cognitive processes

This study examines the relationship between cognitive processes and job performance in teachers at the Cruz del Norte Educational Unit, focusing on attention, planning, organization, anxiety, and job stress. A mixed-method design was applied, combining quantitative and qualitative techniques such as psychometric tests, Pearson correlation, multiple regression analysis, Student’s t-test, the Delphi method, and the Ishikawa diagram. The results show that executive functions, particularly planning and organization, have a significant positive impact on job performance. Teachers with higher levels of these skills demonstrate better performance, with strong correlations (r = 0.72, p = 0.001; r = 0.65, p = 0.003). In contrast, anxiety and stress act as limiting factors. Multiple regression analysis indicates that anxiety (β = -0.4946, p < 0.0001) and stress (β = -0.3721, p < 0.001) negatively predict job performance. Additionally, job indiscipline—reflected in absenteeism and lateness—shows a strong negative correlation with performance (r = -0.74, p < 0.000). These findings highlight the importance of time management and organizational commitment, as well as the need to implement training and psychological support strategies to improve teacher performance and educational quality.

این مطالعه به بررسی رابطه بین فرایندهای شناختی و عملکرد شغلی در معلمان واحد آموزشی Cruz del Norte می‌پردازد و بر توجه، برنامه‌ریزی، سازمان‌دهی، اضطراب و استرس شغلی تمرکز دارد. از طرح پژوهشی ترکیبی استفاده شده است که تکنیک‌های کمی و کیفی مانند آزمون‌های روان‌سنجی، همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چندگانه، آزمون t استیودنت، روش دلفی و نمودار ایشیکاوا را ترکیب می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که کارکردهای اجرایی، به‌ویژه برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی، تأثیر مثبت معناداری بر عملکرد شغلی دارند. معلمانی که سطوح بالاتری از این مهارت‌ها را دارا هستند، عملکرد بهتری از خود نشان می‌دهند و همبستگی‌های قوی (r = ۰.۷۲, p = ۰.۰۰۱؛ r = ۰.۶۵, p = ۰.۰۰۳) مشاهده شده است. در مقابل، اضطراب و استرس به‌عنوان عوامل محدودکننده عمل می‌کنند. تحلیل رگرسیون چندگانه نشان می‌دهد که اضطراب (β = -۰.۴۹۴۶, p < ۰.۰۰۰۱) و استرس (β = -۰.۳۷۲۱, p < ۰.۰۰۱) پیش‌بینی‌کننده منفی عملکرد شغلی هستند. همچنین، بی‌انضباطی شغلی—که در غیبت و تأخیر منعکس می‌شود—همبستگی منفی قوی با عملکرد دارد (r = -۰.۷۴, p < ۰.۰۰۰). این یافته‌ها اهمیت مدیریت زمان و تعهد سازمانی و همچنین ضرورت اجرای راهبردهای آموزشی و حمایت روان‌شناختی برای بهبود عملکرد معلمان و کیفیت آموزشی را برجسته می‌کند.

This study examines the relationship between cognitive processes and job performance in teachers at the Cruz del Norte Educational Unit, focusing on attention, planning, organization, anxiety, and job stress. A mixed-method design was applied, combining quantitative and qualitative techniques such as psychometric tests, Pearson correlation, multiple regression analysis, Student’s t-test, the Delphi method, and the Ishikawa diagram. The results show that executive functions, particularly planning and organization, have a significant positive impact on job performance. Teachers with higher levels of these skills demonstrate better performance, with strong correlations (r = 0.72, p = 0.001; r = 0.65, p = 0.003). In contrast, anxiety and stress act as limiting factors. Multiple regression analysis indicates that anxiety (β = -0.4946, p < 0.0001) and stress (β = -0.3721, p < 0.001) negatively predict job performance. Additionally, job indiscipline—reflected in absenteeism and lateness—shows a strong negative correlation with performance (r = -0.74, p < 0.000). These findings highlight the importance of time management and organizational commitment, as well as the need to implement training and psychological support strategies to improve teacher performance and educational quality.

این مطالعه به بررسی رابطه بین فرایندهای شناختی و عملکرد شغلی در معلمان واحد آموزشی Cruz del Norte می‌پردازد و بر توجه، برنامه‌ریزی، سازمان‌دهی، اضطراب و استرس شغلی تمرکز دارد. از طرح پژوهشی ترکیبی استفاده شده است که تکنیک‌های کمی و کیفی مانند آزمون‌های روان‌سنجی، همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چندگانه، آزمون t استیودنت، روش دلفی و نمودار ایشیکاوا را ترکیب می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که کارکردهای اجرایی، به‌ویژه برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی، تأثیر مثبت معناداری بر عملکرد شغلی دارند. معلمانی که سطوح بالاتری از این مهارت‌ها را دارا هستند، عملکرد بهتری از خود نشان می‌دهند و همبستگی‌های قوی (r = ۰.۷۲, p = ۰.۰۰۱؛ r = ۰.۶۵, p = ۰.۰۰۳) مشاهده شده است. در مقابل، اضطراب و استرس به‌عنوان عوامل محدودکننده عمل می‌کنند. تحلیل رگرسیون چندگانه نشان می‌دهد که اضطراب (β = -۰.۴۹۴۶, p < ۰.۰۰۰۱) و استرس (β = -۰.۳۷۲۱, p < ۰.۰۰۱) پیش‌بینی‌کننده منفی عملکرد شغلی هستند. همچنین، بی‌انضباطی شغلی—که در غیبت و تأخیر منعکس می‌شود—همبستگی منفی قوی با عملکرد دارد (r = -۰.۷۴, p < ۰.۰۰۰). این یافته‌ها اهمیت مدیریت زمان و تعهد سازمانی و همچنین ضرورت اجرای راهبردهای آموزشی و حمایت روان‌شناختی برای بهبود عملکرد معلمان و کیفیت آموزشی را برجسته می‌کند.

