practicality

Assessment in Natural and Social Sciences (IPAS) at the elementary school level needs to document students’ knowledge, process skills, and character development continuously rather than relying solely on written test results. This study aimed to develop a flexible portfolio assessment instrument, determine its validity and practicality, and examine its perceived usefulness based on the fourth-grade teacher’s assessment at SD Negeri 075027 Silima Omo. The study employed a Research and Development (R&D) approach using the 4D model, comprising Define, Design, Develop, and Disseminate stages. The participants included three expert validators, one fourth-grade teacher, and 22 students, with 10 students participating in the small-group trial. The resulting product was a printed portfolio assessment instrument comprising seven integrated components. Validation results yielded mean scores of 3.83 for design, 3.75 for language, and 4.00 for evaluation on a four-point scale. The practicality score increased from 62.50% to 93.75%, while perceived usefulness increased from 64.29% to 85.71%. The small-group trial produced a mean portfolio score of 80.80. The instrument was considered suitable for use; however, inter-rater reliability and its effectiveness in improving learning outcomes require further empirical investigation. ABSTRAK Penilaian pembelajaran Ilmu Pengetahuan Alam dan Sosial (IPAS) di sekolah dasar perlu mencakup perkembangan pengetahuan, keterampilan proses, dan karakter murid secara berkelanjutan, bukan hanya berorientasi pada hasil tes tertulis. Penelitian ini bertujuan mengembangkan instrumen penilaian portofolio yang fleksibel, mengetahui kelayakan dan kepraktisannya, serta mengidentifikasi kebermanfaatannya berdasarkan persepsi guru kelas IV di SD Negeri 075027 Silima Omo. Penelitian menggunakan metode Research and Development (R&D) dengan model 4D yang meliputi tahap Define, Design, Develop, dan Disseminate. Subjek penelitian terdiri atas tiga validator ahli, satu guru kelas IV, dan 22 murid, dengan 10 murid sebagai subjek uji coba kelompok kecil. Produk yang dikembangkan berupa instrumen portofolio berbasis cetak dengan tujuh komponen terintegrasi. Hasil validasi menunjukkan skor rata-rata ahli desain 3,83, ahli bahasa 3,75, dan ahli evaluasi 4,00 pada skala empat. Persentase kepraktisan meningkat dari 62,50% menjadi 93,75%, sedangkan kebermanfaatan berdasarkan persepsi guru meningkat dari 64,29% menjadi 85,71%. Rata-rata nilai portofolio kelompok kecil mencapai 80,80. Instrumen dinyatakan layak digunakan, meskipun reliabilitas antarpenilai dan keefektifan terhadap hasil belajar masih memerlukan pengujian lebih lanjut.

The declining recognition of Nias local culture among elementary school students highlights the need for contextual local content teaching materials that reflect students' cultural environments. This study aims to develop a local content module based on Nias local wisdom and examine its validity, practicality, and effectiveness in improving the learning motivation of fifth-grade students at SD Negeri 071059 Hilibadalu. This study employed a Research and Development (R&D) approach using the 4D development model (Define, Design, Develop, and Disseminate). The research subjects consisted of 23 fifth-grade students. Data were collected through observations, interviews, expert validation questionnaires, practicality questionnaires, and learning motivation questionnaires administered before and after the module implementation. Data were analyzed using qualitative and quantitative descriptive techniques, percentage calculations, and the Normalized Gain (N-Gain) test. The results indicated that the module achieved validation scores of 96.4% for content, 91.6% for language, and 95.8% for design, all categorized as highly feasible. Practicality assessments from students and teachers also indicated positive results. Learning motivation increased from 56.10% to 100%, with an average N-Gain of 1.00, categorized as high. Therefore, the developed module is suitable as contextual teaching material to enhance students' learning motivation while supporting the preservation of Nias local culture. ABSTRAK Menurunnya pengenalan budaya lokal Nias di kalangan peserta didik sekolah dasar menunjukkan perlunya bahan ajar muatan lokal yang kontekstual dan sesuai dengan lingkungan budaya peserta didik. Penelitian ini bertujuan mengembangkan modul muatan lokal berbasis kearifan lokal Nias serta menganalisis validitas, kepraktisan, dan efektivitasnya dalam meningkatkan motivasi belajar peserta didik kelas V SD Negeri 071059 Hilibadalu. Penelitian ini menggunakan metode Research and Development (R&D) dengan model pengembangan 4D (Define, Design, Develop, dan Disseminate). Subjek penelitian berjumlah 23 peserta didik kelas V. Data dikumpulkan melalui observasi, wawancara, angket validasi ahli, angket kepraktisan, dan angket motivasi belajar sebelum dan sesudah penggunaan modul. Analisis data dilakukan secara deskriptif kualitatif dan kuantitatif menggunakan persentase serta uji Normalized Gain (N-Gain). Hasil penelitian menunjukkan bahwa modul memperoleh penilaian validasi ahli materi sebesar 96,4%, ahli bahasa 91,6%, dan ahli desain 95,8%, dengan kategori sangat layak. Kepraktisan berdasarkan penilaian peserta didik dan guru juga menunjukkan hasil positif. Motivasi belajar meningkat dari 56,10% menjadi 100%, dengan N-Gain sebesar 1,00 berkategori tinggi. Dengan demikian, modul yang dikembangkan layak digunakan sebagai bahan ajar kontekstual untuk meningkatkan motivasi belajar sekaligus mendukung pelestarian budaya Nias.

The integration of technology into elementary education has enabled teachers to design more engaging and interactive learning media. This study developed Canva-assisted interactive animated video media for teaching the water cycle in elementary integrated science and evaluated its validity and practicality. A Research and Development (R&D) approach was employed, utilizing the ADDIE model, which consists of five stages: Analysis, Design, Development, Implementation, and Evaluation. Data collection involved expert validation questionnaires, student response questionnaires, and teacher response questionnaires. The media was assessed by two media experts and three subject-matter experts. Results showed that the interactive animated video media achieved validity scores of 95% from media experts and 94% from subject-matter experts, both categorized as very valid. During implementation, 30 fifth-grade students and one classroom teacher participated. Practicality evaluation indicated positive responses, with student and teacher response scores of 87% and 97%, respectively, both classified as very practical. These findings indicate that the developed media is user-friendly for both teachers and students, enhances students’ attention, enthusiasm, and active participation in classroom learning, and supports visualization of the abstract concept of the water cycle. Thus, Canva-assisted interactive animated video media constitutes a valid and practical learning resource for elementary integrated science instruction.

This research explores the critical intersection of consistency, standards and complexity in academic assessment integrity using focus groups consisting of academic staff and undergraduate nursing students. While academic quality standards are mandated by accreditation bodies to ensure accountability and skill acquisition, the marking process remains a complex, intuitive task heavily reliant on a marker's experience and practicality. Significant challenges arise when marking becomes overly criteria-driven at the expense of core assessment goals, leading to variability in judging relevant student ideas or specific technical skills such as referencing. Such variability undermines the reliability and objectivity essential for assessment fairness. To mitigate these risks, pre-marking meetings are identified as essential for establishing shared requirements and expectations among staff. Strategic timing of these supports, ideally pre-semester, provides the necessary framework for quality assurance and enables markers to make meaningful and accurate judgements regarding a student’s true knowledge and performance. Keywords: student/ marking/ assessment/ quality/consistency/ tertiary education

Teaching Factory (TEFA) provides vocational students with authentic, industry-oriented learning experiences. However, its evaluation often focuses on technical performance and final learning outcomes, leaving employability skills insufficiently assessed. Previous studies have largely examined TEFA implementation and digital assessment separately, highlighting the need for an integrated evaluation model. This study aimed to develop and validate a Digital Teaching Factory Evaluation Model that integrates authentic learning, digital assessment, and employability skills evaluation. A research and development approach was employed using the ADDIE model (Analysis, Design, Development, Implementation, and Evaluation). Data were collected through literature reviews, observations, interviews, questionnaires, document analysis, expert validation, and pretest-posttest assessments. Quantitative data were analyzed descriptively, while qualitative data were examined through coding, categorization, and triangulation. The results showed that the model achieved 88.0% expert validation and 90.0% practicality, indicating that it was highly valid and very practical. Students’ average employability skills scores increased from 67.8 to 84.4, with a reported relative gain of 51.7%. Work readiness showed the highest relative gain (58.1%), followed by collaboration (53.3%), problem-solving (51.4%), communication (50.0%), and adaptability (45.5%). These findings suggest that the model offers a practical framework for assessing employability skills within authentic TEFA activities. It can help vocational teachers document student performance, provide timely feedback, and align assessment with workplace expectations. Further research involving larger samples and stronger experimental designs is needed to examine its effectiveness across different vocational education contexts.

This study aimed to develop and examine the validity, practicality, and preliminary effectiveness of the Outcome-Based Authentic Learning Model (OBALM) for strengthening the professional competence of prospective vocational educators. This Research and Development (R&D) study employed the ADDIE model and involved 54 third-semester students of the Vocational Makeup Education Study Program at the Indonesian Institute of the Arts Padangpanjang. Data were collected through expert validation, implementation observations, student responses, and a professional performance rubric, and were analyzed using Aiken’s V, percentage scores, N-gain, and inferential statistics. OBALM comprises six stages: Authentic Problem Orientation, Problem Analysis, Strategy Design, Implementation, Feedback, and Reflection. Expert validation yielded an Aiken’s V of 0.89, indicating high content validity, while the overall practicality score was 85.0%. Students’ mean professional competence score increased from 62.18 to 82.94, with an N-gain of 0.55. The pretest–posttest difference was statistically significant, t(53) = 13.44, p < .001, with a very large effect size (Cohen’s dz = 1.83). Improvements were observed across the seven targeted professional competence dimensions. These findings provide initial empirical support for OBALM as a structured learning approach that integrates outcome-based learning, authentic problems, practical performance, feedback, and reflection in vocational higher education. Keywords: outcome-based education, authentic learning, professional competence, vocational education, instructional model.

Abstract: This study aimed to develop an e-module based on Problem Based Learning (PBL) assisted by Articulate Storyline on the topic of basic chemical laws for tenth-grade students and to examine its feasibility and practicality. The research employed the Research and Development (R&D) method with the 4D model, comprising Define, Design, Development, and Disseminate stages. The Define stage revealed that learning basic chemical laws at SMA Negeri 1 Percut Sei Tuan was still constrained by limited interactive media and low student engagement, based on a needs analysis involving 36 students. The Design stage produced an e-module built with Articulate Storyline covering five subtopics of basic chemical laws. In the Development stage, the e-module was validated by three material experts and three media experts, then trialed on one chemistry teacher and 36 students. The material and media validation obtained average percentages of 87.27% and 86.02%, both categorized as highly valid. The responses of the teacher and students reached 92.19% and 90.05%, both categorized as highly practical. These findings indicate that the developed e-module is feasible and practical for use as an alternative resource in basic chemical law instruction. Keyword: e-module, Problem Based Learning, Articulate Storyline, Basic Laws of Chemistry, 4D model. Abstrak: Penelitian ini bertujuan untuk mengembangkan e-modul berbasis Problem Based Learning (PBL) berbantuan Articulate Storyline pada materi hukum dasar kimia bagi peserta didik kelas X serta menguji tingkat kelayakan dan kepraktisannya. Penelitian ini menggunakan metode penelitian dan pengembangan (Research and Development/R&D) dengan model 4D yang terdiri atas tahap Define, Design, Development, dan Disseminate. Tahap Define menunjukkan bahwa pembelajaran materi hukum dasar kimia di SMA Negeri 1 Percut Sei Tuan masih terkendala keterbatasan media interaktif dan rendahnya keterlibatan peserta didik, berdasarkan analisis kebutuhan terhadap 36 peserta didik. Tahap Design menghasilkan rancangan e-modul menggunakan Articulate Storyline yang mencakup lima subbab materi hukum dasar kimia. Pada tahap Development, e-modul divalidasi oleh tiga ahli materi dan tiga ahli media, kemudian diujicobakan kepada satu guru kimia dan 36 peserta didik. Hasil validasi ahli materi dan ahli media masing-masing memperoleh persentase rata-rata sebesar 87,27% dan 86,02% dengan kategori sangat valid. Respon guru dan peserta didik masing-masing mencapai 92,19% dan 90,05% dengan kategori sangat praktis. Temuan ini menunjukkan bahwa e-modul yang dikembangkan layak dan praktis digunakan sebagai bahan ajar alternatif dalam pembelajaran materi hukum dasar kimia. Kata kunci: e-modul, Problem Based Learning, Articulate Storyline, Hukum-Hukum Dasar Kimia, model 4D.

