integrity

Assessment in Arabic language learning as a foreign language (Arabic as a Foreign Language) is currently undergoing a significant paradigm shift. This transformation is influenced by the development of digital technology, the utilization of Artificial Intelligence (AI), and the implementation of the Merdeka Curriculum in Indonesia, which emphasizes flexibility, differentiation, and learning personalization. This article presents a Systematic Literature Review (SLR) aimed at identifying, examining, and synthesizing developments, innovations, methodological approaches, and various challenges in the assessment of the four Arabic language skills, namely listening, speaking, reading, and writing, during the period from 2020 to early 2026. The review employed the PRISMA (Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses) protocol to identify and analyze relevant literature. The findings indicate a shift from conventional evaluation systems based on discrete tests toward the implementation of Technology-Enhanced Assessment (TEA) and more authentic forms of assessment. The literature synthesis reveals several key findings. First, diagnostic assessment, encompassing both cognitive and non-cognitive aspects, plays an important role in designing differentiated learning within the framework of the Merdeka Curriculum. Second, the development of assessment instruments for Arabic language maharah is increasingly oriented toward measuring higher-order thinking skills (Higher Order Thinking Skills/HOTS). Third, the utilization of Generative AI, including ChatGPT, as well as various gamification-based learning platforms, has introduced new approaches to providing faster, more adaptive, and interactive feedback. Based on the synthesis, the effectiveness of modern assessment is not determined solely by the sophistication of the technology employed, but also by the alignment between technology and pedagogical objectives, the transparency of assessment procedures, and its ability to comprehensively represent learners' communicative competence while maintaining the principles of academic integrity.

The emergence of generative artificial intelligence (Generative AI), such as ChatGPT, has brought significant changes to higher education, including Arabic language learning for non-native speakers (Arabic as a Foreign Language). Writing skills (Maharah al-Kitabah) are considered a relatively complex productive skill. Learners are required not only to master word formation (Sarf) and Arabic grammar (Nahwu), but also to organize ideas coherently and logically. This article employs a Systematic Literature Review (SLR) approach based on the PRISMA 2020 standards to map the use of ChatGPT in Arabic writing, examine the reliability of AI in Arabic grammar, and identify research gaps that remain underexplored. The review findings indicate that ChatGPT can serve as a useful writing partner (human-AI co-writer), particularly for generating ideas, enriching vocabulary, and correcting basic grammatical errors. However, AI still frequently produces errors or “hallucinations” when dealing with morphologically complex words, variations in Arabic dialects, and unvocalized texts. As a result, AI-generated writing may appear linguistically polished on the surface while containing grammatical inaccuracies. Furthermore, excessive reliance on AI may pose risks to academic integrity, while AI detection tools themselves often produce inaccurate results when identifying Arabic-language texts (false positives). This review also finds that existing research remains overly focused on English, tends to examine only the final writing outcomes without investigating students’ cognitive processes, and has paid limited attention to AI models specifically developed for the Arab region, such as ALLaM and Jais. Therefore, the approach to AI-assisted learning needs to shift from merely using AI toward purposeful and reflective utilization through frameworks such as the Spiral Learning Model and Genre-Based Pedagogy, so that AI functions as a scaffold without diminishing students’ autonomy and critical thinking.

Non-Commissioned Officers (NCOs) provide frontline guidance and support in demanding military environments, where operational workloads can affect personnel well-being and performance. This study described junior enlisted personnel’s assessments of NCO leadership, occupational burnout, and operational performance at the 560th Air Base Group, Brigadier General Benito N. Ebuen Air Base, during 2026, and examined challenges encountered by First Sergeants. A descriptive survey design involved 180 junior enlisted personnel selected from 326 eligible personnel through squadron-stratified sampling, supplemented by qualitative accounts from 11 First Sergeants. Adapted questionnaires measured four leadership dimensions, three burnout dimensions, and four performance dimensions; frequency, percentage, weighted mean, standard deviation, and thematic analysis were used. Leadership ratings ranged from 3.9236 for supervision, mentorship, and welfare support to 4.0361 for task guidance. Emotional exhaustion was moderate (M = 2.7833), whereas depersonalization (M ≈ 2.42) and reduced personal accomplishment (M = 2.1375) were low. Operational performance ratings were favorable (M = 4.0056–4.1667). Interview accounts identified manpower shortages, inadequate resources, strain on personnel welfare, and interpersonal leadership concerns. The findings informed a proposed Leadership Enhancement and Sustainability Framework prioritizing staffing, mentoring, workload management, and leadership integrity. Because the thesis did not report predictive regression or correlation tests, the results support descriptive assessment and an intervention proposal rather than established statistical prediction.

The article presents a comprehensive analysis of the methodological toolkit for research on language education in the Baltic States under conditions of digitalization. The expediency of using a multi-level structure of scientific inquiry, which includes theoretical-methodological, system-analytical, and generalizing-prognostic levels, is substantiated. It is proven that such a research logic ensures the integrity of the scientific strategy, consistency in studying the problem, and reliability of the obtained results. The content of the theoretical-methodological level is revealed, which involves understanding the essence of language education digitalization, forming the source base, clarifying the conceptual and terminological framework, and defining the conceptual foundations of the study. The significance of general scientific methods of analysis, synthesis, systematization, generalization, and interpretation, as well as specific scientific methods of theoretical generalization, historical-structural, comparative-historical, and terminological analysis, is determined. The system-analytical level aimed at an in-depth study of the source base, systematization of factual material, development of the periodization of language education digitalization, and comparative analysis of educational practices in Lithuania, Latvia, and Estonia is characterized. The role of the problem-search method, theoretical modeling, retrospective analysis, comparative approach, and periodization method is identified. It has been found that the generalizing-prognostic level ensures the integration of research results, the identification of leading trends in the digital transformation of language education, the formulation of practical recommendations for higher education institutions in Ukraine, and the forecasting of prospects for the field's further development. Particular attention is paid to the possibilities for adapting the Baltic States' construction experience to the Ukrainian educational space. It is concluded that the application of an integrated system of methods and scientific approaches creates a proper basis for studying digitalization of language education, makes it possible to identify patterns of its development, and determine effective directions for modernizing language training in higher education.

Effective leadership is important to the functioning and development of private higher education institutions. This study analyzed leadership experiences and perceptions at Africa Renewal University (AfRU), focusing on the qualities and practices perceived to contribute to effective leadership. A mixed-method case study design was used, combining structured questionnaires and semi-structured interviews with students, teaching staff, non-teaching staff, management and senior leaders. The study obtained responses from 133 participants out of a target population of 200, representing a 66.5% response rate. Transformational leadership was the most frequently identified leadership style across all respondent groups, reported by 86.96% of students, 77.5% of teaching staff, 66.67% of non-teaching staff, and 70% of management and senior leaders. Among the leadership qualities examined, integrity and ethics received the highest number of responses, followed by effective communication, problem-solving and decision-making. Empathy and emotional intelligence and visionary thinking were also identified, although their emphasis varied across respondent groups. The findings indicate that perceived leadership effectiveness at AfRU was associated with a combination of ethical conduct, effective communication and practical leadership capabilities within a predominantly transformational leadership context. The study highlights the importance of developing leaders who can combine ethical character with effective communication, decision-making and problem-solving in private higher education.

This research explores the critical intersection of consistency, standards and complexity in academic assessment integrity using focus groups consisting of academic staff and undergraduate nursing students. While academic quality standards are mandated by accreditation bodies to ensure accountability and skill acquisition, the marking process remains a complex, intuitive task heavily reliant on a marker's experience and practicality. Significant challenges arise when marking becomes overly criteria-driven at the expense of core assessment goals, leading to variability in judging relevant student ideas or specific technical skills such as referencing. Such variability undermines the reliability and objectivity essential for assessment fairness. To mitigate these risks, pre-marking meetings are identified as essential for establishing shared requirements and expectations among staff. Strategic timing of these supports, ideally pre-semester, provides the necessary framework for quality assurance and enables markers to make meaningful and accurate judgements regarding a student’s true knowledge and performance. Keywords: student/ marking/ assessment/ quality/consistency/ tertiary education

The development of artificial intelligence in education opens up opportunities to support learning while also raising ethical issues related to academic integrity and students’ digital responsibility. This article aims to analyze the role of character education as a foundation for guiding the use of artificial intelligence in relation to these two aspects. The study employs a literature review using a descriptive-qualitative approach. The findings indicate that the values of ṣidq and amanah provide a conceptual foundation for transparency in AI use, recognition of intellectual contributions, adherence to assignment guidelines, and accountability for learning processes and outcomes. Meanwhile, the values of tabayyun, respect for others, and a focus on the common good underpin digital responsibility in the form of information verification, privacy protection, respect for intellectual property, and consideration of the social impacts of AI use. Strengthening these two aspects requires educators to lead by example, clear institutional guidelines, family support, and reflective learning grounded in ethical dilemmas. This article concludes that the integration of character education and AI literacy should be directed toward developing students who are proficient in using technology while also being able to make decisions honestly and responsibly. The resulting conceptual framework still requires empirical testing according to educational levels and contexts.

Improving the quality of Islamic education requires a quality management approach that is not only oriented toward meeting established standards but also grounded in Islamic values, including trustworthiness (amanah), justice (‘adl), excellence (ihsan), consultation (shura), and continuous improvement. This article focuses on synthesizing quality management principles with Islamic educational values and developing a quality management model that systematically integrates audit, self-evaluation, benchmarking, and accreditation. This study employs a qualitative approach using a literature review method. The research stages include identifying and selecting relevant literature, analyzing the concepts of quality management and Islamic educational values, synthesizing relevant principles, and formulating an Islamic education quality management model. The findings indicate that integrating Islamic values with quality management principles can establish a quality assurance system that goes beyond compliance with standards toward fostering an ethical, integrity-based, and sustainable quality culture. Audits function as instruments for assessment and control, self-evaluation as a reflective process for identifying institutional achievements and weaknesses, benchmarking as a means of learning from best practices, and accreditation as formal recognition of quality standards compliance. The proposed model positions Islamic values as its philosophical foundation, quality management as its organizational framework, and the four instruments as mechanisms for continuous quality improvement. Therefore, the model provides a conceptual framework for developing Islamic education quality management that is integrative, adaptive, sustainable, and oriented toward public benefit.

The rapid transformation of higher education through digital technologies has changed how students acquire, evaluate, interpret, and construct knowledge. In philological education, where linguistic evidence and textual interpretation are central, epistemic competence is increasingly essential. This article analyzes theoretical and pedagogical approaches to enhancing philology students’ epistemic competence in digital learning environments. Using conceptual analysis and a critical synthesis of scholarship on epistemic cognition, digital literacy, and technology-enhanced education, the study develops a five-dimensional framework encompassing cognitive-epistemic understanding, critical analysis, metacognitive reflection, digital research, and ethical communication. It discusses problem-based inquiry, corpus-based analysis, collaborative interpretation, reflective portfolios, and critical verification of AI-generated materials as instructional strategies. These approaches are presented as pedagogical propositions rather than experimentally validated outcomes. The article argues that digital tools can support responsible academic judgment when they are accompanied by explicit instruction in evidence evaluation, awareness of uncertainty, and academic integrity. The framework provides a basis for curriculum design and future empirical research in university philology programs.

تحول سریع آموزش عالی از طریق فناوری‌های دیجیتال، نحوه کسب، ارزیابی، تفسیر و ساخت دانش توسط دانشجویان را دگرگون کرده است. در آموزش زبان‌شناسی، که شواهد زبانی و تفسیر متون در آن نقش محوری دارد، شایستگی معرفتی اهمیت فزاینده‌ای یافته است. این مقاله رویکردهای نظری و آموزشی برای ارتقای شایستگی معرفتی دانشجویان زبان‌شناسی در محیط‌های یادگیری دیجیتال را تحلیل می‌کند. با بهره‌گیری از تحلیل مفهومی و ترکیب انتقادی پژوهش‌ها در حوزه‌های شناخت معرفتی، سواد دیجیتال و آموزش مبتنی بر فناوری، این مطالعه چارچوبی پنج‌بعدی شامل فهم شناختی-معرفتی، تحلیل انتقادی، بازتاب فراشناختی، پژوهش دیجیتال و ارتباطات اخلاقی ارائه می‌دهد. در این مقاله، راهبردهای آموزشی همچون پژوهش مبتنی بر مسئله، تحلیل مبتنی بر پیکره، تفسیر مشارکتی، پرتفوی‌های بازتابی و راستی‌آزمایی انتقادی مواد تولیدشده توسط هوش مصنوعی مورد بحث قرار می‌گیرد. این رویکردها به عنوان پیشنهادهای آموزشی و نه نتایج تجربی اعتبارسنجی‌شده ارائه شده‌اند. مقاله استدلال می‌کند که ابزارهای دیجیتال می‌توانند از قضاوت علمی مسئولانه حمایت کنند، مشروط بر آنکه با آموزش صریح در ارزیابی شواهد، آگاهی از عدم قطعیت و رعایت صداقت علمی همراه باشند. این چارچوب مبنایی برای طراحی برنامه درسی و پژوهش‌های تجربی آتی در برنامه‌های دانشگاهی زبان‌شناسی فراهم می‌کند.