The emergence of generative artificial intelligence (Generative AI), such as ChatGPT, has brought significant changes to higher education, including Arabic language learning for non-native speakers (Arabic as a Foreign Language). Writing skills (Maharah al-Kitabah) are considered a relatively complex productive skill. Learners are required not only to master word formation (Sarf) and Arabic grammar (Nahwu), but also to organize ideas coherently and logically. This article employs a Systematic Literature Review (SLR) approach based on the PRISMA 2020 standards to map the use of ChatGPT in Arabic writing, examine the reliability of AI in Arabic grammar, and identify research gaps that remain underexplored. The review findings indicate that ChatGPT can serve as a useful writing partner (human-AI co-writer), particularly for generating ideas, enriching vocabulary, and correcting basic grammatical errors. However, AI still frequently produces errors or “hallucinations” when dealing with morphologically complex words, variations in Arabic dialects, and unvocalized texts. As a result, AI-generated writing may appear linguistically polished on the surface while containing grammatical inaccuracies. Furthermore, excessive reliance on AI may pose risks to academic integrity, while AI detection tools themselves often produce inaccurate results when identifying Arabic-language texts (false positives). This review also finds that existing research remains overly focused on English, tends to examine only the final writing outcomes without investigating students’ cognitive processes, and has paid limited attention to AI models specifically developed for the Arab region, such as ALLaM and Jais. Therefore, the approach to AI-assisted learning needs to shift from merely using AI toward purposeful and reflective utilization through frameworks such as the Spiral Learning Model and Genre-Based Pedagogy, so that AI functions as a scaffold without diminishing students’ autonomy and critical thinking.

The article analyses the cognitive and pragmatic functions of anthropomorphic metaphor in contemporary English-language discourse relating to project management and innovative information technologies. Particular attention is devoted to the conceptual mechanisms through which human characteristics, physiological states, cognitive processes and social relationships are projected onto abstract technological phenomena and corporate management practices. The study investigates the role of anthropomorphic metaphor in the formation of specialised terminology, the conceptualisation of complex digital processes and the facilitation of professional communication within multicultural corporate environments. Drawing upon the cognitive theory of metaphor, the research employs corpus-based analysis using Corpus Query Language (CQL) to identify, extract and classify metaphorical expressions occurring in technical documentation and professional project management communications. The analysis examines representative terminological units, including parent/child process, orphan file, zombie process, dead code, AI hallucinations, handshake, project health check and post-mortem, with particular emphasis on their underlying source domains and communicative implications. The findings reveal systematic patterns of metaphorical conceptualisation across two principal areas: innovative IT technologies and corporate project management. Technological processes are frequently represented through metaphors associated with human mortality, vitality and cognitive activity, whereas managerial practices draw extensively upon models of physical health, social interaction and interpersonal relationships. Three principal pragmatic functions of anthropomorphic metaphors are identified: cognitive-heuristic, communicativemanagerial and emotional-psychological. These functions contribute to the interpretation of complex technical phenomena, the establishment of shared professional terminology and the conceptual framing of organisational processes. The research further identifies the relevance of anthropomorphic terminology to intercultural professional communication, particularly in environments where English functions as a lingua franca. It is established that understanding the conceptual foundations of such expressions represents an important component of specialised linguistic competence among future engineers and IT professionals. The findings provide a theoretical and methodological basis for incorporating anthropomorphic terminology into English for Specific Purposes (ESP) instruction at technical universities, thereby supporting the development of professional communicative competence and intercultural adaptability in international technological and corporate contexts. Keywords: anthropomorphic metaphor, cognitive linguistics, IT discourse, project management, English for Specific Purposes.

Abstract Knowing where to find what kind of food, and when, is essential for survival and reproduction. Studying animals’ foraging strategies thus provides insights into the cognitive processes underlying real-world problem solving. We investigated whether free-ranging Guinea baboons ( Papio papio ) keep track of the spatio-temporal availability of a preferred food resource, the Natal orange ( Strychnos spinosa ). An exceptional wildfire that destroyed most ripe fruits in 2019 provided a quasi-experimental opportunity to assess whether Guinea baboons flexibly adjusted their space use to an unexpected change in resource availability or instead continued to follow habitual routines. The animals’ space use patterns shifted significantly following the wildfire. After one single visit, they stopped going to the area during the period when Natal oranges would normally be available. In the following year, when Natal oranges were available again, the baboons resumed regular space use patterns. We also assessed travel linearity, speed, and departure time from sleeping sites towards the target area with and without ripe fruit. Guinea baboons travelled more linearly, 14% faster, and ca. 40 min earlier toward the target area when S. spinosa was in season than when it was not. In conclusion, Guinea baboons rapidly adjusted their space use patterns in response to changes in the availability of a high-value food resource. These results underscore their capacity for flexible, reward-sensitive decision-making and goal-directed foraging.

Studies of Q.S. Al-Anbiyā’ [21]: 30 have largely focused on correspondences between the Qur’anic concepts of ratq (joining or closure) and fatq (opening or separation) and modern cosmological theories, especially the Big Bang, while the linguistic and cognitive processes through which cosmological meaning is constructed remain less examined. This study analyzes the construction of cosmological meaning in Q.S. Al-Anbiyā’ [21]: 30 by integrating al-Jurjānī’s contextual semantics with Lakoff and Johnson’s Conceptual Metaphor Theory. Using qualitative library research, the study employs a two-stage integrative procedure. First, naẓm analysis identifies the syntactic and semantic relations that constrain the ratq–fatq construction. Second, Johnson’s Conceptual Metaphor Theory maps only those textually licensed relations into source–target conceptual structures, after which the cognitive interpretation is checked against the Arabic linguistic structure. The findings show that the ratq–fatq relation forms a transformational semantic pattern from unity to differentiation. This pattern is conceptualized through three interconnected metaphors: The cosmos is a unified entity, creation is separation, and divine creation is cosmic transformation. The study proposes a Semantic-Cognitive Integrative Model in which naẓm provides textual constraints for conceptual mapping, while Johnson’s Conceptual Metaphor Theory explains how those relations are cognitively represented. Accordingly, the relationship between the verse and Big Bang cosmology is understood as limited conceptual correspondence rather than empirical scientific validation. The model offers a controlled interdisciplinary framework for analyzing Qur’anic cosmological meaning.