چکیده: این پژوهش با هدف توسعه یک e-module مبتنی بر یادگیری مبتنی بر مسئله (Problem Based Learning - PBL) با کمک نرم‌افزار Articulate Storyline در موضوع قوانین پایه شیمی برای دانش‌آموزان پایه دهم و بررسی میزان قابلیت استفاده و عملی بودن آن انجام شد. روش پژوهش، تحقیق و توسعه (Research and Development - R&D) با مدل 4D شامل مراحل تعریف (Define)، طراحی (Design)، توسعه (Development) و انتشار (Disseminate) بود. در مرحله تعریف، مشخص شد که آموزش قوانین پایه شیمی در دبیرستان SMA Negeri 1 Percut Sei Tuan همچنان با محدودیت رسانه‌های تعاملی و مشارکت پایین دانش‌آموزان مواجه است که این امر بر اساس تحلیل نیازهای ۳۶ دانش‌آموز به دست آمد. در مرحله طراحی، یک e-module با استفاده از Articulate Storyline طراحی شد که پنج زیرموضوع از قوانین پایه شیمی را پوشش می‌دهد. در مرحله توسعه، e-module توسط سه متخصص محتوا و سه متخصص رسانه اعتبارسنجی شد و سپس بر روی یک معلم شیمی و ۳۶ دانش‌آموز آزمون گردید. اعتبارسنجی محتوا و رسانه به ترتیب میانگین درصدهای ۸۷٫۲۷٪ و ۸۶٫۰۲٪ را کسب کرد که هر دو در دسته بسیار معتبر قرار گرفتند. پاسخ‌های معلم و دانش‌آموزان به ترتیب به ۹۲٫۱۹٪ و ۹۰٫۰۵٪ رسید که هر دو در دسته بسیار عملی قرار گرفتند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که e-module توسعه‌یافته از نظر قابلیت استفاده و عملی بودن به عنوان منبع جایگزین در آموزش قوانین پایه شیمی مناسب است.

Independent assignments and classroom presentations require clear assessment criteria and actionable feedback. This study aimed to develop the SELSA evaluation model in the Elementary School Teacher Education program at Universitas Tribuana Kalabahi. Research and development comprised needs analysis, design, and development without effectiveness testing. Data were obtained from 72 fourth-semester students selected through proportionate stratified random sampling, a lecturer interview, and classroom observations. Descriptive quantitative and qualitative analyses informed the model. Perceived attainment reached 74.6% for assignments, 89.8% for presentations, 82.7% for motivation, and 88.7% for model needs. Qualitative findings identified unclear criteria, uneven participation, inconsistent feedback, and missing structured rubrics. The resulting model integrates orientation, authentic assignments, exploration, presentation, discussion, rubric-based assessment, feedback, and reflection with revision. Guidelines and assessment formats support its proposed use. SELSA connects learning evidence with improvement in teacher education; its practicality and effectiveness require subsequent testing

تکالیف مستقل و ارائه‌های کلاسی نیازمند معیارهای ارزیابی شفاف و بازخورد قابل اقدام هستند. هدف این پژوهش توسعه مدل ارزیابی SELSA در برنامه آموزش معلمان دبستان در دانشگاه Tribuana کالاباهی بود. پژوهش و توسعه شامل تحلیل نیازها، طراحی و توسعه بدون آزمون اثربخشی بود. داده‌ها از ۷۲ دانشجوی ترم چهارم که با نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌بندی شده نسبتی انتخاب شدند، یک مصاحبه با استاد و مشاهدات کلاسی به دست آمد. تحلیل‌های توصیفی کمی و کیفی مدل را اطلاع‌رسانی کردند. میزان تحقق ادراک‌شده برای تکالیف ۷۴.۶٪، برای ارائه‌ها ۸۹.۸٪، برای انگیزه ۸۲.۷٪ و برای نیاز به مدل ۸۸.۷٪ بود. یافته‌های کیفی معیارهای نامشخص، مشارکت نامتوازن، بازخورد ناسازگار و نبود روبریک‌های ساختاریافته را شناسایی کردند. مدل حاصل، جهت‌گیری، تکالیف اصیل، اکتشاف، ارائه، بحث، ارزیابی مبتنی بر روبریک، بازخورد و بازتاب با بازنگری را ادغام می‌کند. راهنماها و قالب‌های ارزیابی از کاربرد پیشنهادی آن پشتیبانی می‌کنند. SELSA شواهد یادگیری را با بهبود در آموزش معلمان پیوند می‌دهد؛ عملی بودن و اثربخشی آن نیازمند آزمون‌های بعدی است.

Background--One way that digital learning materials in elementary schools can support students' creativity and problem-solving skills is by incorporating the STEAM approach into interactive e-books. As the primary user in the classroom, the teacher must determine the product's degree of practicality before testing it on students. Objectves--The purpose of this study is to describe the level of practicality of interactive e-books supported by Book Creator using the STEAM approach based on the evaluation of elementary school teachers and students. Method--This study R&D research was adapted ADDIE model. A Likert-scale response questionnaire is used to gather practicality data from 20 elementary school students and 15 active elementary school teachers who were chosen through purposive sampling. Results--The study's findings demonstrate that interactive e-books supported by Book Creator with the STEAM approach achieved an average practicality percentage of 87.81% according to teachers and 89.58% according to students, both of which fall into very practical category. This e-book was deemed user-friendly, engaging, and perceived by both educators and learners as having the potential to support students' creativity and problem-solving skills. Conclusion--Based on teacher and student assessments, interactive e-books supported by Book Creator with the STEAM approach were deemed very practical to use as learning media by the teachers and students involved in this limited-scale trial. Therefore, it is worthwhile to conduct additional testing to gauge its effectiveness on students' problem-solving skills and learning creativity.

زمینه و هدف—یکی از راه‌هایی که مواد آموزشی دیجیتال در مدارس ابتدایی می‌توانند از خلاقیت و مهارت‌های حل مسئله دانش‌آموزان حمایت کنند، ادغام رویکرد STEAM در کتاب‌های الکترونیکی تعاملی است. معلم به عنوان کاربر اصلی در کلاس باید پیش از آزمون آن بر روی دانش‌آموزان، میزان کاربردی بودن محصول را تعیین کند. هدف—هدف این پژوهش توصیف سطح کاربردی بودن کتاب‌های الکترونیکی تعاملی پشتیبانی‌شده توسط Book Creator با رویکرد STEAM بر اساس ارزیابی معلمان و دانش‌آموزان مدارس ابتدایی است. روش—این پژوهش از نوع تحقیق و توسعه (R&D) بوده و مدل ADDIE را اقتباس کرده است. برای گردآوری داده‌های کاربردی بودن، از پرسشنامه‌ای با مقیاس لیکرت استفاده شد که توسط ۲۰ دانش‌آموز ابتدایی و ۱۵ معلم فعال ابتدایی که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند، تکمیل گردید. یافته‌ها—نتایج پژوهش نشان داد که کتاب‌های الکترونیکی تعاملی پشتیبانی‌شده توسط Book Creator با رویکرد STEAM، به طور میانگین از دید معلمان ۸۷/۸۱٪ و از دید دانش‌آموزان ۸۹/۵۸٪ کاربردی بودن را کسب کردند که هر دو در دسته بسیار کاربردی قرار می‌گیرند. این کتاب الکترونیکی از نظر کاربران، کاربرپسند، جذاب و دارای پتانسیل حمایت از خلاقیت و مهارت‌های حل مسئله دانش‌آموزان ارزیابی شد. نتیجه‌گیری—بر اساس ارزیابی معلمان و دانش‌آموزان، کتاب‌های الکترونیکی تعاملی پشتیبانی‌شده توسط Book Creator با رویکرد STEAM، از نظر معلمان و دانش‌آموزان شرکت‌کننده در این آزمون محدود، بسیار کاربردی برای استفاده به عنوان رسانه آموزشی تشخیص داده شد. بنابراین، انجام آزمون‌های بیشتر برای سنجش اثربخشی آن بر مهارت‌های حل مسئله و خلاقیت یادگیری دانش‌آموزان توصیه می‌شود.

Background- Critical thinking is an important skill for students, particularly in learning science concepts such as Earth’s rotation. Preliminary assessment showed that students’ critical thinking ability had a low category. Objectives- This study aimed to develop and conduct a preliminary evaluation of Rotation Media Interactive (ROMI) using Articulate Storyline for sixth-grade. Method- This study employed the ADDIE development model. The participants were sixth-grade students at a public elementary school in Palembang. The developed media was evaluated through expert validation, individual and small-group trials, and a field evaluation involving 18 students. Data were collected using expert validation sheets, student response questionnaires, and critical thinking tests. Results- ROMI obtained an average feasibility score of 94.71% from material, media, and practitioner validation, categorized as very feasible. Student responses indicated high practicality, with average scores of 93.06% in the individual trial and 93.15% in the small-group trial. In the field evaluation, the mean critical thinking test score increased from 62.89 to 93.89 after implementation, with a mean N-Gain of 0.835, categorized as high. Conclusions- ROMI received favorable expert evaluations and student responses and showed promising results in the preliminary field evaluation. However, the observed score increase cannot be attributed solely to ROMI. Further evaluation using larger samples and controlled or comparative designs is needed.

زمینه و هدف: تفکر انتقادی یکی از مهارت‌های مهم برای دانش‌آموزان، به‌ویژه در یادگیری مفاهیم علمی مانند گردش زمین است. ارزیابی مقدماتی نشان داد که توانایی تفکر انتقادی دانش‌آموزان در سطح پایینی قرار دارد. هدف: این پژوهش با هدف توسعه و ارزیابی مقدماتی رسانه تعاملی گردش (ROMI) با استفاده از نرم‌افزار Articulate Storyline برای دانش‌آموزان پایه ششم انجام شد. روش: این پژوهش از مدل توسعه ADDIE بهره برد. شرکت‌کنندگان شامل دانش‌آموزان پایه ششم یک مدرسه ابتدایی دولتی در پالمبانگ بودند. رسانه توسعه‌یافته از طریق اعتبارسنجی خبرگان، آزمون‌های فردی و گروهی کوچک، و ارزیابی میدانی با مشارکت ۱۸ دانش‌آموز مورد ارزیابی قرار گرفت. داده‌ها با استفاده از فرم‌های اعتبارسنجی خبرگان، پرسشنامه‌های پاسخ دانش‌آموزان و آزمون‌های تفکر انتقادی جمع‌آوری شد. یافته‌ها: رسانه ROMI میانگین امتیاز قابلیت استفاده ۹۴٫۷۱٪ را از اعتبارسنجی مواد، رسانه و متخصصان دریافت کرد که در دسته بسیار مطلوب قرار گرفت. پاسخ‌های دانش‌آموزان نشان‌دهنده عملی بودن بالای رسانه بود، به‌طوری که میانگین امتیاز در آزمون فردی ۹۳٫۰۶٪ و در آزمون گروهی کوچک ۹۳٫۱۵٪ بود. در ارزیابی میدانی، میانگین نمره آزمون تفکر انتقادی پس از اجرا از ۶۲٫۸۹ به ۹۳٫۸۹ افزایش یافت و میانگین N-Gain برابر با ۰٫۸۳۵ و در دسته بالا قرار گرفت. نتیجه‌گیری: رسانه ROMI ارزیابی‌های مطلوبی از سوی خبرگان و دانش‌آموزان دریافت کرد و در ارزیابی میدانی مقدماتی نتایج امیدوارکننده‌ای نشان داد. با این حال، افزایش مشاهده‌شده در نمرات را نمی‌توان صرفاً به ROMI نسبت داد. ارزیابی‌های بیشتر با نمونه‌های بزرگ‌تر و طرح‌های کنترل‌شده یا مقایسه‌ای مورد نیاز است.

Background-Scientific literacy is an essential competency for senior high school students, yet learning media integrating STEM and the Case Method remain limited. This study developed a STEM-based acid–base e-comic integrated with the Case Method to enhance students' scientific literacy. Objective-This study aimed to evaluate the validity, practicality, and effectiveness of the developed e-comic. Methods-A Research and Development (R&D) approach using the ADDIE model was employed. The product was validated by subject matter, media, and language experts, followed by field testing using a purposive sampling technique; this consisted of an initial field trial involving nine students from class XI IPA 1 and a main field trial involving 35 students from class XI IPA 3 at SMA Muhammadiyah 1 Pontianak. Data were collected using validation sheets, observations, interviews, and teacher and student response questionnaires. Results-The e-comic achieved high validity, with average scores of 4.7 for content and 4.6 for media and language. Teacher and student response scores indicated a highly practical category (96%, 87%, and 83%). The N-gain values ​​of 0.60 in the initial field test and 0.53 in the main field test indicate a moderate level of effectiveness for both criteria. Conclusion-The developed e-comic is valid, practical, and effective for chemistry learning and has the potential to improve students' scientific literacy.

