (define, design, develop, disseminate) is the research methodology employed. Three factors are used to gauge the product's viability: validity, which is evaluated by professionals using a validation sheet; practicality, which is observed during implementation; and efficacy, which is determined by the results of the pretest and posttest as well as student response surveys. Twenty pupils from class X-5 of SMA Negeri 1 Sidayu, Gresik, participated in limited trials. Based on science literacy indicators relating to KKTP, the results demonstrated that the produced LKPD satisfies the following criteria: it is extremely successful with a learning completeness of 96.67%, practical with 100% application of learning, and very valid with a score of 99.62%. The pupils' positive reaction rate is 97.28%, and the N-gain score of 0.75 is in the high category. As a result, this PBL-based LKPD on the ecosystem content is considered doable and suitable for use as instructional material to develop students' scientific literacy. Keywords: LKPD Development, LKPD Validity, LKPD Practicality and LKPD Effectiveness, Science Literacy.

نسل جوان باید دارای سواد علمی قوی باشد تا بتواند در زندگی اجتماعی فعال و مسئولانه مشارکت کند، با توجه به سرعت پیشرفت علم و فناوری. هدف این پژوهش، تهیهٔ «برگهٔ کار دانش‌آموز» (LKPD) دربارهٔ اکوسیستم مبتنی بر یادگیری مبتنی بر مسئله (PBL) است که قابل اعتماد، مفید و کارآمد برای آموزش سواد علمی به دانش‌آموزان پایه دهم دبیرستان باشد. مدل توسعهٔ ۴-دی (تعریف، طراحی، توسعه، اشاعه) به عنوان روش‌شناسی پژوهش به کار رفته است. سه عامل برای سنجش قابلیت محصول استفاده شده است: روایی که توسط متخصصان با استفاده از برگهٔ ارزیابی روایی سنجیده می‌شود؛ عملی بودن که در حین اجرا مشاهده می‌شود؛ و اثربخشی که بر اساس نتایج پیش‌آزمون و پس‌آزمون و همچنین نظرسنجی پاسخ دانش‌آموزان تعیین می‌شود. بیست دانش‌آموز از کلاس X-5 دبیرستان دولتی شماره ۱ سیدایو، گرسیک، در آزمون محدود شرکت کردند. بر اساس شاخص‌های سواد علمی مرتبط با KKTP، نتایج نشان داد که LKPD تولیدشده معیارهای زیر را داراست: بسیار موفق با میزان تکمیل یادگیری ۹۶٫۶۷٪، عملی با اجرای ۱۰۰٪ یادگیری، و بسیار معتبر با امتیاز ۹۹٫۶۲٪. نرخ واکنش مثبت دانش‌آموزان ۹۷٫۲۸٪ و امتیاز N-gain برابر با ۰٫۷۵ در دستهٔ بالا قرار دارد. بنابراین، این LKPD مبتنی بر PBL در مبحث اکوسیستم قابل اجرا و شایستهٔ استفاده به عنوان محتوای آموزشی برای توسعهٔ سواد علمی دانش‌آموزان ارزیابی می‌شود.