مطالعات صورت‌گرفته درباره آیه ۳۰ سوره انبیاء عمدتاً بر تطابق مفاهیم قرآنی رتق (پیوستگی یا بسته بودن) و فتق (گشودگی یا جدایی) با نظریه‌های کیهان‌شناسی مدرن، به‌ویژه مهبانگ، متمرکز بوده‌اند، در حالی که فرایندهای زبانی و شناختی که از طریق آن‌ها معنای کیهان‌شناختی ساخته می‌شود، کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. این پژوهش با ادغام معناشناسی بافتی عبدالقاهر جرجانی و نظریه استعاره مفهومی Lakoff و Johnson، به تحلیل ساخت معنای کیهان‌شناختی در آیه ۳۰ سوره انبیاء می‌پردازد. این مطالعه با استفاده از روش پژوهش کتابخانه‌ای کیفی، یک فرایند تلفیقی دو مرحله‌ای را به کار می‌گیرد. ابتدا، تحلیل نظم، روابط نحوی و معنایی محدودکننده ساختار رتق–فتق را شناسایی می‌کند. سپس، نظریه استعاره مفهومی Johnson تنها آن دسته از روابط مجاز متنی را به ساختارهای مفهومی مبدأ–مقصد نگاشت می‌کند و پس از آن، تفسیر شناختی با ساختار زبانی عربی تطبیق داده می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که رابطه رتق–فتق، یک الگوی معنایی تحولی از وحدت به تمایز را شکل می‌دهد. این الگو از طریق سه استعاره به‌هم‌پیوسته مفهوم‌سازی می‌شود: کیهان یک موجودیت واحد است، آفرینش جدایی است و آفرینش الهی دگرگونی کیهانی است. این پژوهش مدل تلفیقی معناشناختی–شناختی را پیشنهاد می‌کند که در آن نظم، محدودیت‌های متنی برای نگاشت مفهومی فراهم می‌کند و نظریه استعاره مفهومی Johnson تبیین می‌کند که این روابط چگونه به‌صورت شناختی بازنمایی می‌شوند. بر این اساس، رابطه میان آیه و کیهان‌شناسی مهبانگ به‌عنوان تطابق مفهومی محدود و نه تأیید علمی تجربی درک می‌شود. این مدل، چارچوبی میان‌رشته‌ای و کنترل‌شده برای تحلیل معنای کیهان‌شناختی قرآن ارائه می‌دهد.

This study aims to analyze the cognitive levels of reading exercises presented in the English textbook “Work in Progress” published by the Ministry of Education using the framework of Revised Bloom’s Taxonomy. This research employs a qualitative content analysis method to examine the distribution of cognitive processes reflected in the reading tasks. The data were collected from selected reading exercises in the textbook and categorized into six cognitive levels: remembering, understanding, applying, analyzing, evaluating, and creating. The findings indicate that the majority of reading exercises are dominated by lower-order thinking skills (LOTS), particularly at the levels of remembering and understanding. In contrast, higher-order thinking skills (HOTS), such as analyzing, evaluating, and creating, are less frequently represented. This imbalance suggests that the textbook has not fully supported the development of students’ critical thinking and analytical skills. Furthermore, this study emphasizes the importance of a more balanced distribution of cognitive levels in reading exercises to enhance students’ comprehension and higher-level thinking abilities. The results are expected to provide valuable insights for textbook developers, teachers, and curriculum designers in improving the quality of instructional materials. In conclusion, integrating a broader range of cognitive processes in reading exercises is essential to foster students’ active engagement and critical literacy development.

هدف این پژوهش تحلیل سطوح شناختی تمرین‌های خواندن ارائه‌شده در کتاب درسی زبان انگلیسی «Work in Progress» منتشر شده توسط وزارت آموزش و پرورش با استفاده از چارچوب طبقه‌بندی بازنگری‌شده بلوم است. این پژوهش با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی، به بررسی توزیع فرایندهای شناختی منعکس‌شده در فعالیت‌های خواندن می‌پردازد. داده‌ها از تمرین‌های منتخب خواندن در کتاب جمع‌آوری و در شش سطح شناختی شامل: به‌خاطر سپردن، درک کردن، به‌کار بردن، تحلیل کردن، ارزیابی کردن و خلق کردن طبقه‌بندی شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که اکثریت تمرین‌های خواندن تحت سلطه مهارت‌های تفکر سطوح پایین‌تر (LOTS) به‌ویژه در سطوح به‌خاطر سپردن و درک کردن هستند. در مقابل، مهارت‌های تفکر سطوح بالاتر (HOTS) مانند تحلیل کردن، ارزیابی کردن و خلق کردن کمتر نمایان شده‌اند. این عدم توازن حاکی از آن است که کتاب درسی به طور کامل از توسعه مهارت‌های تفکر انتقادی و تحلیلی دانش‌آموزان حمایت نکرده است. افزون بر این، این پژوهش بر اهمیت توزیع متوازن‌تر سطوح شناختی در تمرین‌های خواندن به منظور ارتقای درک مطلب و توانایی‌های تفکر سطح بالای دانش‌آموزان تأکید می‌کند. انتظار می‌رود نتایج این پژوهش بینش‌های ارزشمندی برای تدوین‌کنندگان کتاب‌های درسی، معلمان و طراحان برنامه درسی در جهت بهبود کیفیت مواد آموزشی فراهم آورد. در نهایت، ادغام دامنه وسیع‌تری از فرایندهای شناختی در تمرین‌های خواندن برای تقویت مشارکت فعال و توسعه سواد انتقادی دانش‌آموزان ضروری است.