زمینه و هدف: سواد علمی یکی از شایستگی‌های اساسی برای دانش‌آموزان دبیرستان است، اما رسانه‌های آموزشی که STEM و روش موردی را ادغام کنند، همچنان محدود هستند. این پژوهش به توسعه یک کمیک الکترونیکی مبتنی بر STEM درباره اسید و باز با ادغام روش موردی به منظور ارتقای سواد علمی دانش‌آموزان پرداخت. هدف: هدف این پژوهش، ارزیابی روایی، کاربردپذیری و اثربخشی کمیک الکترونیکی توسعه‌یافته بود. روش‌ها: رویکرد پژوهش و توسعه (R&D) با استفاده از مدل ADDIE به کار گرفته شد. محصول توسط متخصصان موضوع، رسانه و زبان مورد ارزیابی روایی قرار گرفت و سپس با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند در میدان آزمایش شد؛ این فرایند شامل یک آزمون میدانی اولیه با حضور ۹ دانش‌آموز از کلاس یازدهم علوم تجربی ۱ و یک آزمون میدانی اصلی با حضور ۳۵ دانش‌آموز از کلاس یازدهم علوم تجربی ۳ در دبیرستان Muhammadiyah 1 Pontianak بود. داده‌ها با استفاده از برگه‌های ارزیابی روایی، مشاهدات، مصاحبه‌ها و پرسشنامه‌های پاسخ معلمان و دانش‌آموزان گردآوری شد. یافته‌ها: کمیک الکترونیکی از نظر روایی در سطح بالایی قرار گرفت و میانگین نمرات ۴٫۷ برای محتوا و ۴٫۶ برای رسانه و زبان به دست آمد. نمرات پاسخ معلمان و دانش‌آموزان نشان‌دهنده کاربردپذیری بسیار بالا (۹۶٪، ۸۷٪ و ۸۳٪) بود. مقادیر N-gain برابر با ۰٫۶۰ در آزمون میدانی اولیه و ۰٫۵۳ در آزمون میدانی اصلی، اثربخشی متوسط برای هر دو معیار را نشان داد. نتیجه‌گیری: کمیک الکترونیکی توسعه‌یافته از نظر روایی، کاربردپذیری و اثربخشی برای آموزش شیمی مناسب است و پتانسیل ارتقای سواد علمی دانش‌آموزان را دارد.

urpose of the study: This study aims to develop an AI-integrated STEM-based Electronic Student Worksheet (E-LKPD) for science learning in elementary schools to improve students' science literacy in the digital era Methodology: This study employed a Research and Development (R&D) approach using the ADDIE model (Analysis, Design, Development, Implementation, Evaluation). Data were collected through expert validation questionnaires from content experts, media experts, and practitioner teachers, as well as pre-post science literacy tests administered to Grade V elementary school students. Product validity, practicality, and effectiveness were analyzed using quantitative descriptive statistics and the normalized gain index (N-Gain) Main Findings: The developed E-LKPD achieved a validity score of 87.5% (highly valid), a practicality score of 89.3% (highly practical), and an N-Gain of 0.72 (high effectiveness). The product significantly improved students' science literacy across all four PISA dimensions: scientific context, scientific competence, scientific knowledge, and scientific attitude. AI-based features adaptive quizzes, personalized feedback systems, and virtual science simulations enabled interactive and personalized learning experiences Novelty/Originality of this study: This study introduces an innovative learning product that combines STEM education principles with AI-based adaptive features in a single E-LKPD platform, specifically designed for elementary school science learning in Indonesia. This dual integration addresses the challenge of Indonesia's low student science literacy as reflected in PISA 2022 data while meeting the growing need for AI-based digital learning in 21st-century classrooms

هدف مطالعه: این پژوهش با هدف توسعه برگه کار الکترونیکی دانش‌آموز (E-LKPD) مبتنی بر STEM و یکپارچه با هوش مصنوعی برای آموزش علوم در مدارس ابتدایی به منظور ارتقای سواد علمی دانش‌آموزان در عصر دیجیتال انجام شده است. روش‌شناسی: این پژوهش با رویکرد تحقیق و توسعه (R&D) و با استفاده از مدل ADDIE (تحلیل، طراحی، توسعه، اجرا، ارزیابی) انجام شد. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌های اعتبارسنجی خبرگان محتوا، خبرگان رسانه و معلمان مجری، همچنین آزمون‌های پیش‌آزمون و پس‌آزمون سواد علمی دانش‌آموزان پایه پنجم ابتدایی گردآوری شد. روایی، کاربردپذیری و اثربخشی محصول با استفاده از آمار توصیفی کمی و شاخص سود نرمال‌شده (N-Gain) تحلیل گردید. یافته‌های اصلی: E-LKPD توسعه‌یافته موفق به کسب امتیاز روایی ۸۷.۵٪ (بسیار معتبر)، امتیاز کاربردپذیری ۸۹.۳٪ (بسیار کاربردی) و N-Gain معادل ۰.۷۲ (اثربخشی بالا) شد. این محصول به طور معناداری سواد علمی دانش‌آموزان را در هر چهار بُعد PISA شامل زمینه علمی، شایستگی علمی، دانش علمی و نگرش علمی ارتقا داد. ویژگی‌های مبتنی بر هوش مصنوعی نظیر آزمون‌های تطبیقی، سیستم بازخورد شخصی‌سازی‌شده و شبیه‌سازی‌های مجازی علوم، تجربه یادگیری تعاملی و شخصی‌سازی‌شده را فراهم ساختند. نوآوری/اصالت این پژوهش: این مطالعه محصول یادگیری نوآورانه‌ای را معرفی می‌کند که اصول آموزش STEM را با قابلیت‌های تطبیقی مبتنی بر هوش مصنوعی در یک بستر E-LKPD واحد ترکیب نموده و به طور خاص برای آموزش علوم مدارس ابتدایی در اندونزی طراحی شده است. این یکپارچگی دوگانه، چالش پایین بودن سواد علمی دانش‌آموزان اندونزی مطابق با داده‌های PISA 2022 را هدف قرار داده و همزمان به نیاز روزافزون به یادگیری دیجیتال مبتنی بر هوش مصنوعی در کلاس‌های قرن بیست و یکم پاسخ می‌دهد.

Background: Photosynthesis involves interconnected and abstract biological processes that are difficult to visualize with conventional teaching materials. Research on code-enhanced digital worksheets for photosynthesis, particularly their validity, practicality, and contribution to conceptual understanding, remains limited. This study aimed to develop and evaluate a code-enhanced interactive digital worksheet on photosynthesis and effectiveness in improving students’ conceptual understanding. Methodology: The study employed a Research and Development approach using the ADDIE model, consisting of Analysis, Design, Development, Implementation, and Evaluation. The product was tested with 15 eleventh-grade students at Wira Bhakti Integrated High School. Data were collected using expert validation sheets, learning implementation observation sheets, teacher and student response questionnaires, and conceptual understanding tests. Data were analyzed using descriptive percentages and normalized gain (N-Gain). Findings: The digital worksheet obtained material and media validation scores of 84.29% and 87.78%, respectively, indicating high validity. Practicality was demonstrated by learning implementation, teacher response, and student response scores of 96.18%, 97.92%, and 94.88%, respectively, all categorized as highly practical. Students’ average score increased from 61.07 on the pretest to 86.73 on the posttest, with an N-Gain score of 0.66, indicating moderate improvement. Contribution: The findings provide preliminary evidence that the digital worksheet is valid and practical and may support conceptual understanding of photosynthesis. The contribution is a web-based worksheet integrating programmed interaction with animations, simulations, videos, quizzes, and learning activities.

زمینه: فتوسنتز شامل فرایندهای زیستی به‌هم‌پیوسته و انتزاعی است که تجسم آن‌ها با مواد آموزشی سنتی دشوار می‌باشد. پژوهش‌ها دربارهٔ کاربرگ‌های دیجیتال تقویت‌شده با کد برای فتوسنتز، به‌ویژه از نظر روایی، کاربردپذیری و نقش آن‌ها در ارتقای درک مفهومی، محدود است. هدف این مطالعه توسعه و ارزیابی یک کاربرگ دیجیتال تعاملی تقویت‌شده با کد دربارهٔ فتوسنتز و اثربخشی آن در بهبود درک مفهومی دانش‌آموزان بود. روش‌شناسی: این پژوهش با رویکرد تحقیق و توسعه و با استفاده از مدل ADDIE شامل تحلیل، طراحی، توسعه، اجرا و ارزیابی انجام شد. محصول با ۱۵ دانش‌آموز پایه یازدهم دبیرستان یکپارچه Wira Bhakti آزمون شد. داده‌ها با استفاده از برگه‌های اعتبارسنجی خبرگان، برگه‌های مشاهده اجرای یادگیری، پرسشنامه‌های پاسخ معلم و دانش‌آموز و آزمون‌های درک مفهومی گردآوری شد. داده‌ها با استفاده از درصدهای توصیفی و بهرهٔ افزایش نرمال‌شده (N-Gain) تحلیل گردید. یافته‌ها: کاربرگ دیجیتال امتیاز روایی محتوا و رسانه به ترتیب ۸۴٫۲۹٪ و ۸۷٫۷۸٪ را کسب کرد که نشان‌دهندهٔ روایی بالا است. کاربردپذیری با امتیازهای اجرای یادگیری، پاسخ معلم و پاسخ دانش‌آموز به ترتیب ۹۶٫۱۸٪، ۹۷٫۹۲٪ و ۹۴٫۸۸٪، که همگی در دستهٔ بسیار کاربردی قرار گرفتند، نشان داده شد. میانگین نمرهٔ دانش‌آموزان از ۶۱٫۰۷ در پیش‌آزمون به ۸۶٫۷۳ در پس‌آزمون افزایش یافت و امتیاز N-Gain برابر با ۰٫۶۶ بود که نشان‌دهندهٔ بهبود متوسط است. مشارکت: یافته‌ها شواهد اولیه‌ای ارائه می‌دهد که کاربرگ دیجیتال از روایی و کاربردپذیری بالایی برخوردار است و می‌تواند از درک مفهومی فتوسنتز حمایت کند. مشارکت این پژوهش ارائهٔ یک کاربرگ مبتنی بر وب است که تعامل برنامه‌ریزی‌شده با انیمیشن‌ها، شبیه‌سازی‌ها، ویدئوها، آزمونک‌ها و فعالیت‌های یادگیری را ادغام می‌کند.

This study was conducted to examine the validity of Guided Inquiry-based learning devices on the human respiratory system topic in supporting students’ critical thinking skills and conceptual understanding. The study employed a Research and Development (R&D) approach using the ADDIE model and was limited to the development stage, focusing on product validation. The developed learning devices consisted of a learning module, student worksheets (LKPD), and an assessment instrument containing 18 multiple-choice questions. Product validation was conducted by two expert validators and two practitioner validators using structured validation sheets. Validation data were analyzed descriptively by calculating the average scores obtained from the validators. The results showed that the learning module achieved validation scores ranging from 94 –100, the student worksheets 94 –100, and the assessment instrument 96 –100, indicating that all developed learning devices were categorized as very valid. Therefore, the Guided Inquiry-based learning devices are considered suitable for biology learning on the human respiratory system. However, this study was limited to product validation and did not evaluate the practicality or effectiveness of the learning devices in improving students’ critical thinking skills and conceptual understanding.

این پژوهش با هدف بررسی روایی ابزار یادگیری مبتنی بر کاوش هدایت‌شده در موضوع دستگاه تنفس انسان به منظور حمایت از مهارت‌های تفکر انتقادی و درک مفهومی دانش‌آموزان انجام شد. این مطالعه با رویکرد پژوهش و توسعه (R&D) و با استفاده از مدل ADDIE صورت گرفت و به مرحله توسعه محدود شد و تمرکز آن بر اعتبارسنجی محصول بود. ابزار یادگیری توسعه‌یافته شامل یک ماژول یادگیری، برگه‌های کار دانش‌آموز (LKPD) و یک ابزار ارزشیابی متشکل از ۱۸ سؤال چندگزینه‌ای بود. اعتبارسنجی محصول توسط دو ارزیاب خبره و دو ارزیاب عملی با استفاده از برگه‌های اعتبارسنجی ساختاریافته انجام شد. داده‌های روایی به صورت توصیفی و با محاسبه میانگین امتیازات دریافتی از ارزیابان تحلیل شد. نتایج نشان داد که ماژول یادگیری امتیاز روایی بین ۹۴ تا ۱۰۰، برگه‌های کار دانش‌آموز بین ۹۴ تا ۱۰۰ و ابزار ارزشیابی بین ۹۶ تا ۱۰۰ را کسب کردند که نشان‌دهنده آن است که تمامی ابزار یادگیری توسعه‌یافته در دسته بسیار معتبر قرار می‌گیرند. بنابراین، ابزار یادگیری مبتنی بر کاوش هدایت‌شده برای آموزش زیست‌شناسی در مبحث دستگاه تنفس انسان مناسب تلقی می‌شود. با این حال، این پژوهش به اعتبارسنجی محصول محدود بود و به بررسی عملی بودن یا اثربخشی ابزار یادگیری در بهبود مهارت‌های تفکر انتقادی و درک مفهومی دانش‌آموزان نپرداخت.

Early childhood education plays an important role in shaping children's social behavior during their golden developmental period. This study aimed to improve the social behavior of children in Group B at TK Kasih Ibu Uelene, Pamona Selatan District, Poso Regency. The research employed a Research and Development (R&D) method using the ADDIE model, which consists of five stages: Analysis, Design, Development, Implementation, and Evaluation. The research subjects were eight children in Group B of TK Kasih Ibu Uelene, with social behavior indicators including cooperation, sharing, and politeness. Data were collected through material expert validation sheets, media expert validation sheets, social behavior observation sheets, and teacher response questionnaires. The data were analyzed descriptively to determine the validity, practicality, and effectiveness of the developed product. The results showed that the picture storybook obtained validation scores of 91.67% from media experts and 89.58% from material experts, both categorized as highly feasible. The teacher response score reached 95.80%, which was also categorized as highly feasible. The student trial results indicated an improvement in children's social behavior, as reflected in the increase in the average pre-test score from 56.94% to 81.94% on the post-test, which was classified as highly feasible. Therefore, the picture storybook proved effective as a learning medium for improving the social behavior of early childhood children.