Literasi sains merupakan salah satu keterampilan berpikir tingkat tinggi yang perlu dikembangkan dalam bidang pendidikan abad ke-21. Kompleksitas dan cakupan materi yang luas menjadi faktor rendahnya kemampuan literasi sains siswa, salah satunya materi Ekosistem. Flashcard menjadi salah satu media pembelajaran visual yang memiliki potensi untuk dikembangkan guna meningkatkan literasi sains siswa. Penelitian ini bertujuan pada pengembangan media flashcard berbasis discovery learning berfokus pada materi Ekosistem guna meningkatkan literasi sains khususnya siswa kelas X yang valid, praktis dan efektif. Model 4D dipilih dalam pengembangan flashcard dan dievaluasi berdasarkan validitas, kepraktisan, serta keefektifan. Validitas diperoleh dari penilaian ahli, kepraktisan dari observasi keterlaksanaan pembelajaran dan respon siswa, serta keefektifan dari hasil tes dan ketercapaian indikator literasi sains. Analisis data dilakukan secara deskriptif kuantitatif. Flashcard dinyatakan sangat layak berdasarkan hasil (skor validitas 88%), sangat praktis (observasi keterlaksanaan pembelajaran 100% dan respon positif siswa 98%), serta sangat efektif (nilai N- Gain yakni 0,83 tergolong kategori tinggi dan ketercapaian indikator literasi sains meningkat dari 52% pada pre-test menjadi 92% pada post-test). Dengan demikian, media flashcard berbasis discovery learning pada materi Ekosistem dinyatakan layak digunakan dalam proses pembelajaran serta efektif dalam meningkatkan literasi sains siswa. Kata Kunci: Literasi Sains, Flashcard, Ekosistem, Discovery Learning. Scientific literacy is one of the higher-order thinking skills that needs to be developed in 21st-century scientific literacy skills, including in the Ecosystem topic. Flashcards are a type of visual learning media develop discovery learning-based flashcards focusing on the Ecosystem topic to enhance scientific literacy, particularly for tenth-grade students, by ensuring that the product is valid, practical, and effective. The 4D model was selected for the flashcard development and the product was evaluated in terms of validity, practicality, and effectiveness. Validity was obtained through expert judgment, practicality was measured through classroom implementation observations and student responses, while effectiveness was determined based on test results and the achievement of scientific literacy indicators. Data were analyzed using descriptive quantitative methods. The developed flashcards were considered highly feasible (validity score of 88%), very practical (100% implementation observation and 98% positive student responses), and highly effective (N-Gain score of 0.83 categorized as high, and scientific literacy indicator achievement increased from 52% in the pre-test to 92% in the post-test). Thus, the discovery learning-based flashcard media on Ecosystem material is declared suitable for use in the learning process and effective in improving students' scientific literacy. Keywords: Scientific Literacy, Flashcards, Ecosystem, Discovery Learning.

سواد علمی یکی از مهارت‌های تفکر سطح بالاست که لازم است در حوزه آموزش قرن بیست‌ویکم توسعه یابد. پیچیدگی و گستردگی مطالب، از جمله مبحث اکوسیستم، از عوامل پایین بودن توانایی سواد علمی دانش‌آموزان است. فلش‌کارت به عنوان یکی از رسانه‌های یادگیری بصری، پتانسیل توسعه برای ارتقای سواد علمی دانش‌آموزان را دارد. هدف این پژوهش، توسعه رسانه فلش‌کارت مبتنی بر یادگیری اکتشافی با تمرکز بر مبحث اکوسیستم به منظور ارتقای سواد علمی به ویژه برای دانش‌آموزان پایه دهم است، به گونه‌ای که محصول از نظر روایی، کاربردپذیری و اثربخشی معتبر باشد. مدل 4D برای توسعه فلش‌کارت انتخاب شد و محصول بر اساس روایی، کاربردپذیری و اثربخشی ارزیابی گردید. روایی از طریق ارزیابی خبرگان، کاربردپذیری از طریق مشاهده اجرای کلاس و پاسخ‌های دانش‌آموزان، و اثربخشی بر اساس نتایج آزمون و تحقق شاخص‌های سواد علمی به دست آمد. تحلیل داده‌ها به صورت توصیفی-کمی انجام شد. فلش‌کارت‌های توسعه‌یافته بر اساس نتایج (امتیاز روایی ۸۸٪)، بسیار کاربردی (مشاهده اجرای کلاس ۱۰۰٪ و پاسخ مثبت دانش‌آموزان ۹۸٪) و بسیار اثربخش (امتیاز N-Gain معادل ۰٫۸۳ که در دسته بالا قرار می‌گیرد و تحقق شاخص‌های سواد علمی از ۵۲٪ در پیش‌آزمون به ۹۲٪ در پس‌آزمون افزایش یافته است) ارزیابی شدند. بنابراین، رسانه فلش‌کارت مبتنی بر یادگیری اکتشافی در مبحث اکوسیستم برای استفاده در فرایند یادگیری مناسب و در ارتقای سواد علمی دانش‌آموزان اثربخش ارزیابی می‌شود.