To handle the problem of resource scarcity and lack of personalization and adaptability in the traditional approach to mindfulness-based cognitive therapy (MBCT) in dealing with college students with anxiety disorders, this study proposes the use of the natural language interface and adaptability properties of large language models (LLMs) to come up with an intelligent college-level MBCT intervention system. To begin with, the system functional requirements and the logic of the system intervention were explained in line with the fundamental ideas of MBCT and the cognitive features of students with anxiety. Second, it was created through a four-stage adaptive architecture that includes perception analysis, intervention, and feedback, providing a dynamic process for user status identification, personal generation of intervention plans, and real-time optimization of the intervention process. Finally, there was a randomized controlled trial whose subjects were 120 college students with anxiety who were separated into an experimental group and a control group. The effectiveness of the intervention was assessed using tools such as the Self-Rating Anxiety Scale (SAS), the Mindful Attention Awareness Scale (MAAS), and the Automatic Thoughts Questionnaire (ATQ). The findings indicated that the SAS score of the experimental group (38.26 ± 5.12) was significantly less than that of the control group (45.89 ± 6.34), the MAAS score (68.73 ± 7.25) was significantly higher than that of the control group (56.41 ± 8.13); and the ATQ score (42.15 ± 6.08) was significantly less than that of the control group. The study reveals that an adaptive MBCT system using large language models may be effective in reducing anxiety symptoms among college students, improving mindfulness, and enhancing cognitive processes, offering a new, readily available strategy for addressing anxiety in college students.

به منظور مقابله با مشکل کمبود منابع و فقدان شخصی‌سازی و تطبیق‌پذیری در رویکرد سنتی درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی (MBCT) در مواجهه با دانشجویان مبتلا به اختلالات اضطرابی، این پژوهش استفاده از رابط زبان طبیعی و ویژگی‌های تطبیقی مدل‌های زبانی بزرگ (LLMs) را برای طراحی یک سامانه‌ی هوشمند مداخله MBCT در سطح دانشگاهی پیشنهاد می‌کند. ابتدا، نیازمندی‌های عملکردی سامانه و منطق مداخله سامانه مطابق با اصول بنیادین MBCT و ویژگی‌های شناختی دانشجویان مبتلا به اضطراب تبیین شد. سپس، این سامانه از طریق معماری تطبیقی چهارمرحله‌ای شامل تحلیل ادراک، مداخله و بازخورد ایجاد گردید که فرآیندی پویا برای شناسایی وضعیت کاربر، تولید شخصی‌سازی‌شده برنامه‌های مداخله و بهینه‌سازی آنی فرآیند مداخله فراهم می‌آورد. در نهایت، یک کارآزمایی تصادفی‌شده‌ی کنترل‌شده با شرکت ۱۲۰ دانشجوی مبتلا به اضطراب انجام شد که به دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. اثربخشی مداخله با استفاده از ابزارهایی همچون مقیاس خودسنجی اضطراب (SAS)، مقیاس آگاهی و توجه ذهن‌آگاهانه (MAAS) و پرسشنامه افکار خودکار (ATQ) ارزیابی گردید. یافته‌ها نشان داد که نمره SAS گروه آزمایش (38.26 ± 5.12) به طور معناداری کمتر از گروه کنترل (45.89 ± 6.34) بود، نمره MAAS (68.73 ± 7.25) به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل (56.41 ± 8.13) بود؛ و نمره ATQ (42.15 ± 6.08) نیز به طور معناداری کمتر از گروه کنترل بود. این پژوهش نشان می‌دهد که سامانه تطبیقی MBCT مبتنی بر مدل‌های زبانی بزرگ می‌تواند در کاهش علائم اضطراب در میان دانشجویان، بهبود ذهن‌آگاهی و ارتقای فرآیندهای شناختی مؤثر باشد و راهبردی نوین و در دسترس برای مقابله با اضطراب دانشجویان ارائه می‌دهد.

Teaching excellence in higher education is often conceptualized through isolated dimensions such as instructional quality, assessment practices, or technological integration. However, these approaches may overlook the dynamic and interdependent nature of educational processes. This study presents a critical analytical reflection aimed at synthesizing high-level evidence and proposing an integrative conceptual model of teaching excellence. An interpretative synthesis was conducted using 35 high-level studies (systematic reviews, meta-analyses, umbrella reviews, and scoping reviews) published between 2015 and 2025, complemented by five international policy reports. The analysis followed a thematic and iterative approach supported by an analytical matrix, coding procedures, and conceptual triangulation. The findings reveal convergence across five interrelated dimensions: teacher–student interaction, higher-order cognitive processes, pedagogical strategies, formative and authentic assessment, and digital technologies. These dimensions are conceptualized as interconnected elements embedded within teaching and learning processes rather than as independent components. Based on this convergence, the study proposes the Dynamic Pyramidal Model of Teaching Excellence, which conceptualizes excellence as an integrative construct organized through the interaction and alignment of multiple educational dimensions. The model integrates relational, cognitive, pedagogical, evaluative, technological, contextual, and individual factors within a dynamic system characterized by continuous feedback. The proposed framework integrates dimensions commonly addressed separately in the literature and provides a conceptual basis for future empirical validation across diverse higher-education contexts.