Digital technology has reshaped how students learn, access information, and communicate. Alongside these benefits, it raises ethical concerns such as misinformation, plagiarism, and technology misuse. Integrating knowledge, faith, and good deeds is therefore needed to nurture students who are intellectually capable, spiritually aware, and morally grounded. This study explores the concepts of knowledge, faith, and good deeds and how they relate to one another from an Islamic perspective, as well as their relevance to student character building in the digital era. Using a descriptive qualitative library research design, the study reviews pertinent Qur'anic verses and scholarly journal articles on Islamic education, character development, and digital ethics. The results show that knowledge supplies intellectual understanding, faith provides the basis of moral values, and good deeds put knowledge and faith into practice in daily life. Together, these elements offer a conceptual basis for academic honesty, critical thinking, social responsibility, and ethical use of technology. In conclusion, building student character calls for a balance among intellectual competence, spiritual values, and consistent moral conduct so that students can meet digital-era challenges responsibly.

فناوری دیجیتال شیوه‌های یادگیری، دسترسی به اطلاعات و ارتباط دانشجویان را دگرگون کرده است. در کنار این مزایا، نگرانی‌های اخلاقی همچون اطلاعات نادرست، سرقت علمی و سوءاستفاده از فناوری نیز مطرح می‌شود. بنابراین، ادغام علم، ایمان و عمل صالح برای پرورش دانشجویانی که از لحاظ فکری توانمند، از نظر معنوی آگاه و از لحاظ اخلاقی پایبند هستند، ضروری است. این پژوهش به بررسی مفاهیم علم، ایمان و عمل صالح و نحوه ارتباط آن‌ها با یکدیگر از منظر اسلامی و همچنین اهمیت آن‌ها در شکل‌گیری شخصیت دانشجویان در عصر دیجیتال می‌پردازد. با استفاده از روش پژوهش کیفی توصیفی از نوع کتابخانه‌ای، آیات مرتبط قرآن کریم و مقالات علمی درباره آموزش اسلامی، رشد شخصیت و اخلاق دیجیتال مورد بررسی قرار گرفته‌اند. نتایج نشان می‌دهد که علم، فهم و درک فکری را فراهم می‌کند، ایمان مبنای ارزش‌های اخلاقی را شکل می‌دهد و عمل صالح، علم و ایمان را در زندگی روزمره به اجرا درمی‌آورد. این عناصر در کنار یکدیگر، مبنایی مفهومی برای صداقت علمی، تفکر انتقادی، مسئولیت اجتماعی و استفاده اخلاقی از فناوری ارائه می‌کنند. در نتیجه، شکل‌گیری شخصیت دانشجویان مستلزم تعادل میان شایستگی فکری، ارزش‌های معنوی و رفتار اخلاقی مستمر است تا دانشجویان بتوانند با مسئولیت‌پذیری با چالش‌های عصر دیجیتال مواجه شوند.

Educational transformation in the digital era requires a shift in the learning paradigm that emphasizes not only mastery of subject matter but also the development of students' creativity, critical thinking, digital literacy, and other essential competencies. The implementation of the Merdeka Curriculum provides greater flexibility for educational institutions and teachers to design learning activities according to students' needs while utilizing technological developments. Within this context, the integration of digital technology and Artificial Intelligence (AI) has the potential to accelerate the transformation of learning practices. This study aims to analyze the transformation of the Merdeka Curriculum through the integration of technology and Artificial Intelligence in learning, while identifying its impacts, opportunities, challenges, and implications for the roles of teachers and students' learning experiences. This research employs a qualitative approach using a literature review method. Data were obtained through the examination of books, scholarly journal articles, educational policy documents, and academic publications relevant to the Merdeka Curriculum, educational technology, and Artificial Intelligence in education. The data were analyzed using a descriptive-analytical approach by identifying, classifying, comparing, and synthesizing relevant findings from the literature. The results indicate that the integration of technology and AI can broaden access to learning resources, support more personalized and adaptive learning, assist teachers in developing instructional materials and assessments, and facilitate project-based learning and the development of twenty-first-century skills. Nevertheless, this transformation also presents several challenges, including unequal access to technology, disparities in teachers' digital competencies, the reliability of AI-generated information, data privacy concerns, potential student dependency on technology, and ethical issues related to academic integrity. Therefore, the integration of technology and AI within the Merdeka Curriculum should be positioned as a pedagogical instrument that supports educational objectives rather than as a replacement for teachers. Sustainable curriculum transformation requires strengthening teachers' digital and pedagogical competencies, establishing clear policies for the responsible use of AI, developing students' AI literacy, and implementing technology in ways that remain oriented toward human development and educational needs.

تحول آموزشی در عصر دیجیتال مستلزم تغییر در پارادایم یادگیری است که نه تنها بر تسلط بر محتوای درسی تأکید دارد، بلکه بر توسعهٔ خلاقیت، تفکر انتقادی، سواد دیجیتال و سایر شایستگی‌های اساسی دانش‌آموزان نیز تمرکز می‌کند. اجرای برنامهٔ درسی مردکا انعطاف‌پذیری بیشتری را برای مؤسسات آموزشی و معلمان فراهم می‌کند تا فعالیت‌های یادگیری را متناسب با نیازهای دانش‌آموزان و با بهره‌گیری از پیشرفت‌های فناوری طراحی کنند. در این زمینه، ادغام فناوری دیجیتال و هوش مصنوعی (AI) پتانسیل تسریع تحول در شیوه‌های یادگیری را دارد. هدف این پژوهش، تحلیل تحول برنامهٔ درسی مردکا از طریق ادغام فناوری و هوش مصنوعی در آموزش و شناسایی تأثیرات، فرصت‌ها، چالش‌ها و پیامدهای آن برای نقش معلمان و تجارب یادگیری دانش‌آموزان است. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش مرور ادبیات انجام شده است. داده‌ها از طریق بررسی کتاب‌ها، مقالات علمی-پژوهشی، اسناد سیاست‌گذاری آموزشی و انتشارات دانشگاهی مرتبط با برنامهٔ درسی مردکا، فناوری آموزشی و هوش مصنوعی در آموزش گردآوری شده‌اند. داده‌ها با رویکرد توصیفی-تحلیلی و از طریق شناسایی، طبقه‌بندی، مقایسه و تلفیق یافته‌های مرتبط از منابع مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان می‌دهد که ادغام فناوری و هوش مصنوعی می‌تواند دسترسی به منابع یادگیری را گسترش دهد، از یادگیری شخصی‌سازی‌شده و تطبیقی حمایت کند، به معلمان در توسعهٔ مواد آموزشی و ارزشیابی‌ها یاری رساند و یادگیری مبتنی بر پروژه و توسعهٔ مهارت‌های قرن بیست‌ویکم را تسهیل کند. با این حال، این تحول با چالش‌هایی نیز همراه است؛ از جمله دسترسی نابرابر به فناوری، تفاوت در شایستگی‌های دیجیتال معلمان، پایایی اطلاعات تولیدشده توسط هوش مصنوعی، نگرانی‌های مربوط به حریم خصوصی داده‌ها، احتمال وابستگی دانش‌آموزان به فناوری و مسائل اخلاقی مرتبط با صداقت علمی. بنابراین، ادغام فناوری و هوش مصنوعی در برنامهٔ درسی مردکا باید به عنوان ابزاری آموزشی در خدمت اهداف تربیتی و نه جایگزین معلم تلقی شود. تحول پایدار برنامهٔ درسی مستلزم تقویت شایستگی‌های دیجیتال و آموزشی معلمان، تدوین سیاست‌های شفاف برای استفادهٔ مسئولانه از هوش مصنوعی، توسعهٔ سواد هوش مصنوعی در دانش‌آموزان و به‌کارگیری فناوری به گونه‌ای است که همچنان بر رشد انسانی و نیازهای آموزشی متمرکز باشد.

This study aims to examine the concept of economic justice from the Qur’anic perspective through an exegetical analysis of QS. An-Nahl [16]:90, QS. Al-Hasyr [59]:7, and QS. Al-Maidah [5]:8. Employing a qualitative method and a thematic exegesis (tafsir maudhu’i) approach, this study explores the meanings of justice and wealth distribution, as well as the moral values embedded in these verses. The findings indicate that economic justice in the Qur’an is grounded in the integration of the principles of al-‘adl (justice and integrity), al-ihsan (benevolence and excellence), and distributive justice. The concept of al-‘adl emphasizes the importance of balance, honesty, and respect for rights in economic activities, while al-ihsan extends the meaning of justice by incorporating social concern and an orientation toward public welfare (maslahah). QS. Al-Hasyr [59]:7 demonstrates that the Qur’an promotes equitable wealth distribution and rejects the concentration of wealth within certain groups. The findings further affirm that the Qur’anic economic framework is not solely oriented toward ownership and material growth but also places social responsibility at the core of wealth management. This concept remains relevant to contemporary issues of economic inequality through an economic paradigm that integrates spiritual, moral, and social dimensions.

هدف این پژوهش بررسی مفهوم عدالت اقتصادی از منظر قرآن کریم از طریق تحلیل تفسیری آیات نحل [16]:90، حشر [59]:7 و مائده [5]:8 است. این پژوهش با بهره‌گیری از روش کیفی و رویکرد تفسیر موضوعی (تفسیر موضوعی)، به بررسی معانی عدالت و توزیع ثروت و همچنین ارزش‌های اخلاقی نهفته در این آیات می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که عدالت اقتصادی در قرآن مبتنی بر ادغام اصول العدل (عدالت و درستکاری)، الاحسان (نیکوکاری و برتری) و عدالت توزیعی است. مفهوم العدل بر اهمیت تعادل، صداقت و احترام به حقوق در فعالیت‌های اقتصادی تأکید دارد، در حالی که الاحسان معنای عدالت را با دربرگیری دغدغه‌های اجتماعی و جهت‌گیری به سوی رفاه عمومی (مصلحت) گسترش می‌دهد. آیه حشر [59]:7 نشان می‌دهد که قرآن توزیع عادلانه ثروت را ترویج کرده و تمرکز ثروت در گروه‌های خاص را رد می‌کند. یافته‌ها همچنین تأیید می‌کند که چارچوب اقتصادی قرآن صرفاً معطوف به مالکیت و رشد مادی نیست، بلکه مسئولیت اجتماعی را در مرکز مدیریت ثروت قرار می‌دهد. این مفهوم از طریق پارادایم اقتصادی که ابعاد معنوی، اخلاقی و اجتماعی را ادغام می‌کند، همچنان نسبت به مسائل معاصر نابرابری اقتصادی مرتبط است.

The digital transformation of pharmaceutical manufacturing has generated an urgent need for graduates who possess competencies in intelligent manufacturing, data-driven process control, digital quality systems, regulatory compliance, and innovation-oriented problem solving. However, conventional pharmaceutical education often remains theory-centered and insufficiently connected with real industrial scenarios. This study developed and evaluated an Intelligent Pharmaceutical Manufacturing curriculum module under the framework of industry–education integration. The module incorporated Quality by Design (QbD), Process Analytical Technology (PAT), Manufacturing Execution Systems (MES), electronic batch records (EBR), digital twins, virtual simulation, AI-assisted process optimization, Good Manufacturing Practice (GMP) compliance, validation, and data integrity. A four-integration teaching model was proposed to connect curriculum content with industrial standards, classroom learning with production scenarios, physical practice with virtual simulation, and knowledge acquisition with innovation projects. A quasi-experimental pretest–posttest control group design was used to evaluate the module. Students in the intervention group received the newly developed curriculum module, whereas students in the control group received conventional instruction. Results showed that the intervention group achieved greater learning gains than the control group in knowledge acquisition, practical competency, digital manufacturing competency, and learning engagement. The largest improvement was observed in digital manufacturing competency, suggesting that the module effectively addressed a key limitation of traditional pharmaceutical manufacturing education. Qualitative feedback further indicated that students perceived the module as authentic, industry-relevant, and beneficial for future professional development. This study provides a transferable curriculum framework—centered on the proposed four-integration teaching model and industry–education co-cultivation mechanism—for cultivating pharmaceutical professionals capable of adapting to intelligent manufacturing, and offers practical implications for industry–education collaboration in higher education.