آموزش و پرورش دوران کودکی نقش مهمی در شکل‌دهی رفتار اجتماعی کودکان در دوره طلایی رشد آنان ایفا می‌کند. هدف این پژوهش بهبود رفتار اجتماعی کودکان گروه ب در مهدکودک Kasih Ibu اولنه، بخش پامونا جنوبی، شهرستان پوزو بود. این پژوهش با بهره‌گیری از روش تحقیق و توسعه (R&D) و با استفاده از مدل ADDIE که شامل پنج مرحله تحلیل، طراحی، توسعه، اجرا و ارزیابی است، انجام شد. جامعه پژوهش شامل هشت کودک گروه ب مهدکودک Kasih Ibu اولنه بود و شاخص‌های رفتار اجتماعی شامل همکاری، مشارکت و ادب بودند. داده‌ها از طریق برگه‌های روایی متخصصان محتوا، برگه‌های روایی متخصصان رسانه، برگه‌های مشاهده رفتار اجتماعی و پرسشنامه‌های پاسخ معلمان گردآوری شد. داده‌ها به صورت توصیفی به منظور تعیین روایی، کاربردپذیری و اثربخشی محصول توسعه‌یافته تحلیل شدند. نتایج نشان داد که کتاب داستان مصور امتیاز روایی ۹۱.۶۷٪ از متخصصان رسانه و ۸۹.۵۸٪ از متخصصان محتوا را کسب کرد که هر دو در دسته بسیار مطلوب قرار گرفتند. امتیاز پاسخ معلمان نیز به ۹۵.۸۰٪ رسید که آن هم در دسته بسیار مطلوب قرار گرفت. نتایج آزمون دانش‌آموزان نشان‌دهنده بهبود رفتار اجتماعی کودکان بود، به طوری که میانگین نمره پیش‌آزمون از ۵۶.۹۴٪ به ۸۱.۹۴٪ در پس‌آزمون افزایش یافت که در دسته بسیار مطلوب قرار گرفت. بنابراین، کتاب داستان مصور به عنوان یک رسانه آموزشی برای بهبود رفتار اجتماعی کودکان پیش‌دبستانی اثربخش بود.

Islamic Education (PAI) learning at SMPN 4 Pamekasan is still dominated by the one-way lecture method which makes students passive, coupled with the challenge of smartphone misuse during class hours. This study aims to develop a feasible, practical, and effective DIGI-COL (Digital Collaborative Learning) model to improve group activities and students' cognitive learning outcomes. The method used is Research and Development (R&D) by applying the ADDIE development model to a trial subject of 26 eighth-grade students. Data were collected using expert validation sheets, student response questionnaires, activity observation sheets, and learning outcome tests. The results showed that the DIGI-COL model was highly feasible theoretically with a percentage of 91.17% and highly practical to use with a practicality score of 83.82%. This model also proved effective in activating group collaboration by 84.0% and was able to increase the average cognitive score of students from an initial score of 61.20 to 85.60, with an N-Gain index of 0.63 in the medium category. In conclusion, the DIGI-COL model successfully overcomes student passivity and shifts the function of smartphones into a productive collaborative learning tool by integrating Islamic socio-religious values into digital technology platforms. Abstrak Pembelajaran Pendidikan Agama Islam (PAI) di SMPN 4 Pamekasan masih didominasi metode ceramah satu arah yang membuat siswa pasif, ditambah dengan adanya tantangan penyalahgunaan gawai saat jam pelajaran. Penelitian ini bertujuan untuk mengembangkan model pembelajaran DIGI-COL (Digital Collaborative Learning) yang layak, praktis, dan efektif guna meningkatkan aktivitas kelompok dan hasil belajar kognitif siswa. Metode yang digunakan adalah penelitian pengembangan (Research and Development) dengan menerapkan model ADDIE pada subjek uji coba sebanyak 26 siswa kelas VIII. Data dikumpulkan menggunakan instrumen lembar validasi ahli, angket respons siswa, lembar observasi aktivitas, serta tes hasil belajar. Hasil penelitian menunjukkan bahwa model DIGI-COL sangat layak secara teoretis dengan persentase 91,17% dan sangat praktis digunakan dengan skor kepraktisan mencapai 83,82%. Model ini juga terbukti efektif mengaktifkan kolaborasi kelompok sebesar 84,0% serta mampu menaikkan nilai rata-rata kognitif siswa dari skor awal 61,20 menjadi 85,60, dengan indeks N-Gain sebesar 0,63 dalam kategori sedang. Simpulannya, model DIGI-COL berhasil mengatasi pasivitas siswa dan mengalihkan fungsi gawai menjadi alat belajar kolaboratif yang produktif dengan menyatukan nilai sosioreligius Islam ke dalam platform teknologi digital.

یادگیری تعلیمات اسلامی (PAI) در مدرسه متوسطه اول شماره ۴ پامکاسان همچنان تحت سلطه روش سخنرانی یک‌سویه است که موجب انفعال دانش‌آموزان می‌شود و این امر با چالش سوءاستفاده از تلفن‌های هوشمند در ساعات کلاس همراه است. هدف این پژوهش، توسعه مدل یادگیری DIGI-COL (یادگیری مشارکتی دیجیتال) است که از نظر قابلیت اجرا، عملی بودن و اثربخشی، مناسب باشد تا فعالیت‌های گروهی و نتایج یادگیری شناختی دانش‌آموزان را بهبود بخشد. روش مورد استفاده، پژوهش و توسعه (R&D) با به‌کارگیری مدل توسعه ADDIE بر روی ۲۶ دانش‌آموز پایه هشتم به عنوان نمونه آزمایشی است. داده‌ها با استفاده از برگه‌های اعتبارسنجی خبرگان، پرسشنامه پاسخ‌دهی دانش‌آموزان، برگه‌های مشاهده فعالیت و آزمون نتایج یادگیری جمع‌آوری شد. نتایج نشان داد که مدل DIGI-COL از نظر نظری بسیار قابل اجرا است (۹۱/۱۷٪) و از نظر عملی بودن نیز با امتیاز ۸۳/۸۲٪ بسیار عملی است. این مدل همچنین در فعال‌سازی همکاری گروهی با میزان ۸۴/۰٪ مؤثر بود و توانست میانگین نمره شناختی دانش‌آموزان را از ۶۱/۲۰ به ۸۵/۶۰ افزایش دهد و شاخص N-Gain معادل ۰/۶۳ در دسته متوسط به دست آمد. در نتیجه، مدل DIGI-COL موفق شد انفعال دانش‌آموزان را برطرف کند و کارکرد تلفن‌های هوشمند را به ابزاری برای یادگیری مشارکتی و سازنده تبدیل نماید و ارزش‌های اجتماعی-دینی اسلام را در بستر فناوری دیجیتال ادغام کند.

Generasi muda harus memiliki literasi sains yang kuat agar dapat terlibat dalam kehidupan masyarakat yang aktif dan bertanggung jawab, mengingat pesatnya perkembangan ilmu pengetahuan dan teknologi. Tujuan dari proyek ini adalah untuk membuat Lembar Kerja Peserta Didik (LKPD) tentang ekosistem yang berbasis Pembelajaran Berbasis Masalah (PBL) dan dapat diandalkan, bermanfaat, serta efisien untuk mengajarkan literasi sains kepada siswa SMA kelas sepuluh. Model pengembangan 4-D (define, design, develop, disseminate) digunakan sebagai metodologi penelitian. Tiga faktor digunakan untuk mengukur kelayakan produk: validitas, yang dinilai oleh profesional menggunakan lembar validasi; kepraktisan, yang diamati selama pelaksanaan; dan efektivitas, yang ditentukan berdasarkan hasil pretest dan posttest serta survei respons siswa. Sebanyak dua puluh siswa dari kelas X-5 SMA Negeri 1 Sidayu, Gresik, berpartisipasi dalam uji coba terbatas. Berdasarkan indikator literasi sains yang terkait dengan KKTP, hasilnya menunjukkan bahwa LKPD yang dihasilkan memenuhi kriteria sangat berhasil dengan kelengkapan belajar sebesar 96,67%, praktis dengan penerapan pembelajaran 100%, dan sangat valid dengan skor 99,62%. Tingkat reaksi positif siswa adalah 97,28%, dan skor N-gain 0,75 berada dalam kategori tinggi. Oleh karena itu, LKPD berbasis PBL pada konten ekosistem ini dianggap dapat dilakukan dan layak digunakan sebagai bahan ajar untuk mengembangkan literasi sains siswa. Kata Kunci: Pengembangan LKPD, Validitas LKPD, Kepraktisan LKPD dan Keefektifan LKPD, Literasi Sains. Young generations must possess strong scientific literacy in order to engage in active and responsible community life, given the speed at which science and technology are developing. The purpose of this project is to create a Student Worksheet (LKPD) on ecosystems that is based on Problem Based Learning (PBL) and is reliable, useful, and efficient for teaching scientific literacy to high school students in the tenth grade. The 4-D development model (define, design, develop, disseminate) is the research methodology employed. Three factors are used to gauge the product's viability: validity, which is evaluated by professionals using a validation sheet; practicality, which is observed during implementation; and efficacy, which is determined by the results of the pretest and posttest as well as student response surveys. Twenty pupils from class X-5 of SMA Negeri 1 Sidayu, Gresik, participated in limited trials. Based on science literacy indicators relating to KKTP, the results demonstrated that the produced LKPD satisfies the following criteria: it is extremely successful with a learning completeness of 96.67%, practical with 100% application of learning, and very valid with a score of 99.62%. The pupils' positive reaction rate is 97.28%, and the N-gain score of 0.75 is in the high category. As a result, this PBL-based LKPD on the ecosystem content is considered doable and suitable for use as instructional material to develop students' scientific literacy. Keywords: LKPD Development, LKPD Validity, LKPD Practicality and LKPD Effectiveness, Science Literacy.

نسل جوان باید دارای سواد علمی قوی باشد تا بتواند در زندگی اجتماعی فعال و مسئولانه مشارکت کند، با توجه به سرعت پیشرفت علم و فناوری. هدف این پژوهش، تهیهٔ «برگهٔ کار دانش‌آموز» (LKPD) دربارهٔ اکوسیستم مبتنی بر یادگیری مبتنی بر مسئله (PBL) است که قابل اعتماد، مفید و کارآمد برای آموزش سواد علمی به دانش‌آموزان پایه دهم دبیرستان باشد. مدل توسعهٔ ۴-دی (تعریف، طراحی، توسعه، اشاعه) به عنوان روش‌شناسی پژوهش به کار رفته است. سه عامل برای سنجش قابلیت محصول استفاده شده است: روایی که توسط متخصصان با استفاده از برگهٔ ارزیابی روایی سنجیده می‌شود؛ عملی بودن که در حین اجرا مشاهده می‌شود؛ و اثربخشی که بر اساس نتایج پیش‌آزمون و پس‌آزمون و همچنین نظرسنجی پاسخ دانش‌آموزان تعیین می‌شود. بیست دانش‌آموز از کلاس X-5 دبیرستان دولتی شماره ۱ سیدایو، گرسیک، در آزمون محدود شرکت کردند. بر اساس شاخص‌های سواد علمی مرتبط با KKTP، نتایج نشان داد که LKPD تولیدشده معیارهای زیر را داراست: بسیار موفق با میزان تکمیل یادگیری ۹۶٫۶۷٪، عملی با اجرای ۱۰۰٪ یادگیری، و بسیار معتبر با امتیاز ۹۹٫۶۲٪. نرخ واکنش مثبت دانش‌آموزان ۹۷٫۲۸٪ و امتیاز N-gain برابر با ۰٫۷۵ در دستهٔ بالا قرار دارد. بنابراین، این LKPD مبتنی بر PBL در مبحث اکوسیستم قابل اجرا و شایستهٔ استفاده به عنوان محتوای آموزشی برای توسعهٔ سواد علمی دانش‌آموزان ارزیابی می‌شود.