شایستگی تدریس در آموزش عالی اغلب از طریق ابعاد مجزایی نظیر کیفیت تدریس، شیوه‌های ارزشیابی یا ادغام فناوری conceptualized می‌شود. با این حال، این رویکردها ممکن است ماهیت پویا و وابسته به هم فرایندهای آموزشی را نادیده بگیرند. این مطالعه با هدف ارائه یک بازتاب تحلیلی انتقادی و تلفیق شواهد سطح بالا، به ارائه یک مدل مفهومی یکپارچه از شایستگی تدریس می‌پردازد. سنتز تفسیری با استفاده از ۳۵ مطالعه سطح بالا (مرور نظام‌مند، فراتحلیل، مرور چتری و مرور گسترده) که بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ منتشر شده‌اند، و همچنین پنج گزارش سیاست‌گذاری بین‌المللی تکمیل شده است. تحلیل بر اساس رویکردی موضوعی و تکرارشونده، با پشتیبانی از ماتریس تحلیلی، رویه‌های کدگذاری و مثلث‌سازی مفهومی انجام شد. یافته‌ها همگرایی در پنج بعد مرتبط را نشان می‌دهد: تعامل معلم و دانشجو، فرایندهای شناختی سطح بالا، راهبردهای آموزشی، ارزشیابی تکوینی و اصیل، و فناوری‌های دیجیتال. این ابعاد به عنوان عناصر درهم‌تنیده در فرایندهای تدریس و یادگیری conceptualized می‌شوند و نه به عنوان اجزای مستقل. بر اساس این همگرایی، مطالعه حاضر مدل هرمی پویای شایستگی تدریس را پیشنهاد می‌کند که شایستگی را به عنوان یک سازه یکپارچه سازمان‌یافته از طریق تعامل و همسویی ابعاد مختلف آموزشی conceptualizes می‌کند. این مدل، عوامل ارتباطی، شناختی، آموزشی، ارزشیابانه، فناورانه، زمینه‌ای و فردی را در یک نظام پویا با بازخورد مستمر ادغام می‌کند. چارچوب پیشنهادی ابعادی را که معمولاً در ادبیات به صورت جداگانه بررسی می‌شوند، یکپارچه ساخته و مبنایی مفهومی برای اعتبارسنجی تجربی آینده در زمینه‌های متنوع آموزش عالی فراهم می‌آورد.

The aim of the study was to determine the effectiveness of the integrated teaching approach regarding the formation of students’ knowledge of quantum biophysics and socio-adaptive skills. For that purpose, three methods were used: analysis of scientific literature to confirm the concept of SAC, and an experimental study involving 60 students to confirm the effectiveness of the integrated teaching method combining the study of quantum biophysical and psychosomatic aspects of education. The theoretical analysis established that the concept of socio-adaptive competence includes three main components – cognitive, emotional, and motivational – and clarified their interrelationship in the process of forming socio-adaptive competence. Furthermore, specific psychodidactic principles and forms of applying the concept within academic courses were identified, ensuring the integration of theoretical knowledge and practical skills. Active engagement with complex quantum biophysical concepts stimulates students’ cognitive processes, increases attentional focus by 28-41%, and fosters self-control skills, while concurrently reducing stress responses (r=-0.31 to -0.42) and enhancing emotional stability (r=0.28-0.38) and cognitive concentration (r=0.33-0.41). It was determined that the integration of psychodidactic principles with practical tasks ensures an optimal interaction between the psyche and physiology, which contributes to an increase in socio-adaptive competence and material retention by 62-68% in the experimental group. The author’s exercises develop cognitive, emotional, and motivational competencies, promote critical thinking, self-regulation, and socio-adaptive behaviour in students. The results can be utilised by educators, educational institution administrators, curriculum developers, and researchers for the implementation and assessment of the development of socio-emotional competence in teachers, with the aim of improving the quality of education, the effectiveness of the learning process, and the psychological well-being of participants in the educational environment.

هدف این پژوهش تعیین اثربخشی رویکرد آموزش تلفیقی در شکل‌گیری دانش دانشجویان درباره زیست‌فیزیک کوانتومی و مهارت‌های سازگاری اجتماعی بود. بدین منظور، سه روش مورد استفاده قرار گرفت: تحلیل ادبیات علمی به منظور تأیید مفهوم SAC و یک مطالعه تجربی با مشارکت ۶۰ دانشجو برای اثبات اثربخشی روش آموزش تلفیقی که جنبه‌های زیست‌فیزیکی کوانتومی و روان‌تنی آموزش را ترکیب می‌کند. تحلیل نظری نشان داد که مفهوم شایستگی سازگاری اجتماعی شامل سه مؤلفه اصلی — شناختی، هیجانی و انگیزشی — است و ارتباط متقابل آن‌ها در فرآیند شکل‌گیری شایستگی سازگاری اجتماعی تبیین شد. افزون بر این، اصول و اشکال روان‌دیداکتیکی خاصی برای به‌کارگیری این مفهوم در دروس دانشگاهی شناسایی گردید که ادغام دانش نظری و مهارت‌های عملی را تضمین می‌کند. مشارکت فعال با مفاهیم پیچیده زیست‌فیزیکی کوانتومی، فرآیندهای شناختی دانشجویان را تحریک می‌کند، تمرکز توجه را بین ۲۸ تا ۴۱ درصد افزایش می‌دهد و مهارت‌های خودکنترلی را تقویت می‌کند، در حالی که همزمان واکنش‌های استرسی را کاهش می‌دهد (r=-0.31 تا -0.42) و پایداری هیجانی (r=0.28-0.38) و تمرکز شناختی (r=0.33-0.41) را افزایش می‌دهد. مشخص شد که ادغام اصول روان‌دیداکتیکی با تکالیف عملی، تعامل بهینه بین روان و فیزیولوژی را تضمین می‌کند که این امر به افزایش شایستگی سازگاری اجتماعی و حفظ مطالب تا ۶۲ تا ۶۸ درصد در گروه آزمایش منجر می‌شود. تمرینات نویسنده، شایستگی‌های شناختی، هیجانی و انگیزشی را پرورش داده، تفکر انتقادی، خودتنظیمی و رفتار سازگاری اجتماعی را در دانشجویان ترویج می‌کند. نتایج می‌تواند توسط مدرسان، مدیران مؤسسات آموزشی، برنامه‌ریزان درسی و پژوهشگران برای اجرای توسعه شایستگی هیجانی-اجتماعی معلمان و ارزیابی آن مورد استفاده قرار گیرد، با هدف ارتقای کیفیت آموزش، اثربخشی فرآیند یادگیری و بهزیستی روان‌شناختی مشارکت‌کنندگان در محیط آموزشی.