تحول دیجیتال در تولید دارویی نیاز فوری به فارغ‌التحصیلانی ایجاد کرده است که دارای شایستگی‌هایی در تولید هوشمند، کنترل فرآیند مبتنی بر داده، سیستم‌های کیفیت دیجیتال، رعایت مقررات و حل مسئله مبتنی بر نوآوری باشند. با این حال، آموزش داروسازی سنتی اغلب نظری‌محور باقی می‌ماند و ارتباط کافی با سناریوهای واقعی صنعتی ندارد. این مطالعه یک ماژول درسی تولید دارویی هوشمند را تحت چارچوب ادغام صنعت و آموزش توسعه داده و ارزیابی کرده است. این ماژول شامل Quality by Design (QbD)، فناوری تحلیلی فرآیند (PAT)، سیستم‌های اجرایی تولید (MES)، سوابق الکترونیکی بچ (EBR)، دوقلوهای دیجیتال، شبیه‌سازی مجازی، بهینه‌سازی فرآیند با کمک هوش مصنوعی، رعایت Good Manufacturing Practice (GMP)، اعتبارسنجی و یکپارچگی داده‌ها بود. یک مدل آموزشی چهارادغامی پیشنهاد شد تا محتوای درسی را با استانداردهای صنعتی، یادگیری کلاسی را با سناریوهای تولید، تمرین عملی را با شبیه‌سازی مجازی و کسب دانش را با پروژه‌های نوآورانه پیوند دهد. برای ارزیابی این ماژول، از طرح شبه‌آزمایشی پیش‌آزمون–پس‌آزمون با گروه کنترل استفاده شد. دانشجویان گروه مداخله ماژول درسی جدید را دریافت کردند، در حالی که دانشجویان گروه کنترل آموزش متعارف را دریافت نمودند. نتایج نشان داد که گروه مداخله در کسب دانش، شایستگی عملی، شایستگی تولید دیجیتال و مشارکت در یادگیری نسبت به گروه کنترل پیشرفت بیشتری داشتند. بیشترین بهبود در شایستگی تولید دیجیتال مشاهده شد که نشان می‌دهد این ماژول به طور مؤثری یکی از محدودیت‌های کلیدی آموزش سنتی تولید دارویی را برطرف کرده است. بازخورد کیفی همچنین نشان داد که دانشجویان این ماژول را اصیل، مرتبط با صنعت و مفید برای توسعه حرفه‌ای آینده خود تلقی کردند. این مطالعه یک چارچوب درسی قابل انتقال—مبتنی بر مدل آموزشی چهارادغامی پیشنهادی و سازوکار هم‌پروری صنعت و آموزش—برای پرورش متخصصان دارویی توانمند در سازگاری با تولید هوشمند ارائه می‌دهد و پیامدهای عملی برای همکاری صنعت و آموزش عالی فراهم می‌کند.

This study aims to analyze the epistemological foundations of Transformative Prophetic Leadership in the governance of Islamic Religious Higher Education Institutions (PTKI) in response to disruption and the dominance of Western management approaches that may overlook institutional spiritual values. Using a qualitative library research approach, the study applies epistemological analysis and critical hermeneutics to foundational literature on Islamic leadership. The findings reveal three main points. First, positions and power in PTKI governance should be reconstructed from elitist privilege (tasyrif) into a responsibility for institutional service (taklif). Second, Transformative Prophetic Leadership integrates prophetic characteristics with transformational leadership through Shiddiq (integrity), Amanah (accountability), Tabligh (transparent communication), and Fathonah (visionary intelligence). Third, this model promotes institutional agility toward global standards while maintaining ethical, spiritual, and communal welfare orientations. The study concludes that Transformative Prophetic Leadership offers an adaptive leadership formulation that enables PTKI to respond to contemporary challenges while preserving its Islamic identity and foundational values.

این پژوهش با هدف تحلیل مبانی معرفت‌شناختی رهبری تحولی نبوی در حکمرانی مؤسسات آموزش عالی دینی اسلامی (PTKI) در پاسخ به اختلالات و غلبه رویکردهای مدیریت غربی که ممکن است ارزش‌های معنوی نهادی را نادیده بگیرند، انجام شده است. با بهره‌گیری از رویکرد کیفی پژوهش کتابخانه‌ای، تحلیل معرفت‌شناختی و هرمنوتیک انتقادی بر ادبیات بنیادین رهبری اسلامی اعمال شده است. یافته‌ها سه نکته اصلی را آشکار می‌سازند: نخست، جایگاه‌ها و قدرت در حکمرانی PTKI باید از امتیازگرایی نخبه‌گرایانه (تَصرِیف) به مسئولیت خدمت نهادی (تَکلیف) بازساخت شود؛ دوم، رهبری تحولی نبوی با ادغام ویژگی‌های نبوی و رهبری تحولی از طریق صدق (درستی)، امانت (پاسخگویی)، تبلیغ (ارتباط شفاف) و فطانت (هوشمندی آینده‌نگر) تحقق می‌یابد؛ سوم، این الگو چابکی نهادی به سوی استانداردهای جهانی را در عین حفظ جهت‌گیری‌های اخلاقی، معنوی و رفاه جمعی ترویج می‌کند. نتیجه‌گیری پژوهش آن است که رهبری تحولی نبوی، فرمول‌بندی رهبری سازگارپذیری را ارائه می‌دهد که به PTKI امکان می‌دهد به چالش‌های معاصر پاسخ دهد و در عین حال هویت اسلامی و ارزش‌های بنیادین خود را حفظ کند.

This paper explores the challenges faced by Mathematics and Science teacher-educators at a South African university in maintaining assessment credibility during the transition from face-to-face to online modalities. It utilises a Professional Learning Community (PLC) framework and authentic conversations amongst nine PLC members as a means of documenting scholarship of teaching and learning. The study delves into the challenges relating to disruptions to traditional assessment practices and the strategies employed to navigate them. The research is guided by the substitution, augmentation, modification and redefinition model, which provides a theoretical lens for understanding the evolution of technology in teaching and assessment. The findings reveal four key challenges: assessment integrity issues, load shedding disruptions, technical glitches and limited lecturer expertise in designing and administering higher-order online tasks. While the transition initially involved substitution and augmentation, with online assessments often deemed ‘too simplistic’ and prone to issues of academic integrity, efforts to move towards the modification phase showed promise. Modifications, in the context of assessment, included adapting the assessment task to ensure Mathematics and Science concepts are effectively assessed in an online, non-invigilated settings, as illustrated in the paper. Despite these advancements, progress towards the redefinition phase where assessments are fully integrated and technologically sophisticated to mitigate unethical usage of artificial intelligence remains limited. The paper argues that achieving this phase requires sustained and deliberate training for teacher-educators in advanced technological integration, emphasising the need for continued professional development in the post-COVID era.

این مقاله به بررسی چالش‌هایی می‌پردازد که مدرسان معلم ریاضی و علوم در یک دانشگاه آفریقای جنوبی در حفظ اعتبار ارزشیابی هنگام گذار از شیوه حضوری به شیوه‌های برخط با آن مواجه بوده‌اند. این پژوهش از چارچوب اجتماع یادگیری حرفه‌ای (PLC) و گفتگوهای اصیل میان نه عضو این اجتماع به عنوان روشی برای مستندسازی دانش تدریس و یادگیری بهره می‌گیرد. مطالعه حاضر به چالش‌های مرتبط با اختلال در شیوه‌های سنتی ارزشیابی و راهبردهای به‌کاررفته برای مواجهه با آن‌ها می‌پردازد. پژوهش با مدل جایگزینی، افزایش، اصلاح و بازتعریف هدایت می‌شود که لنزی نظری برای فهم تحول فناوری در آموزش و ارزشیابی فراهم می‌کند. یافته‌ها چهار چالش کلیدی را آشکار می‌سازد: مسائل مربوط به سلامت ارزشیابی، اختلالات ناشی از قطع برق، مشکلات فنی و محدودیت تخصص مدرسان در طراحی و اجرای تکالیف برخط سطح بالاتر. در حالی که گذار اولیه بیشتر شامل جایگزینی و افزایش بود و ارزشیابی‌های برخط غالباً «بسیار ساده» و مستعد مسائل سلامت علمی تلقی می‌شدند، تلاش‌ها برای حرکت به سوی مرحله اصلاح امیدبخش بود. اصلاحات در زمینه ارزشیابی شامل انطباق تکلیف ارزشیابی به منظور اطمینان از ارزیابی مؤثر مفاهیم ریاضی و علوم در محیط‌های برخط و بدون مراقبت حضوری بود که در مقاله تشریح شده است. با وجود این پیشرفت‌ها، حرکت به سوی مرحله بازتعریف که در آن ارزشیابی‌ها به طور کامل یکپارچه و از لحاظ فناوری پیشرفته باشند تا از سوءاستفاده غیراخلاقی از هوش مصنوعی جلوگیری شود، همچنان محدود باقی مانده است. مقاله استدلال می‌کند که دستیابی به این مرحله نیازمند آموزش مستمر و هدفمند مدرسان معلم در زمینه ادغام پیشرفته فناوری است و بر ضرورت توسعه حرفه‌ای مداوم در دوران پساکرونا تأکید می‌کند.

Understanding the species composition and structural dynamics of both common and rare species in forest communities is fundamental to comprehending forest ecosystem functioning. The intake area of the South-to-North Water Diversion Project, recognized as an ecologically sensitive region, harbors forest communities that play a pivotal role in water resource conservation and regional environmental stability. A thorough investigation into the species composition and distributional patterns of common and rare species within this area provides critical scientific insights into biodiversity conservation and community assembly mechanisms. To address these questions, we established 36 permanent plots of 20 × 20 m in the intake area of Nanyang City, Henan Province. Within each plot, we systematically surveyed all woody species and subsequently analyzed their species composition, diameter- and height-class structure, as well as the sexual system composition of both common and rare species. Our results revealed that: (1) A total of 2, 210 woody individuals were recorded in the intake area, belonging to 26 families, 33 genera, and 39 species. Common species exhibited absolute dominance in both individual abundance and importance value. (2) Species accumulation curves showed a sharp increase in species number when plot counts were below 20, followed by a marked deceleration thereafter. (3) Common species dominated across all diameter and height classes, while rare species were largely confined to diameter class II (5 cm ≤ DBH < 10 cm) and height class III (6 m ≤ H < 9 m), indicating a conspicuous growth-stage bottleneck. (4) Common species were predominantly monoecious plant, whereas hermaphroditic species occurred mainly as rare species. Collectively, these findings demonstrate that common and rare species jointly underpin the stand structural integrity, species diversity, and long-term successional potential of the forest community in intake area.

درک ترکیب گونه‌ای و پویایی ساختاری هر دو گروه گونه‌های رایج و نادر در اجتماعات جنگلی، برای فهم عملکرد اکوسیستم جنگل اساسی است. منطقه برداشت پروژه انتقال آب از جنوب به شمال، که به عنوان منطقه‌ای حساس از نظر بوم‌شناختی شناخته می‌شود، دارای اجتماعات جنگلی است که نقش کلیدی در حفاظت از منابع آب و پایداری زیست‌محیطی منطقه ایفا می‌کنند. بررسی جامع ترکیب گونه‌ای و الگوهای پراکنش گونه‌های رایج و نادر در این منطقه، بینش‌های علمی مهمی درباره حفاظت تنوع زیستی و سازوکارهای شکل‌گیری اجتماع فراهم می‌کند. برای پاسخ به این پرسش‌ها، ۳۶ قطعه دائمی به ابعاد ۲۰ × ۲۰ متر در منطقه برداشت شهر Nanyang، استان Henan، ایجاد شد. در هر قطعه، تمامی گونه‌های چوبی به صورت نظام‌مند بررسی و سپس ترکیب گونه‌ای، ساختار طبقات قطری و ارتفاعی، و همچنین ترکیب سیستم جنسی گونه‌های رایج و نادر تحلیل شد. نتایج نشان داد که: (۱) در مجموع ۲٬۲۱۰ فرد چوبی در منطقه برداشت ثبت شد که متعلق به ۲۶ خانواده، ۳۳ جنس و ۳۹ گونه بودند. گونه‌های رایج در هر دو شاخص فراوانی فردی و ارزش اهمیت، سلطه مطلق داشتند. (۲) منحنی‌های تجمع گونه‌ای افزایش شدیدی در تعداد گونه‌ها را زمانی که تعداد قطعات کمتر از ۲۰ بود نشان دادند و پس از آن کاهش قابل توجهی در نرخ افزایش مشاهده شد. (۳) گونه‌های رایج در تمامی طبقات قطری و ارتفاعی غالب بودند، در حالی که گونه‌های نادر عمدتاً به طبقه قطری دوم (۵ سانتی‌متر ≤ قطر برابر سینه < ۱۰ سانتی‌متر) و طبقه ارتفاعی سوم (۶ متر ≤ ارتفاع < ۹ متر) محدود بودند که نشان‌دهنده یک گلوگاه آشکار در مرحله رشد است. (۴) گونه‌های رایج عمدتاً گیاهان یک‌پایه بودند، در حالی که گونه‌های دوجنسی عمدتاً به عنوان گونه‌های نادر مشاهده شدند. در مجموع، این یافته‌ها نشان می‌دهد که گونه‌های رایج و نادر به طور مشترک یکپارچگی ساختاری، تنوع گونه‌ای و پتانسیل توالی بلندمدت اجتماع جنگلی در منطقه برداشت را پشتیبانی می‌کنند.

Artificial intelligence (AI) is now part of everyday academic work in higher education, including feedback. However, AI feedback does not automatically lead to learning. It can help students rethink a concept, improve a draft, and notice gaps in their work, but it can also create a false sense of progress when students accept suggestions without understanding them. This Perspective article argues that responsible AI feedback depends on faculty readiness and students’ evaluative judgement. Readiness is not mainly technical. It involves pedagogical judgement: knowing how to design tasks in which students work with feedback, compare it with evidence, revise with purpose, explain their choices, and remain responsible for the final submission. The article focuses on generative AI feedback and uses metacognitive calibration as a central concept. Calibration refers to the relationship between students’ confidence or self-judgement and independently evaluated evidence of performance. Evaluative judgement concerns students’ capacity to judge the quality and relevance of feedback and work, whereas calibration concerns the accuracy of their judgements relative to independently evaluated performance evidence. The article shows how ideas from feedback literacy, evaluative judgement, and self-regulated learning need to be adapted when feedback comes from systems whose accuracy and educational value cannot be assumed. It proposes a conceptual responsible AI feedback design cycle linked to assessment integrity, university policy, and faculty development. Although the cycle requires empirical testing, it offers a practical way to support reflection, calibrated judgement, and accountability without replacing students’ thinking.