Artificial intelligence (AI) is rapidly reshaping higher education assessment through applications such as automated feedback, adaptive testing, learning analytics, automated scoring, and generative support. Yet scholarship on AI-enabled assessment remains fragmented across technical, pedagogical, ethical, governance, and professional perspectives, limiting the field’s capacity to explain how these dimensions interact in practice and how misalignment among them affects educational legitimacy. This paper develops the AI-Assessment Ecosystem Model, a conceptual ecosystem framework for analysing AI in higher education assessment as a sociotechnical and institutional phenomenon rather than a discrete technical intervention. Drawing on a conceptual synthesis of literature published primarily between 2019 and 2024, and informed by foundational work on assessment validity, feedback, institutional legitimacy, organisational change, inclusive design, and computer-supported collaborative learning, the paper identifies five interdependent domains that shape AI-enabled assessment: technological innovation, pedagogical alignment and learner needs, institutional strategy and governance, faculty and professional readiness, and ethical and inclusive implementation. The paper theorises legitimacy as a relational and contested process through which AI-supported assessment must be justified to students, faculty, institutions, regulators, and other stakeholders as educationally valid, professionally defensible, ethically acceptable, inclusive, and organisationally accountable. The framework argues that AI in assessment cannot be adequately evaluated by technical capability, implementation success, or ethical compliance alone; it must be understood through the relations, tensions, and potential misalignments among educational purpose, organisational conditions, professional practice, student agency, and technological design. The model is offered as a conceptual ecosystem framework for guiding future research, critique, and institutional decision-making.

هوش مصنوعی (AI) به‌سرعت در حال بازشکل‌دهی ارزیابی در آموزش عالی از طریق کاربردهایی همچون بازخورد خودکار، آزمون‌های تطبیقی، تحلیل یادگیری، نمره‌دهی خودکار و پشتیبانی مولد است. با این حال، پژوهش‌ها درباره ارزیابی مبتنی بر هوش مصنوعی در میان دیدگاه‌های فنی، پداگوژیک، اخلاقی، حاکمیتی و حرفه‌ای پراکنده باقی مانده‌اند و این امر ظرفیت حوزه را برای تبیین نحوه تعامل این ابعاد در عمل و چگونگی تأثیر عدم‌همسویی میان آن‌ها بر مشروعیت آموزشی محدود می‌کند. این مقاله مدل اکوسیستم ارزیابی مبتنی بر هوش مصنوعی را توسعه می‌دهد؛ چارچوب مفهومی اکوسیستم برای تحلیل هوش مصنوعی در ارزیابی آموزش عالی به‌مثابه یک پدیده اجتماعی‌فنی و نهادی، نه صرفاً یک مداخله فنی مجزا. با اتکا به سنتز مفهومی ادبیات منتشرشده عمدتاً بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ و با الهام از آثار بنیادی درباره روایی ارزیابی، بازخورد، مشروعیت نهادی، تغییر سازمانی، طراحی فراگیر و یادگیری مشارکتی رایانه‌محور، مقاله پنج حوزه وابسته به‌هم را که شکل‌دهنده ارزیابی مبتنی بر هوش مصنوعی هستند شناسایی می‌کند: نوآوری فناورانه، همسویی پداگوژیک و نیازهای یادگیرنده، راهبرد و حاکمیت نهادی، آمادگی اعضای هیئت علمی و حرفه‌ای، و اجرای اخلاقی و فراگیر. مقاله، مشروعیت را به‌مثابه فرایندی رابطه‌ای و مورد مناقشه نظریه‌پردازی می‌کند که طی آن ارزیابی پشتیبانی‌شده با هوش مصنوعی باید برای دانشجویان، اعضای هیئت علمی، نهادها، ناظران و سایر ذی‌نفعان به‌عنوان آموزشی معتبر، حرفه‌ای قابل دفاع، اخلاقاً پذیرفتنی، فراگیر و سازمانی پاسخگو توجیه شود. این چارچوب استدلال می‌کند که هوش مصنوعی در ارزیابی را نمی‌توان صرفاً بر اساس قابلیت فنی، موفقیت اجرا یا انطباق اخلاقی به‌طور کافی ارزیابی کرد؛ بلکه باید آن را از رهگذر روابط، تنش‌ها و عدم‌همسویی‌های بالقوه میان هدف آموزشی، شرایط سازمانی، عمل حرفه‌ای، عاملیت دانشجو و طراحی فناورانه فهمید. این مدل به‌عنوان چارچوب مفهومی اکوسیستم برای هدایت پژوهش‌های آتی، نقد و تصمیم‌گیری نهادی ارائه می‌شود.