Background The Interactive-Constructive-Active-Passive (ICAP) framework makes assumptions about the relationships between observable types of learning activities (passive, active, constructive, interactive), cognitive processes, and learning outcomes. Yet, rigorous empirical studies are still lacking establishing the validity of the ICAP framework. Aims This study investigates the effects of student engagement in passive, active, constructive and interactive learning activities on their surface and deep knowledge gain, and their motivation. Additionally, the study aims to determine the associations between students’ cognitive processes, their learning activities, as well as surface and deep knowledge gain. Sample Participants were 249 pre-service teachers. Methods After reading a text on multimedia learning, participants were asked to reread the text (passive condition), to underline central information in the text (active condition), to work on three open-ended tasks addressing the text (constructive condition), or to work on the same tasks in pairs (interactive condition). Results No statistically significant effects of condition on surface or deep knowledge could be detected. Regarding motivation, participants in the interactive condition reported statistically significantly higher levels of perceived relatedness compared to all other conditions. Furthermore, only participants in the interactive condition reported statistically significantly higher levels of interactive cognitive processes compared to those in all other conditions. Constructive cognitive processes were statistically significantly negatively associated with deep knowledge gain. Conclusion The findings suggest that the empirical foundation supporting the ICAP framework may not yet be sufficiently robust. Yet, more research is needed that applies a more rigorous methodology exploring the ICAP framework.

زمینه: چارچوب تعاملی-سازنده-فعال-منفعل (ICAP) فرضیاتی را درباره روابط میان انواع قابل مشاهده فعالیت‌های یادگیری (منفعل، فعال، سازنده، تعاملی)، فرایندهای شناختی و پیامدهای یادگیری مطرح می‌کند. با این حال، مطالعات تجربی دقیق که روایی چارچوب ICAP را اثبات کنند، هنوز وجود ندارند. اهداف: این مطالعه تأثیر مشارکت دانشجویان در فعالیت‌های یادگیری منفعل، فعال، سازنده و تعاملی را بر کسب دانش سطحی و عمقی و انگیزش آن‌ها بررسی می‌کند. همچنین، هدف مطالعه تعیین روابط میان فرایندهای شناختی دانشجویان، فعالیت‌های یادگیری آن‌ها و نیز کسب دانش سطحی و عمقی است. نمونه: شرکت‌کنندگان شامل ۲۴۹ معلم پیش‌خدمت بودند. روش‌ها: پس از مطالعه متنی درباره یادگیری چندرسانه‌ای، از شرکت‌کنندگان خواسته شد متن را مجدداً مطالعه کنند (شرایط منفعل)، اطلاعات مرکزی متن را خط بکشند (شرایط فعال)، به سه پرسش بازپاسخ مرتبط با متن پاسخ دهند (شرایط سازنده)، یا همین وظایف را به صورت دو نفره انجام دهند (شرایط تعاملی). نتایج: هیچ اثر معنادار آماری از شرایط بر دانش سطحی یا عمقی مشاهده نشد. در خصوص انگیزش، شرکت‌کنندگان در شرایط تعاملی سطوح معنادار آماری بالاتری از احساس ارتباط را نسبت به سایر شرایط گزارش کردند. همچنین، تنها شرکت‌کنندگان در شرایط تعاملی سطوح معنادار آماری بالاتری از فرایندهای شناختی تعاملی را نسبت به سایر شرایط گزارش کردند. فرایندهای شناختی سازنده با کسب دانش عمقی رابطه منفی معنادار آماری داشتند. نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که پایه تجربی حمایت‌کننده از چارچوب ICAP هنوز به اندازه کافی قوی نیست. با این حال، پژوهش‌های بیشتری با روش‌شناسی دقیق‌تر برای بررسی چارچوب ICAP مورد نیاز است.

Background Regular physical activity is associated with improvements in cognitive function during childhood. Integrating physically active learning strategies, such as active gamification, into school settings may enhance cognitive processes while increasing student engagement. However, evidence from randomized controlled trials in primary education remains limited. Aim This study aimed to examine the effects of a physically active gamification program on concentration, selective attention, memory, and creativity in primary school children. Methods A cluster-randomized controlled trial was conducted with 120 children aged 8–11 years from six intact classes. Classes were randomly assigned to an experimental group, which completed a 12-week physically active gamification program during physical education lessons, or to a control group, which followed the standard curriculum. Concentration and selective attention were assessed using the D2 Test, creativity with the CREA Test, and immediate visual memory using a task adapted from the Reynolds Intellectual Assessment Scales (RIAS). Intervention effects were analyzed using linear mixed-effects models, with group, time, and the group × time interaction as fixed effects and classroom included as a random effect to account for clustering. Effect sizes were calculated using Cohen's d . Results Significant group × time interactions were observed for concentration, selective attention, immediate visual memory, and creativity, indicating greater improvements in the experimental group than in the control group. Estimated marginal means showed that concentration increased from 58.43 to 63.68 in the experimental group, while remaining relatively stable in the control group (60.08 to 60.25). Similar intervention-related improvements were observed for selective attention and immediate visual memory, with the latter increasing from 9.37 to 11.62 in the experimental group compared with 9.47 to 10.20 in the control group. Creativity increased markedly in the experimental group (44.22 to 53.00), whereas it remained relatively stable in the control group (45.47 to 44.69). All group × time interactions were statistically significant ( p < .05). Conclusions A 12-week physically active gamification intervention improved several cognitive functions in primary school children, including attention, memory, and creativity. These findings support the integration of physically active gamification approaches into school-based physical education to promote cognitive development.