هوش مصنوعی (AI) اکنون بخشی از فعالیت‌های روزمره دانشگاهی در آموزش عالی، از جمله بازخورد، است. با این حال، بازخورد هوش مصنوعی به طور خودکار منجر به یادگیری نمی‌شود. این بازخورد می‌تواند به دانشجویان کمک کند تا یک مفهوم را بازاندیشی کنند، پیش‌نویسی را بهبود دهند و شکاف‌های موجود در کار خود را تشخیص دهند، اما همچنین ممکن است حس کاذبی از پیشرفت ایجاد کند زمانی که دانشجویان پیشنهادها را بدون درک آن‌ها می‌پذیرند. این مقاله دیدگاه بیان می‌کند که بازخورد مسئولانه هوش مصنوعی وابسته به آمادگی اعضای هیئت علمی و قضاوت ارزشیابانه دانشجویان است. آمادگی عمدتاً فنی نیست، بلکه شامل قضاوت آموزشی است: دانستن اینکه چگونه وظایفی طراحی شوند که در آن دانشجویان با بازخورد کار کنند، آن را با شواهد مقایسه کنند، با هدف بازنگری کنند، انتخاب‌های خود را توضیح دهند و همچنان مسئولیت ارسال نهایی را بر عهده داشته باشند. این مقاله بر بازخورد مولد هوش مصنوعی تمرکز دارد و از کالیبراسیون فراشناختی به عنوان یک مفهوم مرکزی استفاده می‌کند. کالیبراسیون به رابطه بین اعتماد به نفس یا خودقضاوت دانشجویان و شواهد ارزیابی‌شده مستقل از عملکرد اشاره دارد. قضاوت ارزشیابانه به ظرفیت دانشجویان برای قضاوت درباره کیفیت و ارتباط بازخورد و کار مربوط است، در حالی که کالیبراسیون به دقت قضاوت‌های آن‌ها نسبت به شواهد عملکرد ارزیابی‌شده مستقل مربوط می‌شود. مقاله نشان می‌دهد که چگونه ایده‌های سواد بازخورد، قضاوت ارزشیابانه و یادگیری خودتنظیمی باید زمانی که بازخورد از سیستم‌هایی می‌آید که دقت و ارزش آموزشی آن‌ها مفروض نیست، تطبیق یابد. این مقاله یک چرخه مفهومی طراحی بازخورد مسئولانه هوش مصنوعی را پیشنهاد می‌کند که به سلامت ارزیابی، سیاست دانشگاه و توسعه اعضای هیئت علمی مرتبط است. اگرچه این چرخه نیازمند آزمون تجربی است، اما راهکاری عملی برای حمایت از تأمل، قضاوت کالیبره‌شده و پاسخگویی بدون جایگزینی تفکر دانشجویان ارائه می‌دهد.

This article examines how the right to lifestance-based exemption appears in reported Norwegian school practice. Based on a digital survey of 555 teachers and school leaders, it maps where exemption requests arise, how they are handled, and what kinds of uncertainty shape implementation. The findings show that exemption is not confined to religious education or school religious services. Requests are reported across subjects and school activities, especially in relation to food practices, bodily participation, religiously marked traditions, and contested curriculum content. Most reported requests are granted, but accommodation varies considerably. School religious services remain the clearest site of majority-Christian bias, while requests in Food and Health and Physical Education illustrate how formally common activities may create disproportionate burdens for some pupils. Read through Laborde’s concept of integrity-protecting commitments, the findings suggest that exemption functions as a practical mechanism for negotiating the relationship between shared schooling and individual conviction. At the same time, the Norwegian scheme’s legal distinction between exemption from activities and continued obligation to meet competence aims makes exemption a matter of educational redesign rather than withdrawal. The article therefore shows exemption as a legal safeguard, an integrity-protecting measure, a pedagogical challenge, and a lens on majority norms.

این مقاله بررسی می‌کند که حق معافیت مبتنی بر جهان‌بینی چگونه در عمل گزارش‌شده مدارس نروژ ظاهر می‌شود. بر اساس یک پیمایش دیجیتال از ۵۵۵ معلم و مدیر مدرسه، این پژوهش محل بروز درخواست‌های معافیت، نحوه رسیدگی به آن‌ها و انواع عدم قطعیتی که اجرای آن را شکل می‌دهد، را ترسیم می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهند که معافیت محدود به آموزش دینی یا مراسم مذهبی مدرسه نیست. درخواست‌ها در سراسر دروس و فعالیت‌های مدرسه، به‌ویژه در ارتباط با شیوه‌های غذایی، مشارکت بدنی، سنت‌های دارای نشانه‌های مذهبی و محتوای درسی مورد مناقشه گزارش شده‌اند. بیشتر درخواست‌های گزارش‌شده پذیرفته می‌شوند، اما میزان سازگاری به طور قابل توجهی متفاوت است. مراسم مذهبی مدرسه همچنان آشکارترین محل سوگیری به نفع اکثریت مسیحی است، در حالی که درخواست‌ها در درس‌های «غذا و سلامت» و «تربیت بدنی» نشان می‌دهد که چگونه فعالیت‌های ظاهراً مشترک می‌توانند بار نامتناسبی برای برخی دانش‌آموزان ایجاد کنند. با استفاده از مفهوم «تعهدات محافظت‌کننده از تمامیت» Laborde، یافته‌ها حاکی از آن است که معافیت به عنوان سازوکاری عملی برای مذاکره درباره رابطه بین آموزش مشترک و باور فردی عمل می‌کند. در عین حال، تمایز حقوقی نظام نروژی میان معافیت از فعالیت‌ها و تداوم الزام به تحقق اهداف شایستگی، معافیت را به موضوعی در بازطراحی آموزشی تبدیل می‌کند، نه صرفاً کناره‌گیری. بنابراین، مقاله معافیت را به عنوان یک تضمین حقوقی، تدبیری برای حفاظت از تمامیت فردی، چالشی آموزشی و ابزاری برای بررسی هنجارهای اکثریت نشان می‌دهد.

This study concludes that the minimum age requirement of twenty-one (21) years and the minimum educational qualification of Senior High School (SMA) or its equivalent, as stipulated in Law Number 7 of 2017 concerning General Elections, do not contradict the principles of the Qur’an. However, these requirements remain administrative in nature and therefore do not fully reflect the substantive qualifications of leadership from the Qur’anic perspective. According to the Qur’an, the eligibility of a member of the House of Representatives (Dewan Perwakilan Rakyat/DPR) should be determined not only by chronological age and formal educational attainment but also by intellectual maturity (rusyd), knowledge (‘ilm), wisdom (hikmah), competence (kafa’ah), and integrity and accountability (amanah). The findings further reveal that the age and educational requirements stipulated in Law Number 7 of 2017 constitute administrative qualifications that possess constitutional legitimacy as part of the open legal policy. However, the analysis demonstrates that these two requirements cannot yet serve as comprehensive indicators for assessing the quality of leadership. This study also finds that Erik H. Erikson’s theory of psychosocial development, reinforced by the developmental theories of Robert J. Havighurst and Elizabeth B. Hurlock, explains that individual maturity is determined not merely by chronological age but also by psychological development, life experience, and the ability to perform social responsibilities. Moreover, this study identifies a point of convergence between positive law and the values of the Qur’an. Positive law establishes administrative qualifications as the minimum standards for candidacy to the House of Representatives, whereas the Qur’an provides substantive criteria through the principles of rusyd, ‘ilm, hikmah, kafa’ah, and amanah as the basis for determining a leader’s eligibility. Therefore, these two perspectives complement one another in developing a political recruitment system that is more qualified, more ethical, and more strongly oriented toward the public interest. This study employs library research using a qualitative approach. It applies the tafsir maudhu‘i method integrated with a normative-juridical approach. The analysis is conducted by employing Erik H. Erikson’s theory of psychosocial development as the primary theoretical framework, supported by the developmental theories of Robert J. Havighurst and Elizabeth B. Hurlock, to examine the relationship between age, individual maturity, and education. The findings are subsequently compared with the principles of leadership in the Qur’an in order to formulate a synthesis between the perspective of positive law and Qur’anic values.

این مطالعه نتیجه می‌گیرد که شرط حداقل سن بیست‌ویک (۲۱) سال و حداقل مدرک تحصیلی دیپلم متوسطه یا معادل آن، همان‌گونه که در قانون شماره ۷ سال ۲۰۱۷ درباره انتخابات عمومی مقرر شده است، با اصول قرآن کریم مغایرت ندارد. با این حال، این شرایط ماهیتی اداری دارند و بنابراین به طور کامل منعکس‌کننده صلاحیت‌های ماهوی رهبری از منظر قرآنی نیستند. بر اساس قرآن، صلاحیت عضویت در مجلس نمایندگان (Dewan Perwakilan Rakyat/DPR) نباید صرفاً بر اساس سن تقویمی و مدرک تحصیلی رسمی تعیین شود، بلکه باید بر بلوغ فکری (رشد)، دانش (‘ilm)، حکمت (حکمه)، شایستگی (کفائه) و امانت و پاسخگویی (امانه) نیز مبتنی باشد. یافته‌ها همچنین نشان می‌دهد که شرایط سنی و تحصیلی مقرر در قانون شماره ۷ سال ۲۰۱۷، صلاحیت‌های اداری هستند که مشروعیت قانون اساسی دارند و بخشی از سیاست حقوقی باز محسوب می‌شوند. با این حال، تحلیل نشان می‌دهد که این دو شرط هنوز نمی‌توانند به عنوان شاخص‌های جامع برای ارزیابی کیفیت رهبری مورد استفاده قرار گیرند. این پژوهش همچنین نشان می‌دهد که نظریه رشد روانی‌اجتماعی Erik H. Erikson، که توسط نظریه‌های رشد Robert J. Havighurst و Elizabeth B. Hurlock تقویت شده است، بیان می‌کند که بلوغ فردی صرفاً با سن تقویمی تعیین نمی‌شود، بلکه رشد روانی، تجربه زندگی و توانایی انجام مسئولیت‌های اجتماعی نیز نقش دارند. افزون بر این، این مطالعه نقطه تلاقی میان حقوق مثبت و ارزش‌های قرآنی را شناسایی می‌کند. حقوق مثبت، صلاحیت‌های اداری را به عنوان حداقل استانداردهای نامزدی مجلس نمایندگان تعیین می‌کند، در حالی که قرآن، معیارهای ماهوی را از طریق اصول رشد، ‘ilm، حکمه، کفائه و امانه به عنوان مبنای تعیین صلاحیت رهبری ارائه می‌دهد. بنابراین، این دو دیدگاه یکدیگر را در توسعه نظام گزینش سیاسی واجد صلاحیت‌تر، اخلاقی‌تر و با جهت‌گیری قوی‌تر به سوی منافع عمومی تکمیل می‌کنند. این پژوهش با روش کتابخانه‌ای و رویکرد کیفی انجام شده است. روش تفسیر موضوعی (تفسیر موضوعی) با رویکرد هنجاری-حقوقی تلفیق شده است. تحلیل با بهره‌گیری از نظریه رشد روانی‌اجتماعی Erik H. Erikson به عنوان چارچوب نظری اصلی و با حمایت نظریه‌های رشد Robert J. Havighurst و Elizabeth B. Hurlock برای بررسی رابطه سن، بلوغ فردی و تحصیلات انجام می‌شود. یافته‌ها سپس با اصول رهبری در قرآن مقایسه می‌شوند تا سنتزی میان دیدگاه حقوق مثبت و ارزش‌های قرآنی ارائه شود.

This study aims to explore in-depth how peer pressure on social media influences the digital behavior of senior high school students, as well as the extent to which self-control and spiritual autonomy play a role in responding to such conformity pressure. Employing a qualitative approach with a phenomenological design, data were collected through in-depth interviews with six students categorized into three typologies: failed mediation, resilience, and congruent/ideal. The results reveal a fundamental finding that conformity pressure in the digital space does not deterministically lead to delinquency or deviant behavior. The trajectory of behavior relies entirely on the strength of the individual's self-control. For students with a weak foundation of faith and self-regulation, peer pressure triggers engagement in toxic behaviors such as cyberbullying, driven by a desire for validation and the Fear of Missing Out (FOMO). Conversely, for students possessing robust self-control and spiritual awareness (muraqabah), this social pressure transforms into an opportunity to demonstrate integrity. They exhibit the mental courage to go against the tide and independently uphold moral principles. Practically, these findings imply the necessity of reconstructing the educational approaches utilized by parents and educators. Delivering religious values that are reduced to mere rigid prohibitions without room for dialogue has proven to be less effective; these fundamental religious doctrines must instead be maintained and contextualized with real, everyday case studies. This dialogical approach is essential to connect religious teachings with the critical logic of adolescents in order to strengthen their faith, thereby fostering a solid stance to navigate toxic social environments. Abstrak Penelitian ini bertujuan untuk mengeksplorasi secara mendalam bagaimana tekanan teman sebaya di media sosial memengaruhi perilaku digital siswa Sekolah Menengah Atas (SMA), serta sejauh mana peran kontrol diri dan otonomi spiritual dalam merespons tekanan konformitas tersebut. Melalui pendekatan kualitatif dengan desain fenomenologis, data dikumpulkan menggunakan teknik wawancara mendalam terhadap enam siswa yang diklasifikasikan ke dalam tiga tipologi: mediasi gagal, resiliensi, dan kongruen/ideal. Hasil penelitian mengungkap sebuah temuan fundamental bahwa tekanan konformitas di ruang digital tidak secara deterministik menghasilkan kenakalan atau perilaku menyimpang. Arah perilaku sepenuhnya bergantung pada kekuatan kontrol diri masing-masing individu. Pada siswa dengan landasan iman dan regulasi diri yang lemah, tekanan kelompok memicu keterlibatan dalam perilaku toksik seperti perundungan siber, yang didorong oleh hasrat validasi dan kecemasan tertinggal tren (Fear of Missing Out/FOMO). Sebaliknya, bagi siswa yang memiliki kontrol diri dan kesadaran spiritual yang kuat (muraqabah), tekanan sosial tersebut justru bertransformasi menjadi momentum pembuktian integritas. Mereka mendemonstrasikan keberanian mental untuk melawan arus dan menegakkan aturan secara mandiri. Temuan ini secara praktis mengimplikasikan perlunya rekonstruksi metode edukasi dari orang tua dan pendidik. Penyampaian nilai agama yang direduksi menjadi sekadar larangan kaku tanpa ruang dialog terbukti kurang efektif; nilai-nilai fundamental keagamaan tersebut justru harus dipertahankan dan dikontekstualisasikan dengan studi kasus nyata sehari-hari. Pendekatan dialogis ini esensial agar ajaran agama terhubung dengan logika kritis remaja guna memperkuat akidah, sehingga mampu membentuk pendirian yang kokoh dalam menghadapi lingkungan pergaulan yang toksik.