The rapid expansion of the biopharmaceutical industry, driven by monoclonal antibodies, cell and gene therapies, and mRNA vaccines, demands a workforce equipped with interdisciplinary knowledge, practical competence, and critical thinking. Traditional lecture-based instruction in Biotechnology Pharmaceutics usually falls short in cultivating these attributes. This narrative review, drawing on a structured synthesis of recent literature (2015–2026) and the authors’ 10 years of front-line teaching experience, addresses the following research question: What pedagogical innovations hold the greatest promise for transforming biopharmaceutics education, and what are their respective evidence bases, implementation challenges, and pathways to scalability? It examines problem-based and case-based learning, flipped classrooms, virtual simulation, industry-academia integration, and curriculum ideological and ethical education. The review evaluates the strengths, implementation challenges, and evidence of effectiveness for each innovation, identifying three key dimensions of analysis: pedagogical effectiveness, implementation feasibility, and scalability. The findings indicate that while short-term cognitive and motivational gains are well-documented across all five strategies, longitudinal evidence and systemic adoption frameworks remain critically underdeveloped. The review is limited by the predominantly short-term, single-institution nature of the available evidence base and the scarcity of studies examining implementation fidelity across diverse institutional contexts. Accordingly, the paper highlights areas requiring further faculty development, institutional support, and proposes a concrete five-component framework for future longitudinal research to address these evidence gaps. It concludes that an integrated and student-centered ecosystem combining multiple active pedagogies, authentic experiential learning, and robust digital tools represents the most promising path forward, contingent on sustained institutional commitment and systematic scaling strategies.