زمینه: فعالیت بدنی منظم با بهبود عملکرد شناختی در دوران کودکی همراه است. ادغام راهبردهای یادگیری مبتنی بر فعالیت بدنی، مانند بازی‌وارسازی فعال، در محیط‌های مدرسه می‌تواند فرآیندهای شناختی را تقویت کرده و در عین حال مشارکت دانش‌آموزان را افزایش دهد. با این حال، شواهد حاصل از کارآزمایی‌های تصادفی‌شده‌ی کنترل‌شده در آموزش ابتدایی همچنان محدود است. هدف: این مطالعه با هدف بررسی تأثیرات یک برنامه بازی‌وارسازی مبتنی بر فعالیت بدنی بر تمرکز، توجه انتخابی، حافظه و خلاقیت در کودکان دبستانی انجام شد. روش‌ها: یک کارآزمایی تصادفی‌شده‌ی کنترل‌شده خوشه‌ای با مشارکت ۱۲۰ کودک ۸ تا ۱۱ ساله از شش کلاس مجزا انجام شد. کلاس‌ها به طور تصادفی به گروه آزمایش که یک برنامه بازی‌وارسازی مبتنی بر فعالیت بدنی به مدت ۱۲ هفته را در طول درس تربیت بدنی اجرا کردند یا به گروه کنترل که برنامه درسی استاندارد را دنبال نمودند، تخصیص یافتند. تمرکز و توجه انتخابی با استفاده از آزمون D2، خلاقیت با آزمون CREA و حافظه دیداری فوری با یک تکلیف اقتباس‌شده از مقیاس‌های ارزیابی هوش رینولدز (RIAS) ارزیابی شد. اثرات مداخله با استفاده از مدل‌های خطی اثرات مختلط تحلیل شد که گروه، زمان و تعامل گروه × زمان به عنوان اثرات ثابت و کلاس به عنوان اثر تصادفی برای در نظر گرفتن خوشه‌بندی لحاظ شدند. اندازه اثر با استفاده از d کوهن محاسبه شد. نتایج: تعاملات معنادار گروه × زمان برای تمرکز، توجه انتخابی، حافظه دیداری فوری و خلاقیت مشاهده شد که نشان‌دهنده بهبودهای بیشتر در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل بود. میانگین‌های نهایی برآوردشده نشان داد که تمرکز در گروه آزمایش از ۵۸٫۴۳ به ۶۳٫۶۸ افزایش یافت، در حالی که در گروه کنترل نسبتاً ثابت ماند (۶۰٫۰۸ تا ۶۰٫۲۵). بهبودهای مشابه مرتبط با مداخله برای توجه انتخابی و حافظه دیداری فوری مشاهده شد، به طوری که حافظه دیداری فوری در گروه آزمایش از ۹٫۳۷ به ۱۱٫۶۲ افزایش یافت، در حالی که در گروه کنترل از ۹٫۴۷ به ۱۰٫۲۰ رسید. خلاقیت در گروه آزمایش به طور قابل توجهی افزایش یافت (۴۴٫۲۲ تا ۵۳٫۰۰)، در حالی که در گروه کنترل نسبتاً ثابت ماند (۴۵٫۴۷ تا ۴۴٫۶۹). همه تعاملات گروه × زمان از لحاظ آماری معنادار بودند (p < .05). نتیجه‌گیری: مداخله بازی‌وارسازی مبتنی بر فعالیت بدنی به مدت ۱۲ هفته چندین عملکرد شناختی از جمله توجه، حافظه و خلاقیت را در کودکان دبستانی بهبود بخشید. این یافته‌ها از ادغام رویکردهای بازی‌وارسازی مبتنی بر فعالیت بدنی در تربیت بدنی مدرسه‌ای به منظور ارتقای رشد شناختی حمایت می‌کند.

This study reviews STEM Education: Shaping Future Learning Practices in the Age of AI, edited by Elmas and Akarsu and published by Palgrave Macmillan in 2026. The review examines how the book conceptualizes the transformation of STEM education in the age of artificial intelligence (AI) and evaluates the opportunities and limitations of its approach from the perspective of chemistry education. Consisting of fourteen chapters, the book was examined in terms of context and purpose, relevance to its target audience, timeliness and contribution to the literature, content, and theoretical, methodological, and practical strengths and limitations. The review indicates that the book considers AI not merely as a technological innovation but in relation to teacher education, teacher and student roles, engineering design, assessment, ethics, equity, real-life problems, and socioecological dimensions. AI is positioned as a means of supporting pedagogical and cognitive processes rather than replacing teachers or students. The chapter on teaching chemical reactions particularly illustrates the use of AI in chemistry education. However, a more holistic conceptual framework connecting the chapters and stronger empirical evidence on learning outcomes are needed. Overall, the book provides a timely, multidimensional, and critical reference for STEM, science, and chemistry education.