هدف این پژوهش، بررسی عمیق تأثیر فشار همسالان در شبکه‌های اجتماعی بر رفتار دیجیتال دانش‌آموزان دبیرستانی و همچنین میزان نقش کنترل خود و خودمختاری معنوی در پاسخ به این فشار همرنگی است. این مطالعه با رویکرد کیفی و طراحی پدیدارشناختی انجام شده و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق با شش دانش‌آموز که در سه گونه‌شناسی «میانجی‌گری ناموفق»، «تاب‌آوری» و «همخوان/ایده‌آل» طبقه‌بندی شده‌اند، گردآوری شده است. نتایج نشان می‌دهد که فشار همرنگی در فضای دیجیتال به طور جبری منجر به بزهکاری یا رفتارهای انحرافی نمی‌شود. مسیر رفتار کاملاً به قدرت کنترل خود فرد بستگی دارد. در دانش‌آموزانی که بنیان ایمان و تنظیم خود ضعیف است، فشار گروهی موجب درگیر شدن در رفتارهای سمی مانند زورگویی سایبری می‌شود که ناشی از میل به تأیید اجتماعی و اضطراب عقب ماندن از روندها (FOMO) است. در مقابل، دانش‌آموزانی که کنترل خود و آگاهی معنوی (مراقبه) قوی دارند، این فشار اجتماعی را به فرصتی برای اثبات یکپارچگی تبدیل می‌کنند. آن‌ها شجاعت ذهنی برای مقابله با جریان غالب و پایبندی مستقل به اصول اخلاقی را نشان می‌دهند. یافته‌های عملی این پژوهش، ضرورت بازسازی رویکردهای آموزشی والدین و مربیان را نشان می‌دهد. انتقال ارزش‌های دینی به صورت صرفاً ممنوعیت‌های خشک و بدون فضای گفت‌وگو، کارایی کمتری دارد؛ بلکه این آموزه‌های بنیادین دینی باید حفظ و با مطالعات موردی واقعی و روزمره زمینه‌مند شوند. این رویکرد گفت‌وگومحور برای پیوند دادن آموزه‌های دینی با منطق انتقادی نوجوانان و تقویت ایمان آن‌ها ضروری است تا بتوانند در مواجهه با محیط‌های اجتماعی سمی، موضعی استوار اتخاذ کنند.

This study developed and tested a Deep Learning-Based Character-Strengthening Education Model for Pancasila Education at the junior high school level in Bandar Lampung City, Indonesia. Using a mixed-methods design integrated with Research and Development (R&D), the study proceeded through six stages, from preliminary participatory observation and prototype development to expert and teacher validation, quasi-experimental testing, multilevel statistical analysis, and final model refinement. Participants comprised teachers and students from junior high schools across Bandar Lampung City, selected through random sampling. The results showed that understanding of Pancasila concepts increased by 25% in the experimental group, compared with 10% in the control group, with character-strengthening indicators – tolerance, integrity, responsibility and cooperation – also registering significantly greater gains (p < 0.05). Teacher implementation quality, school environmental support and student engagement emerged as key mediators of the model’s effectiveness. The findings indicate that embedding mindful, meaningful and joyful learning principles within Pancasila Education strengthens both conceptual understanding and student character more effectively than conventional, teacher-centred approaches. The model offers a practical, empirically validated framework for character-based citizenship education in Indonesian schools and contributes to broader debates on deep-learning pedagogies in civic and moral education.

این پژوهش، یک الگوی آموزش تقویت‌کننده شخصیت مبتنی بر یادگیری عمیق را برای آموزش پانچاسیلا در سطح مدارس متوسطه اول در شهر باندار لامپونگ اندونزی توسعه داده و مورد آزمون قرار داده است. این مطالعه با بهره‌گیری از طرح آمیخته و ادغام آن با روش تحقیق و توسعه (R&D)، در شش مرحله از مشاهده مشارکتی مقدماتی و توسعه نمونه اولیه تا اعتبارسنجی توسط خبرگان و معلمان، آزمون شبه‌آزمایشی، تحلیل آماری چندسطحی و اصلاح نهایی مدل پیش رفته است. شرکت‌کنندگان شامل معلمان و دانش‌آموزان مدارس متوسطه اول سراسر شهر باندار لامپونگ بودند که به روش نمونه‌گیری تصادفی انتخاب شدند. نتایج نشان داد که میزان درک مفاهیم پانچاسیلا در گروه آزمایش ۲۵٪ افزایش یافت، در حالی که این میزان در گروه کنترل ۱۰٪ بود و شاخص‌های تقویت شخصیت شامل مدارا، صداقت، مسئولیت‌پذیری و همکاری نیز افزایش معنادار بیشتری را نشان دادند (p < 0.05). کیفیت اجرای معلمان، حمایت محیط مدرسه و مشارکت دانش‌آموزان به عنوان میانجی‌های کلیدی اثربخشی مدل شناسایی شدند. یافته‌ها حاکی از آن است که ادغام اصول یادگیری آگاهانه، معنادار و لذت‌بخش در آموزش پانچاسیلا، هم درک مفهومی و هم شخصیت دانش‌آموزان را مؤثرتر از رویکردهای سنتی مبتنی بر معلم تقویت می‌کند. این مدل، چارچوبی عملی و مبتنی بر شواهد تجربی برای آموزش شهروندی مبتنی بر شخصیت در مدارس اندونزی ارائه می‌دهد و به مباحث گسترده‌تر درباره رویکردهای یادگیری عمیق در آموزش مدنی و اخلاقی کمک می‌کند.

The article examines the rising incidence of corruption and apathetic behaviour among public officials in Indonesia, indicating a moral crisis in state governance. This condition reflects the weak implementation of Pancasila’s core values—particularly integrity and empathy—within bureaucratic practices and public leadership. The study aims to analyse the relevance of the values of integrity and empathy embedded in Pancasila's principles as a moral foundation for preventing corruption and for developing ethical public officials. This research uses a qualitative, descriptive-analytical approach, drawing on library research and content analysis of scholarly literature, official documents, and secondary data from credible sources. The analytical framework draws upon the theory of public integrity, empathic leadership, and ethical leadership theory. The findings indicate that the values of integrity and empathy in Pancasila serve a strategic function as catalysts for reconstructing the relationship between citizens and state administrators. Integrity promotes honesty, accountability, and fairness in decision-making, while empathy strengthens public officials’ social and moral sensitivity to societal conditions. Implementing these values can reinforce the moral legitimacy of governance and foster greater public trust in state institutions.

این مقاله به بررسی افزایش موارد فساد و رفتارهای بی‌تفاوت در میان مقامات دولتی اندونزی می‌پردازد که نشان‌دهنده بحران اخلاقی در حکمرانی دولتی است. این وضعیت بازتاب‌دهنده اجرای ضعیف ارزش‌های بنیادی پانچاسیلا، به‌ویژه درستکاری و همدلی، در رویه‌های بوروکراتیک و رهبری عمومی است. هدف این مطالعه تحلیل اهمیت ارزش‌های درستکاری و همدلی نهفته در اصول پانچاسیلا به‌عنوان بنیان اخلاقی برای پیشگیری از فساد و توسعه مقامات دولتی اخلاق‌مدار است. این پژوهش با رویکرد کیفی و توصیفی-تحلیلی انجام شده و مبتنی بر پژوهش کتابخانه‌ای و تحلیل محتوای متون علمی، اسناد رسمی و داده‌های ثانویه از منابع معتبر است. چارچوب تحلیلی پژوهش بر نظریه درستکاری عمومی، رهبری همدلانه و نظریه رهبری اخلاقی استوار است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ارزش‌های درستکاری و همدلی در پانچاسیلا نقش راهبردی به‌عنوان محرک بازسازی رابطه میان شهروندان و مدیران دولتی ایفا می‌کنند. درستکاری موجب ارتقای صداقت، پاسخگویی و انصاف در تصمیم‌گیری می‌شود و همدلی حساسیت اجتماعی و اخلاقی مقامات دولتی نسبت به شرایط جامعه را تقویت می‌کند. اجرای این ارزش‌ها می‌تواند مشروعیت اخلاقی حکمرانی را تقویت کرده و اعتماد عمومی به نهادهای دولتی را افزایش دهد.

The rapid expansion of social media has transformed the production, distribution, and consumption of religious knowledge, while algorithmic systems increasingly shape religious perceptions and authority. This study examines the relationship between algorithmic logic, digital religiosity, and adab in Islamic education, particularly regarding the transformation of religious authority and communication ethics. A qualitative approach was employed through library research and thematic analysis of scholarly literature published between 2020 and 2026. The findings indicate that algorithms function not merely as technical mechanisms for information distribution but also as actors shaping religious knowledge, authority, and digital religious practices. The dominance of engagement, emotional responsiveness, and content visibility contributes to the emergence of pseudo-religious authority and weakens sanad, tadarruj, tabayyun, contemplation, and other traditions of learning adab. Nevertheless, algorithmic virality also provides opportunities for creative, adaptive, and inclusive Islamic education and preaching. This study proposes digital religious adab as a conceptual framework integrating Islamic ethical values with algorithmic literacy. The framework emphasizes critical understanding of algorithms, information verification, scholarly discernment, and moral integrity as essential dimensions of religious competence in the digital era. The study contributes to Islamic education scholarship by integrating algorithmic logic, adab, and religious authority into a unified conceptual framework.

گسترش سریع رسانه‌های اجتماعی، تولید، توزیع و مصرف دانش دینی را دگرگون ساخته است و در عین حال، نظام‌های الگوریتمی به طور فزاینده‌ای در شکل‌دهی به ادراکات و مرجعیت دینی نقش دارند. این پژوهش به بررسی رابطه منطق الگوریتمی، دینداری دیجیتال و ادب در آموزش اسلامی می‌پردازد، به ویژه در زمینه تحول مرجعیت دینی و اخلاق ارتباطی. رویکرد کیفی از طریق پژوهش کتابخانه‌ای و تحلیل تماتیک متون علمی منتشرشده بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ به کار گرفته شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که الگوریتم‌ها صرفاً به عنوان سازوکارهای فنی برای توزیع اطلاعات عمل نمی‌کنند، بلکه به عنوان کنشگرانی در شکل‌دهی دانش دینی، مرجعیت و مناسک دینی دیجیتال ایفای نقش می‌کنند. غلبه معیارهایی چون تعامل، واکنش‌پذیری هیجانی و دیده‌شدن محتوا، به ظهور مرجعیت شبه‌دینی انجامیده و سنت‌هایی چون سند، تدرج، تبیین، تأمل و دیگر شیوه‌های یادگیری ادب را تضعیف می‌کند. با این حال، ویروسی‌شدن الگوریتمی فرصت‌هایی برای آموزش و تبلیغ اسلامی خلاقانه، سازگار و فراگیر فراهم می‌آورد. این پژوهش، ادب دینی دیجیتال را به عنوان چارچوب مفهومی‌ای پیشنهاد می‌کند که ارزش‌های اخلاقی اسلامی را با سواد الگوریتمی تلفیق می‌نماید. این چارچوب، فهم انتقادی الگوریتم‌ها، راستی‌آزمایی اطلاعات، تشخیص علمی و سلامت اخلاقی را به عنوان ابعاد اساسی شایستگی دینی در عصر دیجیتال برجسته می‌سازد. این مطالعه با ادغام منطق الگوریتمی، ادب و مرجعیت دینی در یک چارچوب مفهومی واحد، به ادبیات آموزش اسلامی کمک می‌کند.