گسترش سریع صنعت زیست‌دارویی که با آنتی‌بادی‌های مونوکلونال، درمان‌های سلولی و ژنی، و واکسن‌های mRNA هدایت می‌شود، نیازمند نیروی کاری با دانش میان‌رشته‌ای، شایستگی عملی و تفکر انتقادی است. آموزش سنتی مبتنی بر سخنرانی در داروسازی زیست‌فناوری معمولاً در پرورش این ویژگی‌ها ناکام می‌ماند. این مرور روایتی با بهره‌گیری از ترکیب ساختاریافته ادبیات اخیر (۲۰۱۵–۲۰۲۶) و ده سال تجربه تدریس خط مقدم نویسندگان، به پرسش پژوهشی زیر می‌پردازد: کدام نوآوری‌های آموزشی بیشترین پتانسیل را برای تحول آموزش زیست‌دارویی دارند و شواهد، چالش‌های اجرایی و مسیرهای مقیاس‌پذیری هر یک چیست؟ این مقاله به بررسی یادگیری مبتنی بر مسئله و مورد، کلاس‌های معکوس، شبیه‌سازی مجازی، ادغام صنعت و دانشگاه، و آموزش ایدئولوژیک و اخلاقی در برنامه درسی می‌پردازد. مرور حاضر نقاط قوت، چالش‌های اجرایی و شواهد اثربخشی هر نوآوری را ارزیابی کرده و سه بعد کلیدی تحلیل را شناسایی می‌کند: اثربخشی آموزشی، امکان‌پذیری اجرا و مقیاس‌پذیری. یافته‌ها نشان می‌دهد که اگرچه دستاوردهای شناختی و انگیزشی کوتاه‌مدت در هر پنج راهبرد به خوبی مستند شده‌اند، اما شواهد طولی و چارچوب‌های پذیرش نظام‌مند به طور جدی توسعه نیافته‌اند. این مرور به دلیل ماهیت عمدتاً کوتاه‌مدت و تک‌مؤسسه‌ای شواهد موجود و کمبود مطالعات بررسی وفاداری اجرا در بسترهای نهادی متنوع، محدودیت دارد. بر این اساس، مقاله حوزه‌هایی را که نیازمند توسعه بیشتر اعضای هیئت علمی و حمایت نهادی هستند، برجسته کرده و چارچوبی پنج‌جزئی برای پژوهش‌های طولی آینده جهت رفع این خلأهای شواهدی پیشنهاد می‌کند. نتیجه‌گیری مقاله آن است که یک اکوسیستم یکپارچه و دانشجو-محور که ترکیبی از چندین روش فعال آموزشی، یادگیری تجربی اصیل و ابزارهای دیجیتال قوی باشد، امیدوارکننده‌ترین مسیر پیش رو است، مشروط بر تعهد پایدار نهادی و راهبردهای نظام‌مند مقیاس‌پذیری.

Artificial intelligence (AI) is often presented as solving longstanding challenges of feedback in higher education. Research and commentary tend to focus on how AI can replace educator labour by providing feedback information at scale but this substitution risks simplifying a complex and interconnected set of practices. We draw from Barnett’s work on the ecological university to offer a dynamic, relational view of an ecosystem – where the whole is greater than the sum of its parts. This perspective of the feedback ecosystem sensitised a qualitative study, where data was constituted through participant discussion within two-hour online workshops. Twelve students and 18 educators participated across three workshops; analysis of participant feedback experiences illustrated how feedback relations shift in the presence of AI. To conclude, we suggest that in response to AI, educators can seek to strengthen their feedback relationships with students over time – what we call humans-as-the-loop – in the feedback ecosystem.

هوش مصنوعی (AI) اغلب به عنوان راه‌حلی برای چالش‌های دیرینه بازخورد در آموزش عالی مطرح می‌شود. پژوهش‌ها و دیدگاه‌ها عمدتاً بر این تمرکز دارند که چگونه هوش مصنوعی می‌تواند جایگزین نیروی کار آموزشی شده و اطلاعات بازخورد را در مقیاس وسیع ارائه دهد، اما این جایگزینی خطر ساده‌سازی مجموعه‌ای پیچیده و به‌هم‌پیوسته از رویه‌ها را به همراه دارد. ما با بهره‌گیری از آثار Barnett درباره دانشگاه بوم‌شناختی، دیدگاهی پویا و رابطه‌مند از یک اکوسیستم ارائه می‌دهیم؛ جایی که کل، فراتر از مجموع اجزای آن است. این رویکرد نسبت به اکوسیستم بازخورد، مطالعه‌ای کیفی را جهت‌دهی کرد که داده‌های آن از طریق بحث شرکت‌کنندگان در کارگاه‌های آنلاین دو ساعته گردآوری شد. دوازده دانشجو و هجده مدرس در سه کارگاه شرکت کردند؛ تحلیل تجارب بازخورد شرکت‌کنندگان نشان داد که چگونه روابط بازخورد در حضور هوش مصنوعی دچار تغییر می‌شود. در پایان، پیشنهاد می‌کنیم که در واکنش به هوش مصنوعی، مدرسان می‌توانند در طول زمان روابط بازخوردی خود را با دانشجویان تقویت کنند؛ چیزی که ما آن را «انسان‌ها به‌عنوان حلقه» در اکوسیستم بازخورد می‌نامیم.