Pembelajaran padaaabad ke-21 menuntut proses yang semakin kompleks dan adaptif terhadap dinamika perkembangan zaman. Kurikulum Merdeka mengarahkan pencapaian delapan dimensi profil lulusan, salah satunya kreativitas yang berkaitan dengan kemampuan individu dalam berpikir kreatif. Keterampilan ini menjadi kebutuhan penting bagi murid guna mendorong peningkatan mutu pendidikan di Indonesia. Penerapan model Project-Based Learning dinilai mampu memfasilitasi pengembangan kemampuan dalam berpikir kreatif tersebut. Penelitian ini diarahkan untuk mengembangkan e-book berbasis Project-Based Learning pada materi Keanekaragaman Hayati yang dinilai layak berdasarkan aspek validitas, kepraktisan, serta keefektifan dalam meningkatkan kemampuan berpikir kreatif murid. Prosedur pengembangan mengacu pada model 4-D yang meliputi tahapan define, design, develop, dan disseminate. Aspek validitas diperoleh melalui penilaian dosen ahli; kepraktisan ditinjau dari keterlaksanaan pembelajaran, respons murid, serta tingkat keterbacaan; sedangkan keefektifan diukur berdasarkan ketercapaian indikator berpikir kreatif dan hasil penilaian proyek. Analisis data dilakukan secara deskriptif kualitatif dengan menggunakan instrumen berupa lembar validasi, lembar observasi, angket respons, uji keterbacaan, tes, serta lembar penilaian proyek. Produk yang dihasilkan berupa e-book berbasis PjBL dengan fitur Bio-Think, Bio-Planning, Bio-Logbook, Bio-Showing, dan Bio-Evaluate yang terintegrasi dengan sintaks Project-Based Learning serta indikator berpikir kreatif. Hasil uji validitas menunjukkan skor rata-rata sebesar 3,83. Kepraktisan dari observasi keterlaksanaan pembelajaran 98,5%, respons murid 97,40%, serta uji keterbacaan pada level 10. Keefektifan dari ketercapaian indikator berpikir kreatif dengan kategori sangat baik, yaitu fluency, flexibility, originality, elaboration berturut-turut sebesar 92,5%; 94,3%; 93,2% dan 80,3% dan penilaian proyek 96,65%. Berdasarkan hasil tersebut e-book berbasis PjBL dinyatakan layak digunakan sebagai bahan ajar serta mampu melatih berpikir kreatif berdasarkan validitas, kepraktisan, dan keefektifan. Kata Kunci: Kemampuan Berpikir Kreatif, E-Book, Model Pembelajaran Project-Based Learning, Keanekaragaman Hayati. Learning in the 21st century demands increasingly complex and adaptive processes to the dynamics of modern development. The Independent Curriculum directs the achievement of eight dimensions of the graduate profile, one of which is creativity, which is related to an individual's ability to think creatively. This skill is a crucial requirement for students to drive improvements in the quality of education in Indonesia. The application of the Project-Based Learning model is considered capable of facilitating the development of creative thinking skills. This research is directed at developing a Project-Based Learning-based e-book on Biodiversity material that is deemed feasible based on aspects of validity, practicality, and effectiveness in improving students' creative thinking skills. The development procedure refers to the 4-D model, which includes the stages of define, design, develop, and disseminate. Validity is obtained through assessments by expert lecturers; practicality is reviewed from the implementation of learning, student responses, and readability; while effectiveness is measured based on the achievement of creative thinking indicators and the results of project assessments. Data analysis was conducted descriptively and qualitatively using instruments such as validation sheets, observation sheets, response questionnaires, readability tests, tests, and project assessment sheets. The resulting product is a PjBL-based e-book with Bio-Think, Bio-Planning, Bio-Logbook, Bio-Showing, and Bio-Evaluate features integrated with Project-Based Learning syntax and creative thinking indicators. The validity test results show an average score of 3.83. The practicality of the learning implementation observation is 98.5%, student responses are 97.40%, and the readability test is at level 10. The effectiveness of the achievement of creative thinking indicators with a very good category, namely fluency, flexibility, originality, elaboration respectively at 92.5%; 94.3%; 93.2% and 80.3% and project assessment is 96.65%. Based on these results, the PjBL-based e-book is declared suitable for use as teaching materials and is able to train creative thinking based on validity, practicality, and effectiveness. Keywords: Ability Creative Thinking, E-Book, Project-Based Learning Model, Biodiversity.

یادگیری در قرن بیست‌ویکم مستلزم فرایندهایی است که به طور فزاینده‌ای پیچیده و سازگار با پویایی‌های توسعه معاصر باشد. برنامه درسی مستقل، دستیابی به هشت بعد از پروفایل فارغ‌التحصیلان را هدایت می‌کند که یکی از آن‌ها خلاقیت است و با توانایی فرد در تفکر خلاق مرتبط است. این مهارت، نیاز اساسی برای دانش‌آموزان به منظور ارتقای کیفیت آموزش در اندونزی به شمار می‌رود. به کارگیری مدل یادگیری مبتنی بر پروژه، قادر به تسهیل توسعه مهارت‌های تفکر خلاق دانسته شده است. این پژوهش با هدف توسعه کتاب الکترونیکی مبتنی بر یادگیری مبتنی بر پروژه در مبحث تنوع زیستی انجام شده است که بر اساس جنبه‌های روایی، کاربردپذیری و اثربخشی در بهبود توانایی تفکر خلاق دانش‌آموزان، قابل قبول ارزیابی شده است. فرایند توسعه بر اساس مدل ۴-بعدی شامل مراحل تعریف، طراحی، توسعه و انتشار صورت گرفته است. روایی از طریق ارزیابی اساتید خبره به دست آمده است؛ کاربردپذیری از منظر اجرای آموزش، پاسخ دانش‌آموزان و میزان خوانایی بررسی شده است؛ در حالی که اثربخشی بر اساس تحقق شاخص‌های تفکر خلاق و نتایج ارزیابی پروژه سنجیده شده است. تحلیل داده‌ها به صورت توصیفی-کیفی با استفاده از ابزارهایی مانند برگه‌های اعتبارسنجی، برگه‌های مشاهده، پرسشنامه‌های پاسخ، آزمون خوانایی، آزمون‌ها و برگه‌های ارزیابی پروژه انجام شده است. محصول نهایی، کتاب الکترونیکی مبتنی بر PjBL با ویژگی‌های Bio-Think، Bio-Planning، Bio-Logbook، Bio-Showing و Bio-Evaluate است که با دستورالعمل‌های یادگیری مبتنی بر پروژه و شاخص‌های تفکر خلاق ادغام شده است. نتایج آزمون روایی، میانگین نمره ۳٫۸۳ را نشان می‌دهد. کاربردپذیری از مشاهده اجرای آموزش ۹۸٫۵٪، پاسخ دانش‌آموزان ۹۷٫۴۰٪ و آزمون خوانایی در سطح ۱۰ گزارش شده است. اثربخشی تحقق شاخص‌های تفکر خلاق با دسته‌بندی بسیار خوب، به ترتیب برای روانی، انعطاف‌پذیری، اصالت و بسط به میزان ۹۲٫۵٪؛ ۹۴٫۳٪؛ ۹۳٫۲٪ و ۸۰٫۳٪ و ارزیابی پروژه ۹۶٫۶۵٪ بوده است. بر اساس این نتایج، کتاب الکترونیکی مبتنی بر PjBL به عنوان منبع آموزشی مناسب و توانمند در آموزش تفکر خلاق بر اساس روایی، کاربردپذیری و اثربخشی اعلام می‌شود.

Penelitian ini bertujuan mengembangkan e-booklet yang memenuhi kriteria kelayakan pada materi struktur dan fungsi sel sebagai media pembelajaran untuk meningkatkan literasi digital peserta didik kelas XI SMA. Literasi digital menjadi kompetensi esensial dalam pembelajaran abad ke-21 karena menuntut kemampuan peserta didik dalam mengakses, memahami, serta mengolah informasi secara kritis melalui teknologi digital. Namun demikian, integrasi literasi digital dalam kurikulum masih belum optimal, khususnya pada aspek pencarian informasi di internet, navigasi hiperteks, evaluasi konten, dan penyusunan pengetahuan. Penelitian ini menerapkan model 4D yang terdiri atas tahap define, design, develop, dan disseminate. Instrumen yang digunakan meliputi lembar validasi ahli, angket respon peserta didik, lembar observasi, serta tes literasi digital berupa pre-test dan post-test. Hasil penelitian menunjukkan bahwa e-booklet yang dikembangkan memiliki tingkat validitas sangat tinggi dengan skor 97,5%. Tingkat kepraktisan juga tergolong sangat baik dengan respon peserta didik sebesar 99,5% serta aktivitas belajar mencapai 100%. Selain itu, terjadi peningkatan kemampuan literasi digital dengan kategori tinggi pada seluruh indikator, ditunjukkan oleh rata-rata N-Gain sebesar 0,84. Oleh karena itu, e-booklet ini layak digunakan sebagai media pembelajaran biologi untuk mendukung literasi digital di tingkat sekolah menengah. Kata Kunci: Literasi Digital, E-booklet, Struktur dan Fungsi Sel This research is intended to develop a viable e-booklet focusing on Cell Structure and Function as an instructional medium to improve the digital literacy competencies of eleventh-grade high school students. Digital literacy constitutes a fundamental skill in 21st-century education, as it enables learners to access, analyze, and critically interpret information through digital platforms. Nevertheless, the integration of digital literacy skills into the curriculum remains limited, particularly in areas such as online information retrieval, hypertext navigation, content evaluation, and knowledge construction. This study applied the 4D development model, encompassing the stages of define, design, develop, and disseminate. The instruments utilized included expert validation sheets, student response questionnaires, observation forms, and digital literacy assessments in the form of pre-tests and post-tests aligned with learning objectives and literacy indicators. The findings revealed that the developed e-booklet attained a highly valid classification with a validation score of 97.5%. Its practicality was evidenced by positive student responses (99.5%) and optimal student engagement (100%). Furthermore, the comparison of pre-test and post-test results demonstrated a significant enhancement in digital literacy skills, with a high improvement level across all indicators and an average N-Gain score of 0.84. Thus, the e-booklet is deemed appropriate as a biology learning resource to foster students’ digital literacy within the framework of 21st-century education. Keywords: Digital Literacy, E-booklet, Cell structure and function

این پژوهش با هدف توسعه ای‌بوکلت که دارای معیارهای شایستگی لازم در موضوع ساختار و عملکرد سلول به عنوان رسانه آموزشی برای ارتقاء سواد دیجیتال دانش‌آموزان پایه یازدهم دبیرستان است، انجام شده‌است. سواد دیجیتال به عنوان یکی از شایستگی‌های اساسی در آموزش قرن بیست‌ویکم مطرح می‌شود، چرا که مستلزم توانایی دانش‌آموزان در دسترسی، درک و پردازش انتقادی اطلاعات از طریق فناوری‌های دیجیتال است. با این حال، ادغام سواد دیجیتال در برنامه درسی هنوز به طور مطلوب صورت نگرفته‌است، به ویژه در زمینه‌هایی مانند جستجوی اطلاعات در اینترنت، ناوبری ابرمتن، ارزیابی محتوا و ساخت دانش. این پژوهش از مدل توسعه 4D شامل مراحل تعریف، طراحی، توسعه و اشاعه استفاده کرده‌است. ابزارهای مورد استفاده شامل برگه‌های اعتبارسنجی خبرگان، پرسشنامه‌های پاسخ‌دهی دانش‌آموزان، فرم‌های مشاهده و آزمون‌های سواد دیجیتال به صورت پیش‌آزمون و پس‌آزمون بوده‌است. نتایج پژوهش نشان داد که ای‌بوکلت توسعه‌یافته دارای سطح اعتبار بسیار بالا با امتیاز ۹۷٫۵٪ است. میزان کاربردپذیری نیز بسیار مطلوب ارزیابی شد، به طوری که پاسخ دانش‌آموزان ۹۹٫۵٪ و میزان مشارکت در فعالیت‌های یادگیری ۱۰۰٪ بود. علاوه بر این، افزایش قابل توجهی در توانایی سواد دیجیتال با دسته‌بندی بالا در تمامی شاخص‌ها مشاهده شد، به طوری که میانگین N-Gain برابر با ۰٫۸۴ بود. بنابراین، این ای‌بوکلت به عنوان رسانه آموزشی زیست‌شناسی برای حمایت از سواد دیجیتال در سطح دبیرستان مناسب ارزیابی می‌شود.

This research is motivated by the limited use of textbooks that do not contain elements of local wisdom and the lack of learning media used by teachers, so that students are less active, easily bored, and have difficulty understanding flat building materials. This condition has an impact on the low mathematics learning outcomes of grade VI students of SD Inpres Tunbaun 2. Therefore, it is necessary to develop contextual and innovative textbooks by integrating the local culture, namely the weaving of the West Amarasi ikat, into mathematics learning. This study aims to determine the design, feasibility, practicality, and effectiveness of textbooks based on local wisdom of West Amarasi ikat weaving on flat materials to improve the learning outcomes of grade VI students of SD Inpres Tunbaun 2. The research method used is Research and Development (R&D) with the ADDIE model which includes the Analyze, Design, Development, Implementation, and Evaluation stages. The data analysis techniques used include initial data analysis and final data analysis. The results of the study show that the textbooks developed are very suitable for use in learning. The results of the validation of material experts obtained a percentage of 90.62%, linguists 95.4%, and media experts 87.5% with the very feasible category. Student learning outcomes increased from an average pretest score of 71% to 91.63% in the posttest. The N-Gain test result of 0.698 shows the medium to high category, which indicates an increase in student learning outcomes. Thus, textbooks based on local wisdom of West Amarasi ikat weaving are declared feasible, practical, and effective to be used in mathematics learning and are able to improve learning outcomes and students' appreciation of local culture.