The development of TikTok has transformed social media from a platform primarily used for entertainment into a digital economic medium that provides opportunities for generating additional income. This study aims to analyze the use of TikTok as a means of generating additional income and to examine the implementation of Islamic communication ethics among content creators in Banda Aceh. This study employed a qualitative approach with a phenomenological research design. Informants were selected using purposive sampling and consisted of five TikTok content creators who had generated income through the platform. Data were collected through semi-structured interviews, observations of TikTok content, and documentation, and were analyzed using Braun and Clarke’s thematic analysis. The findings show that TikTok is utilized as a digital economic medium through three main activities: TikTok Affiliate, promotion of MSME products, and endorsements. In practice, the creators attempted to apply Islamic communication ethics by emphasizing honesty, trustworthiness, and politeness in delivering information. However, the implementation of these values faces challenges, including competition involving sensational content, pressure from the TikTok algorithm, and dilemmas in following viral trends. This study concludes that the use of TikTok as a digital economic medium can be aligned with Islamic communication ethics when content creators maintain integrity, honesty, and responsibility in their digital communication activities.

تحولات تیک‌تاک، رسانه‌های اجتماعی را از بستری عمدتاً سرگرم‌کننده به یک محیط اقتصادی دیجیتال تبدیل کرده است که فرصت‌هایی برای کسب درآمد اضافی فراهم می‌کند. هدف این پژوهش، تحلیل استفاده از تیک‌تاک به‌عنوان وسیله‌ای برای کسب درآمد اضافی و بررسی اجرای اخلاق ارتباطی اسلامی در میان تولیدکنندگان محتوا در باندا آچه است. این مطالعه با رویکرد کیفی و طرح پژوهش پدیدارشناختی انجام شده است. مشارکت‌کنندگان با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و شامل پنج تولیدکننده محتوای تیک‌تاک بودند که از این پلتفرم درآمد کسب کرده‌اند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته، مشاهده محتوای تیک‌تاک و مستندسازی گردآوری و با استفاده از تحلیل تماتیک براون و کلارک تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که تیک‌تاک به‌عنوان یک محیط اقتصادی دیجیتال از طریق سه فعالیت اصلی شامل همکاری‌های وابسته تیک‌تاک (TikTok Affiliate)، ترویج محصولات کسب‌وکارهای خرد و متوسط (MSME) و تبلیغات (endorsement) مورد استفاده قرار می‌گیرد. در عمل، تولیدکنندگان محتوا تلاش می‌کنند اخلاق ارتباطی اسلامی را با تأکید بر صداقت، امانت‌داری و ادب در انتقال اطلاعات رعایت کنند. با این حال، اجرای این ارزش‌ها با چالش‌هایی مانند رقابت مبتنی بر محتوای جنجالی، فشار الگوریتم تیک‌تاک و دوراهی‌های پیروی از روندهای ویروسی مواجه است. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که استفاده از تیک‌تاک به‌عنوان محیط اقتصادی دیجیتال می‌تواند با اخلاق ارتباطی اسلامی همسو باشد، مشروط بر آنکه تولیدکنندگان محتوا در فعالیت‌های ارتباطی دیجیتال خود، صداقت، امانت‌داری و مسئولیت‌پذیری را حفظ کنند.

Character education reform in Indonesia frequently stops at normative values without addressing three forms of marginalization that persist in schools: the exclusion of students with disabilities, racial-ethnic bias, and gender stereotypes in leadership. These issues are typically examined separately in the character-education literature, leaving no integrative framework linking character formation to the capacity to lead inclusively. This study aims to synthesize evidence on how character education can cultivate inclusive leadership that addresses ableism, racial-ethnic bias, and gender stereotyping in schools. The study employed a systematic literature review design following the PRISMA 2020 reporting guideline, searching international academic databases (Scopus, ERIC, Google Scholar, DOAJ) using combinations of the keywords character education, inclusive leadership, disability inclusion, racial bias in schools, and gender stereotypes in leadership, followed by staged screening and thematic synthesis of 26 eligible sources. The results reveal three principal findings: disability-inclusive school leadership requires explicit accountability mechanisms and teacher training rather than accessibility policy alone; anti-racial-bias interventions are most effective when integrated throughout curriculum and school leadership rather than delivered as standalone programs; and gender stereotypes in educational leadership persist through structural barriers rather than through women's diminished self-efficacy. This synthesis yields an integrative “character education for inclusive leadership” model positioning integrity, accountability, and an egalitarian orientation as the connecting character virtues across the three dimensions. The study concludes that character-curriculum reform in Indonesia needs to integrate disability literacy, anti-bias awareness, and gender-equitable leadership as one coherent whole rather than as separate modules

اصلاح آموزش منش در اندونزی غالباً در سطح ارزش‌های هنجاری متوقف می‌شود و به سه شکل از به‌حاشیه‌راندگی که در مدارس تداوم دارند نمی‌پردازد: حذف دانش‌آموزان دارای معلولیت، تعصب نژادی-قومیتی و کلیشه‌های جنسیتی در رهبری. این مسائل معمولاً به طور جداگانه در ادبیات آموزش منش بررسی می‌شوند و هیچ چارچوب یکپارچه‌ای که شکل‌گیری منش را به ظرفیت رهبری فراگیر پیوند دهد، وجود ندارد. هدف این مطالعه، تلفیق شواهد درباره این است که چگونه آموزش منش می‌تواند رهبری فراگیر را که به مقابله با توان‌گرایی، تعصب نژادی-قومیتی و کلیشه‌سازی جنسیتی در مدارس می‌پردازد، پرورش دهد. این پژوهش با طراحی مرور نظام‌مند ادبیات و با پیروی از دستورالعمل گزارش‌دهی PRISMA 2020 انجام شد و پایگاه‌های داده علمی بین‌المللی (Scopus، ERIC، Google Scholar، DOAJ) با ترکیب کلیدواژه‌های آموزش منش، رهبری فراگیر، شمولیت افراد دارای معلولیت، تعصب نژادی در مدارس و کلیشه‌های جنسیتی در رهبری جست‌وجو شد و پس از غربالگری مرحله‌ای و سنتز موضوعی، ۲۶ منبع واجد شرایط انتخاب گردید. نتایج سه یافته اصلی را نشان می‌دهد: رهبری مدرسه با شمولیت افراد دارای معلولیت نیازمند سازوکارهای پاسخگویی صریح و آموزش معلمان است و سیاست دسترسی به تنهایی کافی نیست؛ مداخلات ضدتعصب نژادی زمانی بیشترین اثربخشی را دارند که در سراسر برنامه درسی و رهبری مدرسه ادغام شوند و نه به صورت برنامه‌های مستقل؛ و کلیشه‌های جنسیتی در رهبری آموزشی عمدتاً از طریق موانع ساختاری تداوم می‌یابند و نه به واسطه کاهش خودکارآمدی زنان. این سنتز، مدل یکپارچه «آموزش منش برای رهبری فراگیر» را ارائه می‌دهد که در آن صداقت، پاسخگویی و گرایش برابرطلبانه به عنوان فضایل منش پیونددهنده در سه بُعد مطرح می‌شوند. مطالعه نتیجه می‌گیرد که اصلاح برنامه آموزش منش در اندونزی باید سواد معلولیت، آگاهی ضدتعصب و رهبری مبتنی بر برابری جنسیتی را به عنوان یک کل منسجم و نه به صورت ماژول‌های جداگانه ادغام کند.

This study aims to analyze the role of parenting dimensions in the development of student character within the multicultural context of Malaysia. Specifically, it examines the relationships between parental care, autonomy, overprotection, and student character among university students. A quantitative research design with a descriptive correlational approach was employed. The sample consisted of 88 university students from UiTM Cawangan Pahang, selected using stratified random sampling to reflect Malaysia's ethnic diversity. Data were collected through validated questionnaires measuring three dimensions of parenting styles (care, autonomy, overprotection) and seven aspects of student character (religiosity, nationalism, integrity, independence, cooperation, tolerance, and empathy). Data analysis utilized descriptive statistics and Pearson correlation with SPSS version 26.0. The findings revealed that democratic parenting was the dominant style (47.7%). Parental care demonstrated the strongest positive correlation with student character (r = 0.687, p < 0.01), followed by autonomy (r = 0.642) and overprotection after reverse scoring (r = 0.589). Empathy showed the highest correlation with care (r = 0.701), while autonomy was most strongly associated with independence (r = 0.689). Overall student character was rated very high (mean = 3.43). Parental care showed the strongest association with student character. These findings highlight the importance of warm and supportive parenting in relation to students' moral and social characteristic moral values and social competencies essential for harmonious coexistence in multicultural society. Recommendations for parents, educators, and policymakers are discussed.

این پژوهش با هدف تحلیل نقش ابعاد فرزندپروری در رشد منش دانشجویان در بستر چندفرهنگی مالزی انجام شده است. به طور خاص، روابط میان مراقبت والدین، خودمختاری، حمایت بیش‌ازحد و منش دانشجویان در میان دانشجویان دانشگاهی مورد بررسی قرار گرفته است. طرح پژوهش کمی با رویکرد توصیفی-همبستگی به کار گرفته شد. نمونه شامل ۸۸ دانشجوی دانشگاه UiTM Cawangan Pahang بود که با استفاده از نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای به منظور بازتاب تنوع قومی مالزی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌های معتبر که سه بعد سبک‌های فرزندپروری (مراقبت، خودمختاری، حمایت بیش‌ازحد) و هفت جنبه منش دانشجویی (دین‌داری، ملی‌گرایی، صداقت، استقلال، همکاری، مدارا و همدلی) را اندازه‌گیری می‌کردند، گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی و همبستگی پیرسون در نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۶٫۰ انجام گرفت. یافته‌ها نشان داد که سبک فرزندپروری دموکراتیک غالب بود (۴۷٫۷٪). مراقبت والدین قوی‌ترین همبستگی مثبت را با منش دانشجویان نشان داد (r = 0.687, p < 0.01)، و پس از آن خودمختاری (r = 0.642) و حمایت بیش‌ازحد پس از نمره‌گذاری معکوس (r = 0.589) قرار داشتند. همدلی بالاترین همبستگی را با مراقبت (r = 0.701) داشت، در حالی که خودمختاری بیشترین ارتباط را با استقلال (r = 0.689) نشان داد. میانگین منش کلی دانشجویان بسیار بالا ارزیابی شد (mean = 3.43). مراقبت والدین قوی‌ترین ارتباط را با منش دانشجویان نشان داد. این یافته‌ها اهمیت فرزندپروری گرم و حمایت‌گر را در ارتباط با ارزش‌های اخلاقی و شایستگی‌های اجتماعی دانشجویان که برای همزیستی هماهنگ در جامعه چندفرهنگی ضروری است، برجسته می‌کند. توصیه‌هایی برای والدین، مربیان و سیاست‌گذاران ارائه شده است.

As time progresses, social values related to honesty have diminished, causing concern among many people. This research aims to strengthen students' integrity as a foundation for social engagement, implemented through practicing honesty during students' interactions within the school environment. The study is qualitative, using an ethnographic method, analyzed through the stages of data reduction, data presentation, and drawing conclusions. The research subjects were fifth-grade students, totaling 16 students. Data were collected using observation, interviews, and documentation techniques. Based on the analysis, it was found that before the honesty practice was implemented, students were already accustomed to saying things that did not correspond to the actual situation. Then the teacher applied the practice of honesty in social interaction activities, so that students could experience a change in attitude by bravely speaking the truth even when making mistakes. Thus, it can be concluded that the practice of honesty activities can strengthen the character of integrity in Fifth Grade students as a foundation for the social dimension in the habituation of the 7 Habits of Great Indonesian Children (7 KAIH).

با گذر زمان، ارزش‌های اجتماعی مرتبط با صداقت کاهش یافته‌اند و این امر موجب نگرانی بسیاری از افراد شده‌است. هدف این پژوهش، تقویت یکپارچگی دانش‌آموزان به‌عنوان بنیانی برای مشارکت اجتماعی است که از طریق تمرین صداقت در تعاملات دانش‌آموزان در محیط مدرسه اجرا می‌شود. این مطالعه کیفی بوده و با استفاده از روش قوم‌نگاری انجام شده‌است و تحلیل داده‌ها از طریق مراحل کاهش داده، ارائه داده و نتیجه‌گیری صورت گرفته‌است. شرکت‌کنندگان پژوهش، دانش‌آموزان پایه پنجم به تعداد ۱۶ نفر بودند. داده‌ها با استفاده از تکنیک‌های مشاهده، مصاحبه و مستندسازی گردآوری شدند. بر اساس تحلیل انجام‌شده، مشخص شد که پیش از اجرای تمرین صداقت، دانش‌آموزان به گفتن مطالبی که با واقعیت مطابقت نداشت، عادت کرده بودند. سپس معلم تمرین صداقت را در فعالیت‌های تعامل اجتماعی به کار برد تا دانش‌آموزان بتوانند تغییر نگرش را تجربه کنند و با شجاعت حقیقت را حتی هنگام ارتکاب اشتباه بیان نمایند. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که فعالیت‌های تمرین صداقت می‌تواند شخصیت یکپارچگی را در دانش‌آموزان پایه پنجم به‌عنوان بنیانی برای بعد اجتماعی در عادت‌سازی ۷ عادت کودک بزرگ اندونزیایی (۷ KAIH) تقویت کند.

The swift evolution of Artificial Intelligence (AI) is dramatically changing the landscape of education, especially when it comes to assessment. Traditional methods, which focus heavily on standardized tests and final evaluations, are falling short in capturing the complex cognitive, social, and digital skills that are essential in today’s world. This paper delves into the transformative power of AI in educational assessment and suggests a strategic framework for embracing digital change. By reviewing current literature, the study highlights AI-driven innovations like adaptive testing, automated grading, learning analytics, and competency-based assessment models. It also tackles important challenges such as ethical issues, algorithmic bias, data privacy, and maintaining academic integrity. The paper emphasizes that a comprehensive, policy-oriented, and pedagogically sound approach are crucial for effectively integrating AI into assessment systems. In the end, it offers practical strategies for institutions aiming to update their assessment practices in an AI-enhanced educational environment.