این مطالعه به بررسی کتاب آموزش STEM: شکل‌دهی به شیوه‌های یادگیری آینده در عصر هوش مصنوعی، به سردبیری Elmas و Akarsu و منتشرشده توسط Palgrave Macmillan در سال ۲۰۲۶ می‌پردازد. این مرور، نحوه مفهوم‌پردازی کتاب از تحول آموزش STEM در عصر هوش مصنوعی (AI) را مورد بررسی قرار داده و فرصت‌ها و محدودیت‌های رویکرد آن را از منظر آموزش شیمی ارزیابی می‌کند. کتاب متشکل از چهارده فصل است و از نظر زمینه و هدف، ارتباط با مخاطبان هدف، به‌هنگام بودن و سهم در ادبیات، محتوا و نقاط قوت و ضعف نظری، روش‌شناختی و عملی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج مرور نشان می‌دهد که کتاب، هوش مصنوعی را صرفاً به عنوان یک نوآوری فناورانه در نظر نمی‌گیرد، بلکه آن را در ارتباط با آموزش معلمان، نقش‌های معلم و دانش‌آموز، طراحی مهندسی، ارزشیابی، اخلاق، عدالت، مسائل واقعی و ابعاد اجتماعی‌ـ‌اکولوژیکی بررسی می‌کند. هوش مصنوعی به عنوان ابزاری برای حمایت از فرایندهای آموزشی و شناختی، نه جایگزینی معلمان یا دانش‌آموزان، مطرح می‌شود. فصل مربوط به آموزش واکنش‌های شیمیایی به طور خاص کاربرد هوش مصنوعی در آموزش شیمی را نشان می‌دهد. با این حال، چارچوب مفهومی جامع‌تر برای پیوند دادن فصل‌ها و شواهد تجربی قوی‌تر درباره پیامدهای یادگیری مورد نیاز است. در مجموع، این کتاب مرجع به‌هنگام، چندبعدی و انتقادی برای آموزش STEM، علوم و شیمی فراهم می‌کند.

Poetry is persistently perceived as more difficult than narrative prose among ESL/EFL learners, yet whether this difficulty is intrinsic to the genre or structurally mediated remains undertheorised. This study examined whether Grade 8 ESL/EFL learners’ poetry difficulty may be associated with institutional–cognitive misalignment rather than inherent genre complexity. Employing a convergent mixed-methods case study design, eleven Grade 8 students from a private school in Kathmandu, Nepal, completed controlled genre comparison tasks using thematically identical poetic and prose texts, alongside a 50-item Universal Design Learning (UDL)-aligned cognitive engagement instrument mapped onto Cattell–Horn–Carroll (CHC) domains. Within this bounded classroom context, descriptive patterns revealed a performance asymmetry: 54.54% of participants demonstrated at least partial success in prose comprehension, whereas 72.72% of participants failed the poetry task entirely. Cognitive profiling indicated a within-subject pattern of relatively higher engagement in Crystallised Knowledge and relatively lower engagement in Fluid Reasoning and Long-Term Storage and Retrieval, a domain theoretically implicated in poetic interpretation. Because the profiling instrument was purpose-built and was not designed to support between-domain psychometric comparison, this pattern is reported as a relative within-sample profile rather than as evidence of differential cognitive strength. A further metacognitive misalignment was found, suggesting a possible “brevity-as-ease heuristic”, wherein learners conflated the poetry shorter length relative to its prose with reduced cognitive demand. These patterns are consistent with a possible role for differential rehearsal of cognitive processes within a prose-dominant, examination-oriented curriculum rather than from inherent textual opacity. The study advances a provisional institutional–cognitive alignment framework to guide future large-scale investigation across examination-driven ESL/EFL contexts.

شعر همواره در میان زبان‌آموزان انگلیسی به عنوان زبان دوم یا خارجی (ESL/EFL) دشوارتر از نثر روایی تلقی می‌شود، اما این‌که آیا این دشواری ذاتی این ژانر است یا به واسطه ساختارها میانجی‌گری می‌شود، همچنان کمتر نظریه‌پردازی شده است. این پژوهش بررسی کرد که آیا دشواری شعر برای زبان‌آموزان پایه هشتم ESL/EFL ممکن است ناشی از ناهماهنگی شناختی-نهادی باشد تا پیچیدگی ذاتی ژانر. با به‌کارگیری طرح مطالعه موردی آمیخته همگرا، یازده دانش‌آموز پایه هشتم از یک مدرسه خصوصی در کاتماندو، نپال، وظایف مقایسه‌ای کنترل‌شده ژانر را با استفاده از متون شعری و نثری با موضوع یکسان انجام دادند و همزمان یک ابزار سنجش درگیری شناختی ۵۰ ماده‌ای منطبق با Universal Design Learning (UDL) که بر حوزه‌های Cattell–Horn–Carroll (CHC) نگاشت شده بود را تکمیل کردند. در این زمینه محدود کلاسی، الگوهای توصیفی عدم تقارن عملکرد را نشان داد: ۵۴.۵۴٪ از شرکت‌کنندگان حداقل موفقیت نسبی در درک نثر داشتند، در حالی که ۷۲.۷۲٪ از شرکت‌کنندگان در تکلیف شعر کاملاً ناکام ماندند. نمایه‌سازی شناختی نشان داد که الگوی درون‌فردی با درگیری نسبتاً بالاتر در دانش تبلور یافته (Crystallised Knowledge) و درگیری نسبتاً پایین‌تر در استدلال سیال (Fluid Reasoning) و ذخیره‌سازی و بازیابی بلندمدت (Long-Term Storage and Retrieval) وجود دارد؛ حوزه‌هایی که از لحاظ نظری در تفسیر شعر نقش دارند. از آن‌جا که ابزار نمایه‌سازی به طور اختصاصی ساخته شده و برای مقایسه روان‌سنجی بین حوزه‌ای طراحی نشده بود، این الگو به عنوان نمایه نسبی درون نمونه گزارش می‌شود و نه به عنوان شواهدی از قوت شناختی متفاوت. همچنین ناهماهنگی فراشناختی دیگری مشاهده شد که به وجود یک «کشف میانبر اختصار به عنوان سهولت» (brevity-as-ease heuristic) اشاره دارد؛ جایی که زبان‌آموزان کوتاهی شعر نسبت به نثر را با کاهش تقاضای شناختی اشتباه گرفته‌اند. این الگوها با نقش احتمالی تمرین متفاوت فرایندهای شناختی در یک برنامه درسی غالباً مبتنی بر نثر و آزمون‌محور سازگار است تا با ابهام ذاتی متن. این پژوهش چارچوبی مقدماتی برای هم‌ترازی شناختی-نهادی ارائه می‌دهد تا راهنمای تحقیقات آتی در مقیاس وسیع‌تر در زمینه‌های ESL/EFL آزمون‌محور باشد.