این پژوهش با انگیزه محدودیت استفاده از کتاب‌های درسی که فاقد عناصر خرد بومی هستند و همچنین کمبود رسانه‌های آموزشی مورد استفاده معلمان انجام شده است؛ به گونه‌ای که دانش‌آموزان کمتر فعال بوده، به‌راحتی دچار خستگی می‌شوند و درک مطالب مربوط به اشکال هندسی مسطح برای آنان دشوار است. این وضعیت منجر به پایین بودن نتایج یادگیری ریاضی دانش‌آموزان پایه ششم دبستان اینپرس تونبائون ۲ شده است. بنابراین، توسعه کتاب‌های درسی زمینه‌محور و نوآورانه با ادغام فرهنگ بومی، یعنی بافت «ایکات» آماراسی غربی، در آموزش ریاضی ضروری به نظر می‌رسد. هدف این مطالعه تعیین طراحی، قابلیت اجرا، عملی بودن و اثربخشی کتاب‌های درسی مبتنی بر خرد بومی بافت ایکات آماراسی غربی در مبحث اشکال هندسی مسطح به منظور ارتقاء نتایج یادگیری دانش‌آموزان پایه ششم دبستان اینپرس تونبائون ۲ است. روش پژوهش مورد استفاده، پژوهش و توسعه (R&D) با مدل ADDIE است که شامل مراحل تحلیل، طراحی، توسعه، اجرا و ارزیابی می‌باشد. تکنیک‌های تحلیل داده شامل تحلیل داده‌های اولیه و نهایی است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که کتاب‌های درسی توسعه‌یافته بسیار مناسب برای استفاده در آموزش هستند. نتایج اعتبارسنجی توسط متخصصان محتوا ۹۰/۶۲٪، زبان‌شناسان ۹۵/۴٪ و متخصصان رسانه ۸۷/۵٪ با دسته‌بندی بسیار مطلوب به دست آمد. نتایج یادگیری دانش‌آموزان از میانگین نمره پیش‌آزمون ۷۱٪ به ۹۱/۶۳٪ در پس‌آزمون افزایش یافت. نتیجه آزمون N-Gain برابر با ۰/۶۹۸ بوده که در دسته متوسط تا بالا قرار می‌گیرد و نشان‌دهنده افزایش نتایج یادگیری دانش‌آموزان است. بنابراین، کتاب‌های درسی مبتنی بر خرد بومی بافت ایکات آماراسی غربی، قابل اجرا، عملی و اثربخش برای استفاده در آموزش ریاضی بوده و قادر به ارتقاء نتایج یادگیری و افزایش قدردانی دانش‌آموزان از فرهنگ بومی می‌باشند.

Pembelajaran Biologi pada Kurikulum Merdeka menekankan pendekatan deep learning untuk membentuk dimensi profil lulusan, khususnya penalaran kritis, yang selaras dengan tuntutan keterampilan abad ke-21 meliputi critical thinking, communication, collaboration, dan creativity. Namun, bahan ajar di sekolah masih terbatas dan belum optimal mendukung pembelajaran berbasis masalah serta pemanfaatan teknologi pembelajaran interaktif, khususnya pada materi Sistem Pencernaan Manusia. Penelitian ini memiliki tujuan merancang serta menilai kelayakan buku saku interaktif berbasis Problem Based Learning yang dilengkapi dengan Augmented Reality guna meningkatkan kemampuan berpikir kritis siswa kelas XI SMA. Penelitian menggunakan model pengembangan 4D dengan uji coba skala terbatas dilakukan pada 25 siswa kelas XI di SMA Negeri 7 Surabaya. Instrumen meliputi validasi ahli, angket respon siswa, observasi keterlaksanaan pembelajaran, uji keterbacaan grafik Fry, serta soal pretest dan posttest. Hasil menunjukkan tingkat validitas sangat valid dengan nilai 98.38%, kepraktisan sangat praktis berdasarkan respon siswa mendapatkan nilai 98.4% dan keterlaksanaan pembelajaran mendapatkan nilai 97.47%, serta keterbacaan yang sesuai dengan tingkat kelas XI. Keefektifan ditunjukkan oleh peningkatan nilai rata-rata dari 54 menjadi 93.2 dengan nilai N-gain sebesar 0,8 yang termasuk dalam kategori tinggi serta tingkat ketuntasan belajar mencapai 100%, dan peningkatan ketercapaian indikator berpikir kritis dari 52% cukup tuntas menjadi 94.33% sangat tuntas. Dengan demikian, buku saku interaktif dinyatakan layak, praktis, dan efektif sebagai media pembelajaran Biologi untuk meningkatkan kemampuan berpikir kritis siswa. Kata Kunci: buku saku, PBL, pembelajaran abad-21, berpikir kritis. Biology learning in the Independent Curriculum emphasizes a deep learning approach to shape graduate profile dimensions, particularly critical reasoning, which aligns with the demands of 21st-century skills including critical thinking, communication, collaboration, and creativity. However, teaching materials in schools are still limited and do not optimally support problem-based learning and the use of interactive learning technology, especially in the Human Digestive System material. This study aims to design and assess the feasibility of an interactive pocketbook based on Problem Based Learning equipped with Augmented Reality to improve the critical thinking skills of 11th-grade high school students. The study used a 4D development model with a limited-scale trial conducted on 25 11th-grade students at SMA Negeri 7 Surabaya. Instruments included expert validation, student response questionnaires, learning implementation observations, Fry graph readability tests, and pretest and posttest questions. The results showed a very valid level of validity with a value of 98.38%, very practicality based on student responses obtained a value of 98.4% and learning implementation obtained a value of 97.47%, as well as readability appropriate for the 11th-grade level. Effectiveness is demonstrated by an increase in the average score from 54 to 93.2, with an N-gain of 0.8, which is considered high. The learning completion rate reached 100%. The critical thinking indicator achievement increased from 52% (quite complete) to 94.33% (very complete). Therefore, the interactive pocketbook is deemed feasible, practical, and effective as a Biology learning medium to enhance students' critical thinking skills. Keywords: pocket books, PBL, 21st-century learning, critical thinking.

یادگیری زیست‌شناسی در برنامه درسی مستقل بر رویکرد یادگیری عمیق برای شکل‌دهی ابعاد پروفایل فارغ‌التحصیلان، به ویژه استدلال انتقادی، تأکید دارد که با الزامات مهارت‌های قرن بیست و یکم شامل تفکر انتقادی، ارتباط، همکاری و خلاقیت همسو است. با این حال، مواد آموزشی در مدارس هنوز محدود بوده و به طور بهینه از یادگیری مبتنی بر مسئله و استفاده از فناوری یادگیری تعاملی، به ویژه در مبحث دستگاه گوارش انسان، پشتیبانی نمی‌کنند. هدف این پژوهش طراحی و ارزیابی شایستگی کتابچه تعاملی مبتنی بر یادگیری مبتنی بر مسئله مجهز به واقعیت افزوده به منظور ارتقاء مهارت‌های تفکر انتقادی دانش‌آموزان پایه یازدهم دبیرستان است. این پژوهش از مدل توسعه 4D استفاده کرده و آزمون مقیاس محدود بر روی ۲۵ دانش‌آموز پایه یازدهم در دبیرستان دولتی شماره ۷ سورابایا انجام شد. ابزارها شامل روایی خبرگان، پرسشنامه پاسخ دانش‌آموزان، مشاهده اجرای یادگیری، آزمون خوانایی نمودار Fry و سؤالات پیش‌آزمون و پس‌آزمون بود. نتایج نشان داد سطح روایی بسیار بالا با مقدار ۹۸٫۳۸٪، میزان کاربردپذیری بسیار بالا بر اساس پاسخ دانش‌آموزان با مقدار ۹۸٫۴٪ و اجرای یادگیری با مقدار ۹۷٫۴۷٪ و همچنین خوانایی متناسب با سطح پایه یازدهم به دست آمد. اثربخشی با افزایش میانگین نمره از ۵۴ به ۹۳٫۲ و مقدار N-gain برابر با ۰٫۸ که در دسته بالا قرار می‌گیرد، نشان داده شد. نرخ تکمیل یادگیری به ۱۰۰٪ رسید. میزان دستیابی به شاخص تفکر انتقادی از ۵۲٪ (نسبتاً کامل) به ۹۴٫۳۳٪ (کاملاً کامل) افزایش یافت. بنابراین، کتابچه تعاملی به عنوان رسانه یادگیری زیست‌شناسی برای ارتقاء مهارت‌های تفکر انتقادی دانش‌آموزان، شایسته، کاربردی و مؤثر ارزیابی می‌شود.

Penelitian pengembangan ini bertujuan menghasilkan Lembar Kerja Peserta Didik (LKPD) berbasis Project Based Learning (PjBL) pada materi perubahan lingkungan yang layak ditinjau dari aspek kevalidan, kepraktisan, dan keefektifan untuk melatihkan keterampilan berpikir kreatif siswa. Model pengembangan yang digunakan adalah Research and Development (R&D) dengan alur 4D (Define, Design, Develop, Disseminate). Produk ini diujicobakan kepada 34 siswa kelas X SMA Negeri 14 Surabaya. Kepraktisan LKPD ditinjau berdasarkan pengamatan keterlaksanaan aktivitas dan respon siswa, sedangkan keefektifan diukur melalui ketuntasan hasil belajar serta ketercapaian indikator berpikir kreatif. Seluruh data dianalisis menggunakan teknik deskriptif kuantitatif. Hasil uji validitas menunjukkan LKPD memperoleh skor 95,97% dengan kategori sangat valid. Tingkat kepraktisan mencapai 100% berdasarkan keterlaksanaan aktivitas dan 94,67% berdasarkan respon siswa, sehingga masuk kategori sangat praktis. Keefektifan LKPD menunjukkan hasil signifikan dengan perolehan skor N-Gain hasil belajar sebesar 0,72 dan indikator berpikir kreatif sebesar 1,34, di mana keduanya termasuk dalam kategori tinggi. Dapat disimpulkan bahwa LKPD berbasis PjBL pada materi perubahan lingkungan yang dikembangkan layak digunakan dalam proses pembelajaran. Kata Kunci: LKPD, Project Based Learning (PjBL), Perubahan Lingkungan, Berpikir Kreatif. This development research aims to produce Student Worksheets (LKPD) based on Project-Based Learning (PjBL) on the topic of environmental change that are suitable in terms of validity, practicality, and effectiveness for developing students’ creative thinking skills. The development model used is Research and Development (R&D) following the 4D process (Define, Design, Develop, Disseminate). This product was pilot-tested with 34 tenth-grade students at State High School 14 Surabaya. The practicality of the worksheets was assessed based on observations of the implementation of activities and student responses, while effectiveness was measured through the achievement of learning outcomes and the attainment of creative thinking indicators. All data were analyzed using quantitative descriptive techniques. The validity test results showed that the worksheets achieved a score of 95.97%, falling into the “highly valid” category. The level of practicality reached 100% based on the implementation of activities and 94.67% based on student responses, thus falling into the “highly practical” category. The effectiveness of the worksheets showed significant results with an N-Gain score for learning outcomes of 0.72 and a creative thinking indicator score of 1.34, both of which fall into the high category. It can be concluded that the PjBL-based worksheets on the topic of environmental change that were developed are suitable for use in the learning process. Keywords: LKPD, Project-Based Learning (PjBL), Environmental Change, Creative Thinking.

این پژوهش توسعه‌ای با هدف تولید کاربرگ دانش‌آموز (LKPD) مبتنی بر یادگیری مبتنی بر پروژه (PjBL) در موضوع تغییرات محیطی انجام شده است که از نظر روایی، کاربردپذیری و اثربخشی برای تمرین مهارت‌های تفکر خلاق دانش‌آموزان مناسب باشد. مدل توسعه مورد استفاده، پژوهش و توسعه (R&D) با فرآیند ۴D (تعریف، طراحی، توسعه، انتشار) است. این محصول بر روی ۳۴ دانش‌آموز پایه دهم دبیرستان دولتی شماره ۱۴ سورابایا به صورت آزمایشی اجرا شد. کاربردپذیری کاربرگ‌ها بر اساس مشاهده اجرای فعالیت‌ها و پاسخ‌های دانش‌آموزان ارزیابی شد، در حالی که اثربخشی از طریق دستیابی به نتایج یادگیری و تحقق شاخص‌های تفکر خلاق سنجیده شد. تمامی داده‌ها با استفاده از تکنیک‌های توصیفی کمی تحلیل شدند. نتایج آزمون روایی نشان داد که کاربرگ‌ها امتیاز ۹۵٫۹۷٪ را کسب کردند که در دسته «بسیار معتبر» قرار می‌گیرد. سطح کاربردپذیری بر اساس اجرای فعالیت‌ها ۱۰۰٪ و بر اساس پاسخ دانش‌آموزان ۹۴٫۶۷٪ بود که هر دو در دسته «بسیار کاربردی» قرار می‌گیرند. اثربخشی کاربرگ‌ها نتایج معناداری را با امتیاز N-Gain برای نتایج یادگیری برابر با ۰٫۷۲ و امتیاز شاخص تفکر خلاق برابر با ۱٫۳۴ نشان داد که هر دو در دسته بالا قرار می‌گیرند. می‌توان نتیجه گرفت که کاربرگ‌های مبتنی بر PjBL در موضوع تغییرات محیطی که توسعه یافته‌اند، برای استفاده در فرایند یادگیری مناسب هستند.