تحول سریع هوش مصنوعی (AI) به طور چشمگیری چشم‌انداز آموزش را، به ویژه در حوزه ارزیابی، دگرگون کرده است. روش‌های سنتی که عمدتاً بر آزمون‌های استاندارد و ارزیابی‌های نهایی تمرکز دارند، در سنجش مهارت‌های پیچیده شناختی، اجتماعی و دیجیتال که در دنیای امروز ضروری هستند، ناکارآمد شده‌اند. این مقاله به بررسی قدرت تحول‌آفرین هوش مصنوعی در ارزیابی آموزشی می‌پردازد و چارچوبی راهبردی برای پذیرش تغییر دیجیتال پیشنهاد می‌کند. با مرور ادبیات موجود، پژوهش به نوآوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی مانند آزمون‌های تطبیقی، نمره‌دهی خودکار، تحلیل یادگیری و مدل‌های ارزیابی مبتنی بر شایستگی می‌پردازد. همچنین به چالش‌های مهمی همچون مسائل اخلاقی، سوگیری الگوریتمی، حریم خصوصی داده‌ها و حفظ سلامت علمی اشاره می‌کند. مقاله تأکید می‌کند که رویکردی جامع، سیاست‌محور و مبتنی بر اصول آموزشی برای ادغام مؤثر هوش مصنوعی در نظام‌های ارزیابی ضروری است. در پایان، راهبردهای عملی برای نهادهایی که قصد به‌روزرسانی شیوه‌های ارزیابی خود در محیط آموزشی تقویت‌شده با هوش مصنوعی را دارند، ارائه می‌دهد.

Introduction Legal and Ethical Business (LEB) curricula in higher education (HE) are traditionally taught through lectures and subsequently assessed via invigilated examinations. These methods have been shown to result in suboptimal student engagement, with challenges to students inculcating the desired theoretical knowledge. Studies have shown that authentic assessment (AA) offers a viable alternative towards enhancement of student learning, engagement, and skill development while maintaining academic integrity. This study proposes an authentic assessment practical framework for LEB. The proposed framework may support the adoption of AA in LEB curricula and in turn have a positive impact on student learning in higher education. Methods A systematic literature review (SLR) was employed to identify, evaluate, and synthesise existing research on the topic. The review followed a structured search, screening and categorisation process to develop the proposed evidence-informed framework for AA. Results A structured framework is proposed for implementing AA in Legal and Ethical Business curricula, comprising of five key processes: (1) selecting appropriate AA forms; (2) aligning AA characteristics with the chosen assessment design; (3) incorporating the anticipated impacts of AA; (4) implementing the designed AA within the curricula; and (5) evaluating its effectiveness. Discussion The proposed framework informed by the SLR and pedagogical experience of the author, aims to guide educators in adopting AA practices that are context-specific, pedagogically-sound, and aligned with learning outcomes. It offers a scaffolded framework for LEB curricula so that it can be structured across key dimensions of authenticity including real-world complexity, core knowledge and skills, as well as meaningful application in the contextual learning environment. It also offers potential applicability to other regulatory curricula in business education and other disciplines with similar learning outcomes. It may support institutions in upholding the necessity for continuous quality enhancement including innovation in teaching, learning and assessment, thereby enhancing the overall student learning experience.

مقدمه: برنامه‌های درسی حقوقی و اخلاقی کسب‌وکار (LEB) در آموزش عالی به طور سنتی از طریق سخنرانی تدریس و سپس از طریق آزمون‌های نظارت‌شده ارزیابی می‌شوند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که این روش‌ها منجر به مشارکت کمتر دانشجویان شده و دانشجویان در درونی‌سازی دانش نظری مطلوب با چالش‌هایی مواجه می‌شوند. مطالعات نشان داده‌اند که ارزیابی اصیل (AA) جایگزینی مناسب برای ارتقاء یادگیری، مشارکت و توسعه مهارت‌های دانشجویان است و در عین حال یکپارچگی علمی را حفظ می‌کند. این مطالعه چارچوب عملی ارزیابی اصیل را برای LEB پیشنهاد می‌کند. چارچوب پیشنهادی می‌تواند از پذیرش AA در برنامه‌های درسی LEB حمایت کند و در نتیجه تأثیر مثبتی بر یادگیری دانشجویان در آموزش عالی داشته باشد. روش‌ها: مرور نظام‌مند ادبیات (SLR) برای شناسایی، ارزیابی و ترکیب پژوهش‌های موجود در این حوزه به کار گرفته شد. این مرور با یک فرایند جستجوی ساختاریافته، غربالگری و دسته‌بندی به منظور توسعه چارچوب مبتنی بر شواهد برای AA دنبال شد. نتایج: چارچوبی ساختاریافته برای اجرای AA در برنامه‌های درسی حقوقی و اخلاقی کسب‌وکار پیشنهاد شده است که شامل پنج فرایند کلیدی است: (۱) انتخاب اشکال مناسب AA؛ (۲) همسویی ویژگی‌های AA با طراحی ارزیابی انتخاب‌شده؛ (۳) گنجاندن تأثیرات مورد انتظار AA؛ (۴) اجرای AA طراحی‌شده در برنامه درسی؛ و (۵) ارزیابی اثربخشی آن. بحث: چارچوب پیشنهادی که مبتنی بر SLR و تجربه آموزشی نویسنده است، با هدف راهنمایی مدرسان در پذیرش شیوه‌های AA که متناسب با زمینه، از نظر آموزشی معتبر و همسو با نتایج یادگیری هستند، ارائه شده است. این چارچوب ساختاریافته برای برنامه‌های درسی LEB ارائه می‌دهد تا بتوان آن را در ابعاد کلیدی اصالت از جمله پیچیدگی دنیای واقعی، دانش و مهارت‌های اصلی و همچنین کاربرد معنادار در محیط یادگیری زمینه‌ای ساختاربندی کرد. همچنین قابلیت کاربرد بالقوه در سایر برنامه‌های درسی مقرراتی در آموزش کسب‌وکار و سایر رشته‌ها با نتایج یادگیری مشابه را دارد. این چارچوب می‌تواند از مؤسسات در حفظ ضرورت ارتقای مستمر کیفیت از جمله نوآوری در تدریس، یادگیری و ارزیابی حمایت کند و در نتیجه تجربه کلی یادگیری دانشجویان را ارتقاء دهد.

Values are transmitted from family to child not through explicit instruction but within the ordinary flow of everyday life and, more often than not, without words, which renders this transmission at once durable and fragile. This study examines how value transmission has been transformed by digitalization through the narratives of a transitional generation that spent its childhood within traditional patterns of settlement and relationships yet carries out its parenting in a digitalized environment. Within an interpretive phenomenological design, semi-structured interviews were conducted with 21 parents living in Afyonkarahisar, and the data were analyzed thematically. In childhood narratives, transmission operated without recourse to words, through the gaze, example, and shared space. The entry of digital media into the home fragmented this shared time-space, and children’s capacity to verify their parents instantly brought the family’s relative monopoly over knowledge to an end. Authority has not disappeared; rather, its legitimacy has shifted from threat and fear to persuasion and negotiation. Privacy has emerged as a new domain of value which, when read through the lens of contextual integrity, operates as a local order woven from gendered visibility and religious-moral references. Narrative-level comparison shows that traditional and negotiated elements coexist within individual narratives, including those of the youngest and oldest participants. While the family has lost its epistemic authority, it retains its moral authority; the process thus amounts to a restructuring rather than a dissolution.

ارزش‌ها از طریق آموزش صریح منتقل نمی‌شوند، بلکه در جریان عادی زندگی روزمره و اغلب بدون استفاده از کلمات از خانواده به کودک انتقال می‌یابند؛ امری که این انتقال را همزمان بادوام و شکننده می‌سازد. این پژوهش به بررسی چگونگی تحول انتقال ارزش‌ها در اثر دیجیتالی‌شدن از خلال روایت‌های نسلی گذار می‌پردازد که کودکی خود را در الگوهای سنتی سکونت و روابط سپری کرده اما نقش والدگری را در محیطی دیجیتالی ایفا می‌کند. در قالب طراحی پدیدارشناسی تفسیری، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۱ والد ساکن آفیون‌قره‌حصار انجام شد و داده‌ها به شیوه تحلیل تماتیک بررسی گردید. در روایت‌های کودکی، انتقال ارزش‌ها بدون توسل به کلام و از طریق نگاه، الگو و فضای مشترک صورت می‌گرفت. ورود رسانه‌های دیجیتال به خانه این زمان‌ـ‌فضای مشترک را تکه‌تکه کرد و توانایی کودکان در راستی‌آزمایی فوری والدین، انحصار نسبی خانواده بر دانش را پایان داد. اقتدار از میان نرفته است؛ بلکه مشروعیت آن از تهدید و ترس به اقناع و مذاکره تغییر یافته است. حریم خصوصی به عنوان حوزه‌ای نوین از ارزش‌ها پدیدار شده که با خوانش از منظر یکپارچگی زمینه‌ای، به مثابه نظمی محلی بافته‌شده از مرئی‌سازی جنسیتی و ارجاعات دینی‌ـ‌اخلاقی عمل می‌کند. مقایسه در سطح روایت نشان می‌دهد عناصر سنتی و مذاکره‌ای در روایت‌های فردی، حتی در میان جوان‌ترین و مسن‌ترین مشارکت‌کنندگان، همزیستی دارند. هرچند خانواده اقتدار معرفتی خود را از دست داده، اقتدار اخلاقی آن حفظ شده است؛ بنابراین این فرایند بیشتر به بازساخت می‌ماند تا فروپاشی.

The teacher forms the link between the intended curriculum and the intended learners experience. This is nowhere more evident than in Community Service Learning (CSL), where value formation depends on deliberate planning, modelling and assessment rather than content transmission. Kenya's Competency-Based Curriculum places core values such as unity, responsibility, integrity and patriotism at the heart of early years education, yet the extent to which teachers are prepared to cultivate these values through CSL has received little empirical attention. This study sought to determine the degree of teacher preparedness in community service learning and its relationship with the acquisition of core values among learners in early years education in Murang'a County, Kenya. The study was guided by Bandura's social learning theory and Kolb's experiential learning theory; the study employed a mixed research design. From a target population of 10,882 and an accessible population of 7,395. A purposive random sampling was used to obtain a sample of 46 respondents from four sub-counties. This consisted of 28 Grade Three teachers and 18 heads of institutions. Data were collected using a five-point Likert questionnaire (Cronbach's alpha =.842) and structured interview for head of institution. Quantitative data were analyzed through descriptive statistics and Pearson Product Moment Correlation at the 5% significance level using SPSS Version 30, while qualitative responses were analyzed thematically. The findings showed uniformly high self-reported preparedness, with role modelling drawing the strongest endorsement (96.6% strong agreement). Correlation analysis returned a positive, moderate and statistically significant relationship between teacher preparedness and acquisition of core values (r = .452, p = .014). The study concluded that teacher preparedness in CSL significantly influences value acquisition among early years learners and recommends sustained, value-specific continuous professional development so that what teachers know is matched by what they practice daily in the classroom.

معلم پیوند میان برنامهٔ درسی مورد نظر و تجربهٔ مورد انتظار فراگیران را شکل می‌دهد. این امر به‌ویژه در یادگیری خدمت‌رسانی اجتماعی (CSL) آشکار است، جایی که شکل‌گیری ارزش‌ها به برنامه‌ریزی هدفمند، الگوسازی و ارزیابی وابسته است و نه صرفاً انتقال محتوا. برنامهٔ درسی مبتنی بر شایستگی کنیا، ارزش‌های بنیادی همچون وحدت، مسئولیت‌پذیری، صداقت و میهن‌دوستی را در مرکز آموزش سال‌های ابتدایی قرار داده است، اما میزان آمادگی معلمان برای پرورش این ارزش‌ها از طریق CSL کمتر مورد توجه تجربی قرار گرفته است. این پژوهش با هدف تعیین میزان آمادگی معلمان در یادگیری خدمت‌رسانی اجتماعی و رابطهٔ آن با کسب ارزش‌های بنیادی در میان فراگیران آموزش سال‌های ابتدایی در شهرستان مورانگا، کنیا انجام شد. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از نظریهٔ یادگیری اجتماعی بندورا و نظریهٔ یادگیری تجربی کلب و با استفاده از طرح پژوهش ترکیبی انجام شد. از جمعیت هدف ۱۰٬۸۸۲ نفر و جمعیت در دسترس ۷٬۳۹۵ نفر، نمونه‌ای به روش نمونه‌گیری تصادفی هدفمند شامل ۴۶ نفر از چهار بخش شهرستان انتخاب شد که شامل ۲۸ معلم پایه سوم و ۱۸ مدیر مؤسسه بود. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه لیکرت پنج‌درجه‌ای (آلفای کرونباخ = ۰٫۸۴۲) و مصاحبه ساختاریافته با مدیران جمع‌آوری شد. داده‌های کمی با استفاده از آمار توصیفی و ضریب همبستگی حاصل‌ضرب لحظه‌ای پیرسون در سطح معناداری ۵٪ و با نرم‌افزار SPSS نسخه ۳۰ تحلیل شد و پاسخ‌های کیفی به شیوهٔ تحلیل تماتیک بررسی گردید. یافته‌ها نشان داد که آمادگی خودگزارش‌دهی‌شدهٔ معلمان به طور یکنواخت بالا بوده و الگوسازی بیشترین تأیید را داشته است (۹۶٫۶٪ موافقت قوی). تحلیل همبستگی رابطه‌ای مثبت، متوسط و معنادار آماری میان آمادگی معلمان و کسب ارزش‌های بنیادی را نشان داد (r = ۰٫۴۵۲، p = ۰٫۰۱۴). پژوهش نتیجه‌گیری می‌کند که آمادگی معلمان در CSL به طور معناداری بر کسب ارزش‌ها در میان فراگیران سال‌های ابتدایی تأثیرگذار است و توسعهٔ حرفه‌ای مستمر و ارزش‌محور را توصیه می‌کند تا دانش معلمان با عملکرد روزانهٔ آنان در کلاس درس همسو شود.

Covert medication (CM) - the surreptitious administration of drugs in food or drink is often framed as a 'moral gamble' and remains a pervasive yet controversial necessity in the care of older people with cognitive impairments. As global populations age and neurodegenerative conditions increase, the clinical reliance on CM has become structurally entrenched. This article evaluates the practice within the legal jurisdiction of England and Wales, specifically through the dual lenses of the Mental Capacity Act 2005 (MCA 2005) and the European Convention on Human Rights (ECHR). It provides an original contribution to the literature by synthesising the clinical application of CM with the statutory duty of candour under Regulation 20, proposing a 'tripartite test' of Imminence, Gravity and Exhaustion to bridge the current regulatory dissonance. It explores the fundamental tension between the clinical duty of beneficence and the patient's right to bodily integrity, specifically addressing the tension between the statutory duty of candour and clinical strategies predicated on concealment. By distinguishing between the physiological risks of overt coercion and the 'quiet deception' of CM, the paper rebuts deontological claims that CM constitutes an irreconcilable violation of rights. Instead, applying a rule-utilitarian framework, it argues that CM is a benevolent necessity when used to prevent certain physiological harm and preserve residual dignity. Furthermore, the article analyses judicial responses, integrating recent precedents such as Re A (2022) and An NHS Trust v XB (2020), to define a framework of necessity required to legitimise the practice. Ultimately, the paper concludes that while CM carries a significant moral and relational cost, it remains an ethically justifiable measure of last resort within a transparent English and Welsh legal architecture that prioritises accountability and consultation over administrative convenience.

تجویز مخفیانه دارو (CM) ـ یعنی تجویز پنهانی دارو در غذا یا نوشیدنی ـ اغلب به عنوان «قمار اخلاقی» مطرح می‌شود و همچنان یک ضرورت فراگیر اما بحث‌برانگیز در مراقبت از سالمندان با اختلالات شناختی باقی مانده است. با افزایش جمعیت سالمندان در جهان و رشد بیماری‌های نورودژنراتیو، اتکای بالینی به CM به‌طور ساختاری تثبیت شده است. این مقاله به ارزیابی این عمل در حوزه قضایی انگلستان و ولز می‌پردازد، به‌ویژه از طریق دو منظر قانون ظرفیت ذهنی ۲۰۰۵ (MCA 2005) و کنوانسیون اروپایی حقوق بشر (ECHR). این مقاله با تلفیق کاربرد بالینی CM با وظیفه قانونی صداقت طبق مقرره ۲۰، سهمی اصیل به ادبیات موضوع ارائه می‌دهد و آزمون سه‌گانه «فوریت، شدت و فرسودگی» را برای رفع ناهماهنگی‌های نظارتی موجود پیشنهاد می‌کند. این مقاله به تنش اساسی میان وظیفه بالینی خیرخواهی و حق بیمار بر تمامیت بدنی می‌پردازد و به‌طور خاص، تضاد میان وظیفه قانونی صداقت و راهبردهای بالینی مبتنی بر پنهان‌کاری را بررسی می‌کند. با تمایز میان خطرات فیزیولوژیک اجبار آشکار و «فریب آرام» CM، مقاله ادعاهای وظیفه‌گرایانه مبنی بر این‌که CM نقض غیرقابل مصالحه حقوق است را رد می‌کند. در عوض، با به‌کارگیری چارچوب فایده‌گرایی قاعده‌محور، استدلال می‌شود که CM در صورت استفاده برای پیشگیری از آسیب فیزیولوژیک قطعی و حفظ کرامت باقی‌مانده، یک ضرورت خیرخواهانه است. افزون بر این، مقاله به تحلیل واکنش‌های قضایی می‌پردازد و با ادغام سوابق اخیر مانند Re A (2022) و An NHS Trust v XB (2020)، چارچوبی از ضرورت را برای مشروعیت‌بخشی به این عمل تعریف می‌کند. در نهایت، مقاله نتیجه می‌گیرد که اگرچه CM هزینه اخلاقی و رابطه‌ای قابل توجهی دارد، اما همچنان یک اقدام اخلاقاً موجه و آخرین راه‌حل در ساختار حقوقی شفاف انگلستان و ولز است که پاسخگویی و مشورت را بر راحتی اداری مقدم می‌داند.

The rapid emergence of Artificial Intelligence (AI), is reshaping higher education through real-time tutoring, personalised learning, and advanced knowledge synthesis. In Uganda, the adoption of Competence-Based Education (CBE) emphasises learner-centered pedagogy, critical thinking, and practical skill development. While AI presents opportunities to strengthen CBE, its unstructured use may undermine independent inquiry, critical thinking, and authentic competency development. The study investigated how institutional readiness, stakeholder perceptions, and AI use patterns relate to learner achievement within a competence-based curriculum in an AI-powered environment. It further identified strategies for integrating AI to support competency attainment, academic performance, assessment outcomes, and learning outcomes while preserving the principles of CBE in Ugandan higher education institutions. A cross-sectional quantitative design was employed, involving academic staff ( n = 52) and students ( n = 513) from public and private universities in Uganda. Participants were recruited through convenience sampling using online platforms. Data were collected using structured questionnaires measuring institutional readiness, stakeholder perceptions, AI usage patterns, learner achievement, and pedagogical strategies for AI integration. Both descriptive and inferential statistics were analysed using the JASP statistical tool and Python-based data analysis tools. The findings revealed moderate institutional readiness for AI adoption, with technology recording the highest readiness (M = 3.2), followed by pedagogy (M = 2.9), while policy and governance readiness remained low (M = 2.4). Stakeholders perceived AI as supporting competency achievement (M = 4.1, 85%) and self-directed learning (M = 4.0, 80%), although concerns were raised regarding independent problem-solving (M = 3.6, 65%) and assessment authenticity (M = 3.8, 70%). Students reported frequent use of AI tools, particularly ChatGPT (81.1%), Gemini (56.8%), and Copilot (38.8%), primarily for concept clarification (89.2%), research (81.1%), and idea generation (70.3%). Correlation analysis revealed a moderate positive relationship between AI use frequency and academic performance ( r = 0.544), while chi-square analysis confirmed a significant association between AI use and academic performance (χ 2 = 241.898, p < 0.001). The study concludes that effective AI integration in CBE requires AI literacy training, lecturer capacity building, institutional policy frameworks, and competency-oriented assessment approaches to enhance learner achievement while preserving the integrity of competency development.

ظهور سریع هوش مصنوعی (AI)، آموزش عالی را از طریق آموزش در لحظه، یادگیری شخصی‌سازی‌شده و ترکیب پیشرفته دانش دگرگون می‌کند. در اوگاندا، پذیرش آموزش مبتنی بر شایستگی (CBE) بر آموزش یادگیرنده‌محور، تفکر انتقادی و توسعه مهارت‌های عملی تأکید دارد. در حالی که هوش مصنوعی فرصت‌هایی برای تقویت CBE فراهم می‌کند، استفاده بدون ساختار از آن ممکن است پژوهش مستقل، تفکر انتقادی و توسعه واقعی شایستگی را تضعیف کند. این مطالعه بررسی کرد که آمادگی نهادی، ادراک ذینفعان و الگوهای استفاده از هوش مصنوعی چگونه با پیشرفت یادگیرندگان در چارچوب برنامه درسی مبتنی بر شایستگی در محیطی مبتنی بر هوش مصنوعی مرتبط است. همچنین راهبردهایی را برای ادغام هوش مصنوعی به منظور حمایت از دستیابی به شایستگی، عملکرد تحصیلی، نتایج ارزیابی و نتایج یادگیری، در عین حفظ اصول CBE در مؤسسات آموزش عالی اوگاندا شناسایی کرد. یک طرح کمی مقطعی به کار گرفته شد که شامل اعضای هیئت علمی (n = 52) و دانشجویان (n = 513) از دانشگاه‌های دولتی و خصوصی اوگاندا بود. شرکت‌کنندگان از طریق نمونه‌گیری در دسترس با استفاده از بسترهای آنلاین جذب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌های ساختاریافته که آمادگی نهادی، ادراک ذینفعان، الگوهای استفاده از هوش مصنوعی، پیشرفت یادگیرندگان و راهبردهای آموزشی برای ادغام هوش مصنوعی را اندازه‌گیری می‌کرد، جمع‌آوری شد. هر دو آمار توصیفی و استنباطی با استفاده از ابزار آماری JASP و ابزارهای تحلیل داده مبتنی بر Python تحلیل شدند. یافته‌ها آمادگی متوسط نهادی برای پذیرش هوش مصنوعی را نشان داد، به طوری که فناوری بالاترین آمادگی (M = 3.2) و پس از آن آموزش (M = 2.9) را داشت، در حالی که آمادگی سیاست و حکمرانی پایین باقی ماند (M = 2.4). ذینفعان هوش مصنوعی را در حمایت از دستیابی به شایستگی (M = 4.1، ۸۵٪) و یادگیری خودراهبر (M = 4.0، ۸۰٪) مؤثر دانستند، اگرچه نگرانی‌هایی در مورد حل مسئله مستقل (M = 3.6، ۶۵٪) و اصالت ارزیابی (M = 3.8، ۷۰٪) مطرح شد. دانشجویان استفاده مکرر از ابزارهای هوش مصنوعی، به ویژه ChatGPT (۸۱.۱٪)، Gemini (۵۶.۸٪) و Copilot (۳۸.۸٪) را عمدتاً برای شفاف‌سازی مفاهیم (۸۹.۲٪)، پژوهش (۸۱.۱٪) و تولید ایده (۷۰.۳٪) گزارش کردند. تحلیل همبستگی رابطه مثبت متوسطی بین فراوانی استفاده از هوش مصنوعی و عملکرد تحصیلی (r = 0.544) نشان داد، در حالی که تحلیل کای-دو ارتباط معناداری بین استفاده از هوش مصنوعی و عملکرد تحصیلی (χ2 = 241.898، p < 0.001) را تأیید کرد. مطالعه نتیجه می‌گیرد که ادغام مؤثر هوش مصنوعی در CBE مستلزم آموزش سواد هوش مصنوعی، توانمندسازی اعضای هیئت علمی، چارچوب‌های سیاست نهادی و رویکردهای ارزیابی مبتنی بر شایستگی است تا پیشرفت یادگیرندگان را در عین حفظ یکپارچگی توسعه شایستگی ارتقا دهد.

Assessment and evaluation in distance education aim to ensure that learning outcomes are determined in a valid, reliable, and fair manner. While the flexibility in time and place offered by distance education allows for diversity in assessment and evaluation, problems such as academic integrity and technical issues, which undermine both validity and reliability, prevent the assessment from being conducted healthily. This research aims to investigate how an effective assessment process can be maintained in distance education. For this purpose, data were collected through Delphi rounds. Consensus was reached on the assessment and evaluation process in distance education through 3 rounds and 1 intermediate round, based on the expert panelists' opinions. As a result of the research findings, it was revealed that this process should be considered as a system. The sub-steps of this system include planning, measurement, and evaluation tools and environments, validity and reliability, protection of personal data, and support.

ارزیابی و سنجش در آموزش از راه دور با هدف اطمینان از تعیین نتایج یادگیری به شیوه‌ای معتبر، پایا و منصفانه انجام می‌شود. اگرچه انعطاف‌پذیری زمانی و مکانی که آموزش از راه دور فراهم می‌کند، امکان تنوع در ارزیابی و سنجش را به وجود می‌آورد، اما مسائلی همچون صداقت علمی و مشکلات فنی که هر دو روایی و پایایی را تضعیف می‌کنند، مانع از انجام صحیح ارزیابی می‌شوند. هدف این پژوهش بررسی چگونگی حفظ یک فرآیند ارزیابی مؤثر در آموزش از راه دور است. بدین منظور داده‌ها از طریق دورهای دلفی گردآوری شد. اجماع درباره فرآیند ارزیابی و سنجش در آموزش از راه دور طی سه دور و یک دور میانی، بر اساس نظرات اعضای پانل خبرگان حاصل شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که این فرآیند باید به عنوان یک سیستم در نظر گرفته شود. زیرگام‌های این سیستم شامل برنامه‌ریزی، ابزارها و محیط‌های سنجش و ارزیابی، روایی و پایایی، حفاظت از داده‌های شخصی و پشتیبانی است.