Kurikulum saat ini menekankan pada penerapan pendekatan pembelajaran mendalam (deep learning), di mana proses belajar tidak hanya sekedar hafalan, melainkan memahami konsep secara mendalam. Namun, kenyataan yang terjadi menunjukkan kesenjangan. Murid masih banyak mengalami miskonsepsi pada materi kompleks seperti transpor membran. Penelitian ini bertujuan menghasilkan media slide PowerPoint interaktif berbasis learning cycle 5E (Engagement, Exploration, Explanation, Elaboration dan Evaluation) guna mengurangi miskonsepsi pada sub materi transpor membran, yang layak berdasarkan kevalidan, kepraktisan dan keefektifan. Selain itu, media PowerPoint yang dikembangkan juga mendukung SDG 4 dengan membantu menciptakan pembelajaran yang lebih berkualitas. Penelitian ini menerapkan model 4D (Define, Design, Development dan Disseminate). Kevalidan media PowerPoint diperoleh dari validasi para ahli dan guru biologi. Kepraktisan media PowerPoint diperoleh dari hasil observasi murid dan angket respon murid. Keefektifan media PowerPoint diperoleh dari hasil belajar murid melalui pretest dan posttest. Subjek penelitian ini berjumlah 32 murid kelas XI-H MA Negeri 4 Jombang. Hasil penelitian menunjukkan bahwa media PowerPoint memperoleh rata-rata validitas sebesar 98,4% dengan hasil sangat valid. Hasil kepraktisan berdasarkan observasi aktivitas murid memperoleh rata-rata sebesar 100% dan angket respon memperoleh rata-rata sebesar 99,69% dengan tingkatan sangat praktis. Hasil keefektifan dari pretest-posttest mendapatkan rata-rata pergeseran konsep dari miskonsepsi menjadi paham konsep sebesar 79,70% dengan kategori efektif serta penurunan miskonsepsi paling tinggi terjadi pada konsep proses osmosis yaitu dari 71,88% menjadi 6,25%. Hasil tersebut mengindikasikan bahwa media PowerPoint interaktif berbasis learning cycle 5E yang dikembangkan valid, praktis dan efektif untuk mengurangi miskonsepsi pada sub materi transpor membran. Kata Kunci: PowerPoint, Learning Cycle 5E, Miskonsepsi, Transpor Membran, Kualitas Pendidikan. The current curriculum emphasizes deep learning, focusing on understanding concepts rather than memorization. However, many students still experience misconceptions, especially in complex topics like membrane transport. This study aimed to develop an interactive PowerPoint slide media based on the 5E learning cycle (Engagement, Exploration, Explanation, Elaboration and Evaluation) to reduce misconceptions in the membrane transport subtopic and to examine its feasibility in terms of validity, practicality, and effectiveness. Additionally, the developed PowerPoint media supports SDG 4 by enhancing learning quality. The study employed the 4D development model (Define, Design, Develop, and Disseminate). The validity of the PowerPoint media was determined through validation by media experts, subject matter experts, and biology teachers, while its practicality was assessed through observations of student involvement and response surveys. Effectiveness was measured based on students’ learning outcomes obtained from pretest and posttest results. The research subjects consisted of 32 eleventh-grade students of class XI-H at MA Negeri 4 Jombang. The results showed that the PowerPoint media achieved an average validity score of 98.4% (very valid), practicality scores of 100% based on student activity observations and 99.69% based on student responses (very practical), and an average conceptual shift from misconception to correct understanding of 79.70% (effective). The greatest reduction in misconceptions occurred in the concept of osmosis, decreasing from 71.88% to 6.25%. Therefore, it can be concluded that the interactive PowerPoint media based on the 5E learning cycle is valid, practical, and effective in reducing misconceptions in the membrane transport subtopic Keywords: PowerPoint, 5E Learning Cycle, Misconceptions, Membrane Transport, Education Quality.

برنامه درسی کنونی بر به‌کارگیری رویکرد یادگیری عمیق تأکید دارد، به‌گونه‌ای که فرایند یادگیری صرفاً به حفظ کردن محدود نمی‌شود، بلکه بر درک عمیق مفاهیم تمرکز دارد. با این حال، واقعیت موجود نشان‌دهنده وجود شکاف است؛ دانش‌آموزان همچنان در مباحث پیچیده‌ای مانند انتقال غشایی دچار تصورات نادرست می‌شوند. هدف این پژوهش، تولید رسانه اسلاید پاورپوینت تعاملی مبتنی بر چرخه یادگیری 5E (درگیری، کاوش، توضیح، بسط و ارزیابی) به‌منظور کاهش تصورات نادرست در زیرمبحث انتقال غشایی و بررسی شایستگی آن بر اساس روایی، کاربردپذیری و اثربخشی است. افزون بر این، رسانه پاورپوینت توسعه‌یافته از SDG 4 نیز پشتیبانی می‌کند و به ارتقای کیفیت یادگیری کمک می‌نماید. این پژوهش از مدل توسعه 4D (تعریف، طراحی، توسعه و انتشار) بهره گرفته است. روایی رسانه پاورپوینت از طریق اعتبارسنجی توسط متخصصان رسانه، متخصصان موضوع و معلمان زیست‌شناسی تعیین شد؛ کاربردپذیری آن از طریق مشاهده مشارکت دانش‌آموزان و پرسشنامه پاسخ‌های آنان ارزیابی گردید. اثربخشی بر اساس نتایج یادگیری دانش‌آموزان از طریق پیش‌آزمون و پس‌آزمون سنجیده شد. جامعه پژوهش شامل ۳۲ دانش‌آموز پایه یازدهم کلاس XI-H دبیرستان MA Negeri 4 Jombang بود. نتایج نشان داد رسانه پاورپوینت میانگین امتیاز روایی ۹۸/۴٪ (بسیار معتبر)، کاربردپذیری ۱۰۰٪ بر اساس مشاهده فعالیت دانش‌آموزان و ۹۹/۶۹٪ بر اساس پاسخ دانش‌آموزان (بسیار کاربردی) و میانگین تغییر مفهومی از تصور نادرست به درک صحیح ۷۹/۷۰٪ (موثر) را کسب کرد. بیشترین کاهش تصورات نادرست در مفهوم اسمز مشاهده شد که از ۷۱/۸۸٪ به ۶/۲۵٪ کاهش یافت. بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت که رسانه پاورپوینت تعاملی مبتنی بر چرخه یادگیری 5E از روایی، کاربردپذیری و اثربخشی لازم برای کاهش تصورات نادرست در زیرمبحث انتقال غشایی برخوردار است.

Perkembangan era digital menuntut peserta didik memiliki kemampuan tingkat tinggi, salah satunya keterampilan berpikir komputasional yang berperan penting dalam pembelajaran sains, khususnya biologi. Namun, implementasi berpikir komputasional dalam pembelajaran pada materi pewarisan sifat di sekolah masih belum optimal karena karakteristik materi yang abstrak dan keterbatasan media pembelajaran. Tujuan penelitian ini untuk menghasilkan LKPD (Lembar Kerja Peserta Didik) berbasis laboratorium virtual FlyLab JS pada materi pewarisan sifat serta menguji kualitasnya berdasarkan aspek validitas, kepraktisan, dan keefektifan. Penelitian menggunakan metode R&D (Research and Development) melalui model pengembangan 4D (define, design, develop, disseminate). Sasaran penelitian adalah peserta didik kelas XII MIPA SMAN Jogoroto sebanyak 25 orang. Validitas LKPD dinilai berdasarkan hasil validasi oleh ahli media, ahli materi dan guru Biologi. Kepraktisan ditentukan dari hasil observasi dan respon peserta didik. Keefektifan diperoleh dari hasil belajar peserta didik melalui pre-test dan post-test. Hasil penelitian menunjukkan bahwa LKPD yang dihasilkan menunjukkan tingkat validitas sangat valid dengan skor rata-rata 3,83. Kepraktisan LKPD ditunjukkan oleh keterlaksanaan aktivitas pembelajaran sebesar 97,82% dan respons positif peserta didik sebesar 96,73%. Keefektifan LKPD terlihat dari meningkatnya kemampuan berpikir komputasional dengan N-gain rata-rata 0,78 dalam kategori tinggi serta peningkatan hasil belajar kognitif dengan ketuntasan mencapai 100%. Seluruh indikator berpikir komputasional mengalami peningkatan, dengan indikator algoritma memperoleh N-gain paling rendah sebesar 0,69 dalam kategori sedang. Dengan demikian, LKPD berbasis laboratorium virtual FlyLab JS dinyatakan valid, praktis, dan efektif untuk meningkatkan kemampuan berpikir komputasional peserta didik pada materi pewarisan sifat. Kata Kunci: LKPD, Laboratorium Virtual, FlyLab JS, Berpikir Komputasional, Pewarisan Sifat The development of the digital era requires students to possess higher order skills, particulary computational thinking, which plays a crucial role in science learning in biology. However, the implementation of computational thinking in teaching heredity concepts in schools remains limited due to the abstract nature of the material and limited availability of instructional media. This study aims to produce a student worksheet based on the FlyLab JS laboratory for heredity topics and to examine its quality in terms of validity, practicality, and effectiveness. The research uses the Research and Development method through the 4D (define, design, develop, and disseminate) development model. The research subjects were 25 students from the twelfth grade science class at SMAN Jogoroto. The validity of the student worksheet is determined based on validation results from media experts, material experts, and Biology teachers. Practicality is determined through observations of learning implementation and student responses. Effectiveness is measured using students' learning outcomes obtained from pre-tests and post-tests. The results show that the student worksheet demonstrates high validity with an average score of 3.83. Practicality is reflected in implementation reaching 97.82% and student responses of 96.73%. Effectiveness is indicated by improved computational thinking skills with an average N-gain of 0.78 in the high category, with cognitive mastery reaching 100%. All computational thinking indicators improved, although the algorithm indicator showed the lowest N-gain of 0.69 in the medium category. Thus, the FlyLab JS based worksheet is valid, practical, and effective in enhancing students' computational thinking skills on inheritance topics. Keywords: Virtual Laboratory, FlyLab JS, Computational Thinking, Inheritance

تحولات عصر دیجیتال مستلزم آن است که دانش‌آموزان دارای مهارت‌های سطح بالا، از جمله مهارت تفکر محاسباتی باشند که نقش مهمی در یادگیری علوم، به‌ویژه زیست‌شناسی ایفا می‌کند. با این حال، اجرای تفکر محاسباتی در آموزش مبحث وراثت صفات در مدارس هنوز به‌طور بهینه صورت نمی‌گیرد که این امر به دلیل ماهیت انتزاعی محتوا و محدودیت رسانه‌های آموزشی است. هدف این پژوهش، تولید کاربرگ دانش‌آموز (LKPD) مبتنی بر آزمایشگاه مجازی FlyLab JS در مبحث وراثت صفات و ارزیابی کیفیت آن بر اساس جنبه‌های روایی، کاربردپذیری و اثربخشی است. این پژوهش با روش تحقیق و توسعه (R&D) و از طریق مدل توسعه ۴D (تعریف، طراحی، توسعه، اشاعه) انجام شد. جامعهٔ پژوهش شامل ۲۵ نفر از دانش‌آموزان پایه دوازدهم رشته علوم تجربی دبیرستان SMAN Jogoroto بود. روایی کاربرگ بر اساس نتایج ارزیابی توسط متخصص رسانه، متخصص محتوا و معلم زیست‌شناسی تعیین شد. کاربردپذیری از طریق مشاهده اجرای آموزش و پاسخ‌های دانش‌آموزان سنجیده شد. اثربخشی با استفاده از نتایج یادگیری دانش‌آموزان از طریق پیش‌آزمون و پس‌آزمون ارزیابی گردید. نتایج پژوهش نشان داد که کاربرگ تولیدشده دارای سطح روایی بسیار بالا با میانگین امتیاز ۳٫۸۳ است. کاربردپذیری کاربرگ با میزان اجرای فعالیت‌های آموزشی ۹۷٫۸۲٪ و پاسخ مثبت دانش‌آموزان ۹۶٫۷۳٪ نشان داده شد. اثربخشی کاربرگ از طریق بهبود توانایی تفکر محاسباتی با میانگین N-gain برابر با ۰٫۷۸ در دستهٔ بالا و همچنین افزایش نتایج یادگیری شناختی با کسب موفقیت ۱۰۰٪ مشاهده شد. همهٔ شاخص‌های تفکر محاسباتی بهبود یافتند و شاخص الگوریتم پایین‌ترین N-gain را با مقدار ۰٫۶۹ در دستهٔ متوسط به دست آورد. بنابراین، کاربرگ مبتنی بر آزمایشگاه مجازی FlyLab JS از نظر روایی، کاربردپذیری و اثربخشی برای ارتقاء توانایی تفکر محاسباتی دانش‌آموزان در مبحث وراثت صفات تأیید می‌شود.

The utilization of technology in elementary school learning encourages the development of digital teaching materials that can enhance students’ engagement in the learning process. The preliminary study indicated that fifth-grade Science and Social Studies (IPA) learning was still dominated by conventional teaching materials, interactive learning had not been optimally implemented, and the use of technology in providing teaching materials remained limited. These conditions highlight the need to develop Electronic Student Worksheets (E-LKPD) integrated with the Problem Based Learning (PBL) model and Web Canva. This study aimed to develop PBL-based E-LKPD using Web Canva for fifth-grade IPA learning and to determine the validity, practicality, and effectiveness of the developed product. This study employed the Research and Development (R&D) method using the ADDIE model, consisting of Analysis, Design, Development, Implementation, and Evaluation stages. The research instruments included validation sheets, teacher and student practicality questionnaires, and learning achievement tests. The results showed that the E-LKPD obtained an average validity score of 87.27%, categorized as highly valid. The practicality scores based on teacher and student responses were 95.84% and 88.36%, respectively, both categorized as highly practical. The effectiveness test also indicated an improvement in students’ learning outcomes after using the E-LKPD. Based on these findings, the PBL-based E-LKPD using Web Canva was considered valid, practical, and effective, making it suitable as digital teaching material for fifth-grade IPA learning in elementary schools.

استفاده از فناوری در آموزش مدارس ابتدایی، توسعهٔ مواد آموزشی دیجیتال را که می‌تواند مشارکت دانش‌آموزان را در فرایند یادگیری افزایش دهد، تشویق می‌کند. مطالعهٔ مقدماتی نشان داد که آموزش علوم و مطالعات اجتماعی (IPA) پایهٔ پنجم همچنان تحت سلطهٔ مواد آموزشی سنتی است، یادگیری تعاملی به طور بهینه اجرا نشده است و استفاده از فناوری در ارائهٔ مواد آموزشی محدود باقی مانده است. این شرایط، نیاز به توسعهٔ کاربرگ‌های الکترونیکی دانش‌آموزی (E-LKPD) یکپارچه با مدل یادگیری مبتنی بر مسئله (PBL) و وب‌سایت Canva را برجسته می‌کند. هدف این پژوهش، توسعهٔ E-LKPD مبتنی بر PBL با استفاده از وب‌سایت Canva برای آموزش IPA پایهٔ پنجم و تعیین روایی، کاربردپذیری و اثربخشی محصول توسعه‌یافته بود. این پژوهش از روش تحقیق و توسعه (R&D) با استفاده از مدل ADDIE شامل مراحل تحلیل، طراحی، توسعه، اجرا و ارزیابی بهره برد. ابزارهای پژوهش شامل برگه‌های ارزیابی روایی، پرسشنامه‌های کاربردپذیری معلمان و دانش‌آموزان و آزمون‌های پیشرفت تحصیلی بودند. نتایج نشان داد که E-LKPD میانگین نمرهٔ روایی ۸۷.۲۷٪ را کسب کرد که در دستهٔ بسیار معتبر قرار گرفت. نمرات کاربردپذیری بر اساس پاسخ‌های معلمان و دانش‌آموزان به ترتیب ۹۵.۸۴٪ و ۸۸.۳۶٪ بود که هر دو در دستهٔ بسیار کاربردی قرار گرفتند. آزمون اثربخشی نیز بهبود نتایج یادگیری دانش‌آموزان پس از استفاده از E-LKPD را نشان داد. بر اساس این یافته‌ها، E-LKPD مبتنی بر PBL با استفاده از وب‌سایت Canva معتبر، کاربردی و مؤثر ارزیابی شد و به عنوان مادهٔ آموزشی دیجیتال برای آموزش IPA پایهٔ پنجم در مدارس ابتدایی مناسب است.

Pengembangan keterampilan berpikir kritis merupakan kebutuhan krusial dalam pendidikan abad 21, khususnya pada mata pelajaran biologi yang melibatkan materi kompleks dan abstrak seperti sistem sirkulasi. Siswa tidak hanya perlu menguasai konsep, tetapi juga mampu menganalisis data secara mendalam, mengevaluasi informasi, serta menyimpulkan temuan. Penggunaan E-LKPD memberikan peluang pembelajaran interaktif, terorganisir, dan optimal untuk mengasah berpikir kritis. Akan tetapi, pengamatan awal di SMA Negeri 7 Surabaya mengungkap bahwa partisipasi siswa dalam aktivitas seperti praktikum dan penelitian saintifik masih rendah, sehingga latihan keterampilan berpikir kritis belum terealisasi secara maksimal. Penelitian ini difokuskan untuk menghasilkan E-LKPD materi sistem sirkulasi dengan model Guided Inquiry yang valid, praktis, serta efektif guna melatih keterampilan berpikir kritis siswa. Proses pengembangan mengadopsi model 4D, mencakup fase definisi, perancangan, pengembangan, dan penyebaran. Pengumpulan data dilakukan melalui validasi oleh ahli media, ahli materi, dan guru biologi, pengamatan pelaksanaan pembelajaran, angket respons positif siswa, serta tes awal (pretest) dan akhir (posttest). Temuan penelitian mengindikasikan bahwa E-LKPD yang dihasilkan sangat valid dengan skor 90,25% dan 93,50%. Aspek kepraktisan tercermin dari tingkat pelaksanaan pembelajaran 98,46% serta respons positif siswa yang mencapai 99,31%. Sementara itu, keefektifan dibuktikan oleh peningkatan skor tes rata-rata menjadi 86,95, ketuntasan belajar kelas 100%, dan nilai N-gain 0,72 (kategori tinggi). Dengan demikian, E-LKPD berbasis Guided Inquiry ini dinyatakan valid, praktis, dan efektif, diterapkan pada pembelajaran biologi materi sistem sirkulasi untuk melatih keterampilan berpikir kritis siswa. Kata Kunci: E-LKPD, Guided Inquiry, sistem sirkulasi, keterampilan berpikir kritis The cultivation of critical thinking skills is a vital requirement in 21st-century education, particularly in biology lessons that cover complex and abstract topics such as the circulatory system. Students are expected not only to grasp concepts but also to deeply analyze data, evaluate evidence, and draw reasoned conclusions. The integration of E-LKPD (Electronic Student Worksheets) offers interactive, well-structured, and effective opportunities to sharpen critical thinking abilities. However, initial observations at SMA Negeri 7 Surabaya revealed low student engagement in activities like laboratory experiments and scientific investigations, limiting the potential to develop these skills optimally. This study aimed to produce a valid, practical, and effective E-LKPD on the circulatory system material using the Guided Inquiry model to enhance students' critical thinking competencies. The development followed the 4D model, encompassing the define, design, develop, and disseminate phases. Data were gathered through expert validation by media specialists, content experts, and biology teachers; classroom implementation observations; student response questionnaires; and pre- and post-tests. Findings indicated that the developed E-LKPD achieved high validity scores of 90.25% and 93.50%. Practicality was demonstrated by a 98.46% implementation rate and 99.31% positive student responses. Effectiveness was evidenced by an average post-test score of 86.95, 100% classical completeness, and an N-gain value of 0.72 (high category). Therefore, the Guided Inquiry-based E-LKPD is deemed valid, practical, and effective for use in biology instruction on the circulatory system to foster students' critical thinking skills. Keywords: electronic student worksheets, Guided Inquiry, circulatory system, critical thinking skills.

توسعه مهارت‌های تفکر انتقادی یک نیاز اساسی در آموزش قرن بیست‌ویکم به‌شمار می‌رود، به‌ویژه در درس زیست‌شناسی که شامل مباحث پیچیده و انتزاعی مانند دستگاه گردش خون است. دانش‌آموزان نه تنها باید مفاهیم را فراگیرند، بلکه باید قادر به تحلیل عمیق داده‌ها، ارزیابی اطلاعات و نتیجه‌گیری منطقی نیز باشند. استفاده از E-LKPD (برگه‌های کار الکترونیکی دانش‌آموز) فرصت‌هایی تعاملی، ساختارمند و بهینه برای پرورش تفکر انتقادی فراهم می‌کند. با این حال، مشاهدات اولیه در دبیرستان دولتی شماره ۷ سورابایا نشان داد که مشارکت دانش‌آموزان در فعالیت‌هایی مانند آزمایشگاه و پژوهش‌های علمی پایین است و در نتیجه تمرین مهارت‌های تفکر انتقادی به‌طور کامل محقق نشده‌است. این پژوهش با هدف تولید E-LKPD مبحث دستگاه گردش خون با مدل جستجوی هدایت‌شده که از نظر روایی، کاربردپذیری و اثربخشی تأیید شده باشد، جهت آموزش مهارت‌های تفکر انتقادی دانش‌آموزان انجام شد. فرایند توسعه با مدل 4D شامل مراحل تعریف، طراحی، توسعه و اشاعه صورت گرفت. داده‌ها از طریق روایی‌سنجی توسط متخصصان رسانه، متخصصان محتوا و دبیران زیست‌شناسی، مشاهده اجرای کلاس، پرسشنامه پاسخ مثبت دانش‌آموزان و آزمون‌های پیش و پس از آموزش گردآوری شد. یافته‌ها نشان داد که E-LKPD تولیدشده از روایی بسیار بالایی با امتیاز ۹۰/۲۵٪ و ۹۳/۵۰٪ برخوردار است. جنبه کاربردپذیری با نرخ اجرای ۹۸/۴۶٪ و پاسخ مثبت دانش‌آموزان به میزان ۹۹/۳۱٪ نمایان شد. اثربخشی نیز با میانگین نمره پس‌آزمون ۸۶/۹۵، موفقیت کامل کلاس (۱۰۰٪) و مقدار N-gain برابر با ۰/۷۲ (دسته‌بندی بالا) اثبات گردید. بنابراین، E-LKPD مبتنی بر جستجوی هدایت‌شده از نظر روایی، کاربردپذیری و اثربخشی تأیید شده و برای آموزش زیست‌شناسی مبحث دستگاه گردش خون به‌منظور پرورش مهارت‌های تفکر انتقادی دانش‌آموزان مناسب است.

Literasi sains merupakan salah satu keterampilan berpikir tingkat tinggi yang perlu dikembangkan dalam bidang pendidikan abad ke-21. Kompleksitas dan cakupan materi yang luas menjadi faktor rendahnya kemampuan literasi sains siswa, salah satunya materi Ekosistem. Flashcard menjadi salah satu media pembelajaran visual yang memiliki potensi untuk dikembangkan guna meningkatkan literasi sains siswa. Penelitian ini bertujuan pada pengembangan media flashcard berbasis discovery learning berfokus pada materi Ekosistem guna meningkatkan literasi sains khususnya siswa kelas X yang valid, praktis dan efektif. Model 4D dipilih dalam pengembangan flashcard dan dievaluasi berdasarkan validitas, kepraktisan, serta keefektifan. Validitas diperoleh dari penilaian ahli, kepraktisan dari observasi keterlaksanaan pembelajaran dan respon siswa, serta keefektifan dari hasil tes dan ketercapaian indikator literasi sains. Analisis data dilakukan secara deskriptif kuantitatif. Flashcard dinyatakan sangat layak berdasarkan hasil (skor validitas 88%), sangat praktis (observasi keterlaksanaan pembelajaran 100% dan respon positif siswa 98%), serta sangat efektif (nilai N- Gain yakni 0,83 tergolong kategori tinggi dan ketercapaian indikator literasi sains meningkat dari 52% pada pre-test menjadi 92% pada post-test). Dengan demikian, media flashcard berbasis discovery learning pada materi Ekosistem dinyatakan layak digunakan dalam proses pembelajaran serta efektif dalam meningkatkan literasi sains siswa. Kata Kunci: Literasi Sains, Flashcard, Ekosistem, Discovery Learning. Scientific literacy is one of the higher-order thinking skills that needs to be developed in 21st-century scientific literacy skills, including in the Ecosystem topic. Flashcards are a type of visual learning media develop discovery learning-based flashcards focusing on the Ecosystem topic to enhance scientific literacy, particularly for tenth-grade students, by ensuring that the product is valid, practical, and effective. The 4D model was selected for the flashcard development and the product was evaluated in terms of validity, practicality, and effectiveness. Validity was obtained through expert judgment, practicality was measured through classroom implementation observations and student responses, while effectiveness was determined based on test results and the achievement of scientific literacy indicators. Data were analyzed using descriptive quantitative methods. The developed flashcards were considered highly feasible (validity score of 88%), very practical (100% implementation observation and 98% positive student responses), and highly effective (N-Gain score of 0.83 categorized as high, and scientific literacy indicator achievement increased from 52% in the pre-test to 92% in the post-test). Thus, the discovery learning-based flashcard media on Ecosystem material is declared suitable for use in the learning process and effective in improving students' scientific literacy. Keywords: Scientific Literacy, Flashcards, Ecosystem, Discovery Learning.

سواد علمی یکی از مهارت‌های تفکر سطح بالاست که لازم است در حوزه آموزش قرن بیست‌ویکم توسعه یابد. پیچیدگی و گستردگی مطالب، از جمله مبحث اکوسیستم، از عوامل پایین بودن توانایی سواد علمی دانش‌آموزان است. فلش‌کارت به عنوان یکی از رسانه‌های یادگیری بصری، پتانسیل توسعه برای ارتقای سواد علمی دانش‌آموزان را دارد. هدف این پژوهش، توسعه رسانه فلش‌کارت مبتنی بر یادگیری اکتشافی با تمرکز بر مبحث اکوسیستم به منظور ارتقای سواد علمی به ویژه برای دانش‌آموزان پایه دهم است، به گونه‌ای که محصول از نظر روایی، کاربردپذیری و اثربخشی معتبر باشد. مدل 4D برای توسعه فلش‌کارت انتخاب شد و محصول بر اساس روایی، کاربردپذیری و اثربخشی ارزیابی گردید. روایی از طریق ارزیابی خبرگان، کاربردپذیری از طریق مشاهده اجرای کلاس و پاسخ‌های دانش‌آموزان، و اثربخشی بر اساس نتایج آزمون و تحقق شاخص‌های سواد علمی به دست آمد. تحلیل داده‌ها به صورت توصیفی-کمی انجام شد. فلش‌کارت‌های توسعه‌یافته بر اساس نتایج (امتیاز روایی ۸۸٪)، بسیار کاربردی (مشاهده اجرای کلاس ۱۰۰٪ و پاسخ مثبت دانش‌آموزان ۹۸٪) و بسیار اثربخش (امتیاز N-Gain معادل ۰٫۸۳ که در دسته بالا قرار می‌گیرد و تحقق شاخص‌های سواد علمی از ۵۲٪ در پیش‌آزمون به ۹۲٪ در پس‌آزمون افزایش یافته است) ارزیابی شدند. بنابراین، رسانه فلش‌کارت مبتنی بر یادگیری اکتشافی در مبحث اکوسیستم برای استفاده در فرایند یادگیری مناسب و در ارتقای سواد علمی دانش‌آموزان اثربخش ارزیابی می‌شود.